Comments

Comments

Erabakia, dena den, itzultzaileen biltzar batean onartu beharko dute irailaren 20an eta urriaren 1ean hasiko da indarrean. Horren arabera, itzultzen duten orrialde bakoitzeko, oinarrizko ordaina jasoko dute itzultzaileek eta, horretaz gain, 5.000 ale baino gehiago kaleratuz gero, liburuen fakturazioaren % 0,25etik % 1era jasoko dute eta saldutako lizentzien % 7,5 ere bai.

Orrialde bakoitzeko oinarrizko ordaina, bataz bestez, 17 eurokoa izango da azal gogorreko liburuei bagagozkie, eta 13 eurokoa, berriz, poltsikoko liburuak baldin badira. Edonola ere ez da izango 12 eurotik beherakoa lehenengo kasuan eta 10etik beherakoa bigarrenean.

Oso itzulpen berezi eta bitxien orrialdea baliteke 20 eurokoa edo garestiagoa izatea.

Berri ona dudarik gabe. Zabal dadila!

Comments

Lehengo egunean, ekainak 19, banatu zituzten sariak. Niri epaimahaian aritzea egokitu zitzaidanez gero, sariak banatzeko ekitaldian berba batzuk esatea ere egokitu zitzaidan. Epaimahaian hiru lagun aritu gara: beste biak hezitzaileak dira, psikologoak, gaztetxoekiko harremanean oso adituak hala teoriaz nola praktikaz. Ni, ordea, ez. Nik idazten besterik ez dakidanez egiten, eta hala esan nuen ekitaldian, olerki moduko bat idatzi nuen eta irakurri ere irakurri nien ekitaldira agertu zirenei.

Honela dio:

Begi-bistan jarri digute neska-mutilek indarkeria mota ugari dabilela bazterretan. Gauza bat bakarra, ordea, gertatzen da guztietan, indar ankerra beti baita bestearen kontra, bestelakoaren kontra, zer edo zertan gulakoa ez den baten aurka. Agian jokaeraz izango da beste hori arrotz, edo hizkuntzaz, herriaz, sexuaz, janzkeraz; apika diruz baino ez gara desberdin izango. Dena dela, bestelakotasuna bestelakokeria, aldea etsai bihurtuta, onartu ezinak garamatza beti bortxara, eta horra iritsita, muturreko muga horretan gaudela, dena apurtzen da orduan. Zatitu, suntsitu, pitzatu, akatu egiten dugu dena, bortxa bukaera baita, zola, hondoa, lurrik azkena, eta behin jota, ezerk ez dirau, ezer ez da haboro izango: ez da haboro adiskiderik, ez maitalerik, bizirik ere ez.

Lerro-zatiketarekin gaizki moldatu naizenez gero, olerkia zena prosa, hitz lau bilakatu behar izan dut. Berrikuntzan sartuta, halabeharrez.

Comments

Benetan tesi bitxia dauka Rotaetxek euskarari buruz: egitura errazteari buruz ari naiz. Aspaldian entzun nion hitzaldi batean, eutsi egin dio ordutik hona eta sekula ez dut ez entzun ez irakurri inork onar edo uxa duenik.

Euskararen gramatika sinpletzeko eskaera hori bekatu mortala izan daiteke hainbatentzat, herejia hutsa. Nik, ordea, nahiago izan dut galdeketa osorik eta lasai irakurri. Ideia berri-berriak dakartza. Merezi du duda gabe. Laburturik eskaintzen dizuet hemen. Rotaetxeren esan "eskandalugarrienak" nabarmenduko ditut.

Karmele Rotaetxe Amusategi aitzindaria izan da euskararen irakaskuntzan. 1967an, Patxi Altunarekin batera, lehenengo euskara eskolak antolatu zituen Deustuko Unibertsitatean, eta hamar urte geroago, gauza bera egin zuen orduko Bilboko Unibertsitate Autonomoan. Horrez gain, EHUko Filologia eta Kazetaritza fakultateen sorreran parte hartu zuen. Euskaltzaindiaren barruan, Gramatika Batzordeko kidea izan da hasiera-hasieratik. 2004an, euskaltzain ohorezko izendatu zuten, eta gaur egun, irakasle emeritu dabil EHUn.

(...) Zertan zabiltza gaur egun?

Oraingo ikerketaren bitartez erakutsi nahi dut euskara ez dela hain berezia. Baditu bere berezitasunak, noski, baina beste hizkuntzekiko puntu amankomunak ere bai, pentsatzen den baino askoz ere gehiago.

Zer aldatu da euskara ikasi zenuenetik hona?

(...) Gure etxean inork ez zekien euskaraz, eta Bilboko giroa ere ez zen batere euskalduna. Honetan ez dago diferentzia handirik, zoritxarrez.

Estatistiken arabera gora egin du euskararen ezagutzak.

Hiriak dira interesgarrienak euskara salbatzeko, eta argi dago hiriak ez direla euskaldundu, edo hiritarrek euskaldunak izan arren ez dutela euskara erabiltzen. 70eko hamarkadan ilusioz beterik geunden, eta izugarri optimistak ginen etorkizunari buruz, baina errealitatea ez da orduan espero genuena. Ez da komeni inposatzea, baina inposatzen ez bada jendeak ez du ahaleginik egingo berez euskara ikasteko. (...)

Soziolinguista bezala, desagertzeko zorian ikusten al duzu?

Nire ustez, euskara ez da desagertuko, baina oraingo egoeran jarraituko du. Hizkuntza Politika oso karua da, eta ez dakit lorpen egokirik eman ote duen. Eusko Jaurlaritzak badauka aholku batzorde bat euskararen inguruko arazoak aztertzeko, eta beharbada, toki gehiago egin beharko litzaieke bertan euskaldunberriei eta erdieuskaldunei, guk geuk ezagutzen ditugulako ondoen, jatorrizko euskaldunek baino askoz ere hobeto, euskararen benetako problemak.

Gutxienez, batuak sendotasun linguistikoa ekarri digu, ezta?

Ni oso kritikoa naiz normatibizazioaren aurrean. Nire ustez, euskara batua den baino askoz ere errazagoa eta sinpleagoa izan liteke. Batua egin zenean, Euskaltzaindiak pisu lar handia eman zien gipuzkerari eta Iparraldeko euskalki batzuei. Hizkuntza zeinu-sistema bat da, baina sistema sozial bat ere bai. Alde horretatik ez zuten kontutan hartu bizkaierak daukan pisua. Gaur egun, nik daukadan inpresioa da jatorrizko euskaldunak boligrafo gorri batekin jaiotzen direla. Eta zertarako boligrafo gorria? Bizitzan zehar azpimarratzeko zer egiten duten txarto. Hizkuntza ez da soilik gramatika, arren.

Nola jokatu beharko litzateke, zure ustez?

Euskararen kasuan, gaitzena gramatika da. Hori muga objektiboa da euskara ikasi nahi dutenentzat. Horrexegatik, beharbada apur bat erraztu beharko genuke irakasten den euskara, erabilera ere erraztearren. Zergatik derrigortu "diezaizkiokegu" eta horrelako formak ikastera, "ahal" aditza erabilita errazagoa baldin bada? Ingelesez, Basic English asmatu zuten aspaldi, jendeak hizkuntzaren funtsezko nozioak ikasi eta batez ere ingelesez berba egin dezan. Frantsesez ere Français Foundamentale daukate, baina euskaraz ez dugu horrelakorik egin.

Comments

Sagrario Alemanen sarrera-hitzaldia eder-ederra iruditu zaidanez gero, politena, Martinezen paragrafo hautatuak, agertuko dizkizuet, beti legez www.erabili.com gunetik hartuta. Tituluari berari xarmagarria deritzot, emea, hurbila, adierazkorra oso: Berdetik horira. Alemanen lehen pertsonari eutsiko diot.

• Berrogeiko hamarkadan Etxalekura, gure herrira, etortzen ziren familia erdaldunetako umeek agudo ikasten zuten euskara. Guraso euskaldun batzuek, ordea, ez zieten seme-alabei euskararik irakasten etxe askotan, "guk sufritu duguna sufri ez dezaten", zioten gizonezko askok, soldadutza garaia buruan. Eskolako ikasketak ongi egiteko, zailtasunik gabe, euskara jakitea oztopotzat zeukaten frankok. Martinezen familian gauza bera gertatu zen: belaunaldi batetik batera eten zen euskararen katea.
• Hiruretan hogeita hamarrekoan, gauzek okerrera egin zuten, eskolak elkartu egin zituzten eta haurrak beren herrietatik atera eta giro eta herri euskaldunetatik lekutu. Haur esukaldunak gutxiengo ziren komunitate horietan, eskola handi horietan, eta bertako hizkuntza bakarra, erdara.
• Gros y Ladós-ek argitaratu berri duen "Recuperación del euskera en Navarra" liburuan, etorkizunerako egiten duen aurreikuspenean, dio, hamarkada gutxian euskararen erabateko galera zekarren maldan beherako joera geldiarazi dela, irauli egin dela. Mendebaldeko ibarretan 2001ean populazioaren ehuneko 80,3k dio euskara badakiela eta urte berean, haurren ehuneko 91,5 da euskalduna. Ibilbide horrek etorkizun itxaropentsua dakar.
• ...

Comments

• Ahuntza, atsoa eta emakumea, teman ez ditu inork irabaziko.
• Ahuntzak katen den mahastia eta andreak agintzen duen etxea, antzeko.
• Alaba baino, semea hobe.
• Alaba bakarra, etxean gerra.

Eta, bukatzeko, Barquínek azkeneko komentarioa jasoko dizuet. Esuakaz genero morfemarik ez egon arren, argi ikusi dugu zein puntutaraino dagoen generoa, hala ere, euskaran. Aldameneko hizkuntzekin alderatuta, nahiko antzekoak dira horretan, mezuen edukietan adierazten den sexismoa eta emakume eta gizonen trataera asimetrikoa baita diskriminaziorik ohikoena.

Comments

Oharra eginda, segi dezadan zerrenda osatzen:

• Euskaltzaindiak gaztelaniatik mailegatutako presidente, filologo, filosofo, notario eta antropologo moduko berbak onatsi ditu hiztegi batuan. Aurrean ere Lourdes Oñederrari irakurria nion ez duela asmatu Euskaltzaindiak, sexismo kontuetan behintzat, horrelako onarpenekin, euskaldun guztiak gutxienez elebidun izanik, barne-ulermenean "o" hori maskulinotzat identifikatzen baitugu berehala, eta ez neutrotzat.
• Oso kontu handiz ibili behar dugu gutxiespenezko zentzua duten berba femeninoekin. Atso berbak, kasu, mespretxu ukitua du, agure-k ez bezala. Hiztegietan ere asimetria eta seismoa ote dagoen jaki nahi duenak, jo dezala "Euskal hiztegia"ra eta "bulartsu", "gizalege" edota "emalege" sarreretara.
• Andereño tratamendua betiko ahaztu behar dugu. Emakume guztiak dira andre, gizon guztiak jaun, eta ez jauntxo, diren bezala, berdin delarik ezkondurik dauden edo ez.

Beno, badirudi hirugarren sarrera baterako materiala dugula. Egin dezagun, beraz, hurrengo batean, hirugarrena. Gutxienez.

Comments

• Euskarak genero-morfemarik ez edukitzeak ez du esan nahi euskaraz ezin duenik sexismoa adierazi. Topiko nekagarria bada ere, milakako aldiz idatziko dut hizkuntzak ez direla sexistak, hizkuntza bidez adierazten diren edukiak, ideiak, baizik. Era berean futbol-baloi bat ez da sexista, ematen zaion erabilera baizik.
• Hitano osoa galtzeko zorian dagoela, galduena forma femeninoak dira. Etorkizuneko hizlariei, hau da, haurrei begira, esan daiteke hainbatek telebistako marrazki bizien bidez baino ez dutela hitanoaren berri eta, marrazki bizietan pertsonaia gehienak gizonezkoak izanik, forma femeninoak nekez entzuten direla. Telebistak hizkuntzan eta hizkuntzaren bilakabidean daukan eragina oso jakingarria da eta gutxi ikertu da, ordea.
• "Gizon" berba anbiguoa da, hainbatetan gizaki arrak bakarrik azaltzen baititu eta beste hainbatetan, berriz, arrak zein emeak. Horregatik gomendatzen du Barquínek "gizon" berba arrak adierazteko bakarrik erabiltzea eta "gizaki" edo "pertsona" emeak eta arrak azaltzeko.
• Neba-arrebak, seme-alabak, neska-mutilak... dira erabiltzekoak. Muruagak ("Sexista izango ez den euskararen erabilerarako gomendioak" in HABE, 223, 12-14 or.) azaltzen du elkarte horietan silaba gutxiago daukan hitza doala aurrean. Silaba kopuru berbera daukatenetan, berrizm beti dago maskulinoa femeninoaren aurrean.
• -sa atzizkia (aktoresa, alkatesa) baztertzekoa da. Oso oso beharrezkoa denean aktore bat emakumezkoa dela esatea, emakumezko aktorea esan dezakegu, zinema-sarietan bezala: Emakumezko aktore onenaren saria.

Nahikoa hori lehenengo sarrera baterako. Hurrengo batean edo batzuetan azalduko dut gainerakoa.

Comments

Aurretik gaztelaniazkoa, bietan potoloena, irakurri dut. Eulalia Lledó andreak idatzi du, hezkuntza arloko testu batzuetatik abiatuta. Betidanik mirestu izan dut Lledó andrea; genero eta feminismo kontuetan teoriagile aparta deritzot. Praktikara jaitsita, ordea, ez dut hain bikain ikusi, agian (benetan galdetzen diot neure buruari, ez dakit-eta) hizkuntzalaria ez delako, agian oso unibertso mugatuan (hezkuntza arloko testu apur batzuetan, esan bezala) ikertu duelako.

Dena delarik ere, kontua da Lledó andreak ez duela ezer berririk ekarri gaztelaniaren hizkera eta sexismoaren eremura eta horri beste kritika bat gaineratu behar diot: ez zen batere beharrezkoa gaztelaniari buruz dioena euskaratzea; nahikoa zen liburuxka bat, gaztelaniari buruzkoa, gaztelaniaz ateratzea eta beste bat, euskarari buruzkoa, euskaraz ateratzea. Zergatik ez, bestela, euskarari buruzkoa gaztelaniaratu? Hiperzuzentasun politikoan gabiltza edo horrelako susmoa daukat behintzat.

Bigarren liburuxka, euskarari buruzkoa, euskarazkoa, Amelia Barquín-ek idatzi du eta askoz interesgarriago, osoago eta berriago iruditu zait. Zer eztabaidatu, zer pentsa eta zer ikertu dakarkio eremuari eta horregatik eskainiko diot post oso bat hurrengo batean.

Comments

"Leturiaren egunkari ezkutua" eleberriaren ekarpena XX. mendeko euskal narratibaren testuinguruan izeneko liburua aurkeztu du Euskaltzaindiak. Liburua Euskera Euskaltzaindiaren agerkari ofizialaren etapa berriaren lehen zenbakia da.

Argitalpen honen bitartez, Leturiaren egunkari ezkutua eleberria argitaratu zeneko 50. urteurrenaren karietara, Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi omendu nahi izan du Akademiak. Maiatzaren 23an honako hauek egin zuten aurkezpena, Donostian: Andres Urrutia euskaltzainburuak, Jean Haritschelhar Literatura Ikerketa batzordeburuak eta Txillardegik berak.

2007an, Euskaltzaindiaren Literatura Ikerketa batzordeak Leturiaren egunkari ezkutua eleberriari buruzko hitzaldi-sorta prestatu zuen. Hitzaldi horien emankizuna Euskal Herriko Unibertsitatearen 2007ko Udako Ikastaroen barnean txertatu zen, biltzar moduan. Bertan, Euskaltzaindiaren Literatura Ikerketa batzordeak euskal eleberrigintzaren bilakaeran Leturiaren egunkari ezkutua idazlanak ekarri zuen berriztapena eta gizartean eragin zuen oihartzuna hartu zituen hausnarketa kritikoa egiteko helburutzat, haren zenbait alderdi jakin aztertzearekin batera. Biltzarraren zuzendaria Lourdes Otaegi Imaz Euskaltzaindiaren Literatura Ikerketa batzordearen idazkaria izan zen.

Txillardegiren Leturiaren egunkari ezkutua nobelaren bitartez, "euskal narratibak beste aurpegi bat erakusten du Europatik datozen pentsaerez hornitua". Hala adierazi zuen Jean Haritschelharrek joan den ostiraleko bere mintzaldian. Izan ere, euskal narratibaren historiagile, kritiko eta aztertzaile guztien arabera, Leturiaren egunkari ezkutua eleberria euskal narratiba modernoaren hasiera izan zen, nobela horrekin euskal literatura modernitate literarioaren bidean jarri zuen Txillardegik.

Honetaz guztiaz mintzatu zen Donostian egin zen biltzarrean, eta hori guztia jasotzen da orain aurkeztu den liburuan. Txillardegiren nobelaren garrantzia eta traszendentzia ondo finkatze aldera, biltzarrak hiru lerro nagusi izan zituen eta hala ditu ere liburuak: Leturiaren egunkari ezkutuaren aurreko euskal eleberrigintza, testuinguru eta eraginak, eta liburuaren zenbait alderdi ukitu gabeko. Hauen lanak irakur daitezke:

• Jean Haritschelhar: Aitzin solasa
• Ana Toledo Lezeta: Leturiak berrogei eta hamar urte bete dituela eta
• Ur Apalategi Idirin: Antton eta Leturia (edo literaturtasunarekin kuku-gordeka denbora historikoaren oihanean)
• Jon Kortazar: Ekaitzpean, Jose Izagirre (1881-1949)
• Javier Rojo Cobos: Yon Etxaideren eleberri historikoak: Alos-Torrea (1950) eta Joanak joan (1955)
• Javi Cillero Goiriastuena: Amabost egun Urgain’en (1955) eta eleberrigintza poiziakoaren hastapenak
• Jon Casenave: Leturiaren egunkari ezkutua (1957), haustura bat euskal narratiban?
• Iñaki Aldekoa Beitia: Txillardegi: Leturiaren egunkari ezkutua
• Patri Urkizu: Leturiaren egunkari ezkutua. Liburuaren harrera garaikideen artean
• Iratxe Retolaza: Leturiaren egunkari ezkutua: gizon eta emakume irudiak
• Sebastian Gartzia Trujillo: Txillardegi eta (kristau?) erlijioa
• Karlos Otegi: Leturiaren uda ezkutua. "Uda" atalari buruzko iruzkinak

Horien guztien lanak, Txillardegiren esanetan, "oso-oso onak dira, benetan lan bikaina egin dute. Lan honekin -gaineratu du- Euskaltzaindiak asmatu du, betirako geratuko da. Benetan diot bertan, liburu honetan, oso iturri fidagarri eta oparoak daudela".

Bestalde, Henrike Knörr-en, Pilartxo Etxeberriaren eta André Breton-en testu bana ere bildu dira liburuan. Hirurak, 2005ean Euskaltzaindiak argitaratu zuen Nerekin yaio nun: Txillardegiri omenaldia liburua aurkeztu zenekoak dira.

Aurkezpenean Andres Urrutiak azaldu zuen bezala, Euskera Euskaltzaindiaren agerkari ofizialak aro berri bati ekin dio eta, hain zuzen ere, etapa berri honen lehenengo zenbakia ostiralean aurkeztu zen Leturiaren egunkari ezkutua eleberriaren ekarpena XX. Mendeko euskal narratibaren testuingurua dugu.

Hemendik aurrera, Euskera Euskaltzaindiaren agerkari ofizialaren hiru zenbaki argitaratuko dira urtero. Horietatik bik -lehenak eta hirugarrenak- Akademiaren lana eta bizitza akademikoa bilduko dituzte, eta bigarrenak, aldiz, ikerketa-lanak eta liburu aipamenak jasoko ditu beren beregi. Euskaltzaindiak bere agerkari ofiziala berriztatu du eta egokitu, eduki berriak eskaintzeko asmoz. Horiek horrela, euskaltzainek eta Euskaltzaindiak antolaturiko ekitaldietan parte hartzen dutenek ez ezik, euskalgintzaren munduan dihardutenek ere Euskeran argitaratu ahal izango dituzte euren lanak.

Joan den ostiralean aurkeztutako liburuak, berrikuntzaren lehen emaitza izanik, Patxi Salaberri Muñoaren ikerketa-artikulu bat jaso du (Materreren 1623ko Dotrina Christiana); eta hiru liburu-aipamen: Sprachpolitik und gesellschaftliche alphabetisierung, Jakin-iturri eta bide-erakusle (Mikel Zalbide); Recuperación del euskera en Navarra: euskararen berreskuratze itxaropentsua Nafarroan (Andres Iñigo) eta Euskararen berreskuratzea Nafarroan (Patxi Juaristi).

Comments

Euskara-gaitasun tituluen baliokidetzarako Dekretua indarrean sartu delarik, guztira 9.747 (iaz baino 2.000 gehiago) euskara ikasle ari dira parte hartzen HABEren 2008ko lehenengo deialdiko azterketetan, 1., 2. , 3. eta 4. mailak lortzeko asmoz. Horietatik 7.132 ikasle 1. eta 2. maila erdiesteko aurkeztu ziren aurreko asteburuan. Azken larunbat honetan (2008-5-24), berriz, 2.616 ikasle aurkeztu ziren 3. maila lortzeko azterketara. Orain arte, HABEk emandako euskara gaitasun egiaztagiriek ez zuten administrazio publikoetan lan egiteko balio. Ostera, aipatutako dekretua dela bide, euskaltegietako ikasketen harian HABEk emandako lau mailetako egiaztagiriek balio ofizial osoa izango dute. Bazen garaia. Dekretua 2008ko apirilaren 18tik dago indarrean eta atzeraeragina du. Guztiz moskeagarria da atzeraeraginaren kontu hori, inork ez baitu garbi azaldu (edo nik behintzat azalpen egokirik ez dut ez irakurri ez entzun) zer-nolako ondoriak edukiko dituen. Dekretuak Europako Kontseiluak onartutako Hizkuntzen Europako Erreferentzia Markoaren B-1, B-2, C-1 eta C-2 mailekin parekatzen ditu IVAP-ek, HABEk, Osakidetzak, Ertzaintzak eta Hezkuntza Sailak emandako agiriak, bakoitzaren baliokidetzak ezarriz. Hauek dira Dekretuak ontzat eman dituen baliokidetzak: Europako Erreferentzia Markoa IVAP HABE OSAKIDETZA ERTZAINTZA HEZKUNTZA SAILA B1 1. HE 1. maila 1. HE     B2 2. HE 2. maila 2. HE 1. HE   C1 3. HE 3. maila 3. HE 2. HE EGA C2 4. HE 4. maila 4. HE

Hizkuntza Eskola Ofizialeko zutabea noiz gehituko zain gaude asko.

Comments

http://www.euskara.euskadi.net/r59-bpeduki/eu/contenidos/noticia/albis7_61_tresna_08_05/eu_tresna/albis7_61_tresna_08_05.html

Ondo erabili!

Comments

Erreklamazio gehienak jostailu, jateko eta garbikarien iragarkiak direla kausa jaso ditu Andaluziako Sexismorik gabeko Publizitatearen Behatokiak 2007an. 2006an jasotakoen aldean, % 13 handitu da kopurua.

Kexa gehienak (% 65) 25-45 urte bitarteko eta unibertsitatean ikasitako emakumeek egin dituzte.

Salaketa gehinak jasotako komunikabidea telebista da, noski, oro har tradiziozko ereduak sustatzeagatik. Esan bezala, jostailu, jateko eta garbikarien iragarkiak direla kausa egin dira erreklamazio gehienak, baina proramazioaren edukia eta prentsa titularrak ere jarri dira kolokan.

Behin kexa jasota, Behatokiak hitz egin ohi du indarreko legeria hausten duten enpresekin, publizitatea alda dezaten. Micaela Navarro Andaluziako Berdintasun kontseilariak agertu duenez, hainbatetan publizitate-egileek mugaraino daramate kanpainen edukia, oihartzun handiagoa lortzen baitute gobernuak debekatuta.

Komunikabideek errealitatea islatzen dute, bai, baina ez hori bakarrik, sortu ere egin baitezakete. Eta sortu nahi dugun errealitatean bestelako zereginak nahi ditugu neskatilentzat eta mutikoentzat. Komunikabideek, beraz, funtsezko egitekoa daukate: berrikuntzak gauzak aldatu nahia esan nahi du-eta.

Comments

Nola ohi daude bizirauten duten horiek? Bada, normalean oso txarto eta are txartoago seme-alaba txikiak baldin badituzte, salaketa eginda eta urruntzeko agindua lortuta ere.

Erasotzaileak, salaketa jasota, biktima zoratzen saiatu ohi dira, edo urduri jartzen behintzat, senide, ladiskide edo ezagunen bidez. Hainbatetan gezurtero hutsak direla diote (nahiz eta zauriak begi-bistakoak izan) edo emazte desleialak, eta ez zirela etxeaz arduratzen. Horrela, kalte handiagoa egiten diote biktimaren autoestimu apurrari eta lortzen dute biktimaren bizimodua benetan eskasa izan dadila, gertatutako guztia bere lepoan hartuta eta, hainbatetan, ingurukoek uste dutelako emakumea dela den-denaren erruduna.

Inguru pribatuan oraindik dira zalantzagarriak biktimaren arrazoiak. Eta zalantza eta euskarri eza pairatzen ditu biktimak, tratu txarra jasan ostean. Beste tratu desegoki bat pairatzen du, beraz, ingurukoek sinisten ez dutela.

Beste batzuetan erasotzaileak seme-alabak jartzen ditu amaren kontra eta amaren sufrimendua areagotzen du horrela. Sexismo hutsa datza horren guztiaren azpian, matxoen boterearen kontra erreboltatzen den emakumearen aurkako sexismoa.

Comments

Eskutitz hau sinatzen dugun gizonok badakigu gure gizartean ez dagoela berdintasunik emakumeen eta gizonen artean, ez harremanetan eta ez botere-banaketan, eta emakumeak gizonen menpe daudela. Ondorioz, gizonok hainbat pribilegio dauzkagu: aisialdirako denbora gehiago daukagu; esparru publikoan, politikan nahiz ekonomian botere handiagoa dugu; eta emakumeen etxeko lanaz eta zaintzaz gozatzen dugu. Aitzitik, gizartea antolatzeko modu honek modu negatiboan eragiten digu, eta gure nortasuna eraikitzeko gizartean eredu izan den tradiziozko gizonen eredu matxistak ez gaitu asetzen, eta gainera, gure izaera garatzeko prozesua baldintzatzen du.

Bidezkoa da egoera aldatzea, emakumeen eskubidea delako, eta gizarte osoaren onerako izango delako, egoera aldatzea onuragarria izango baita gizonentzat ere.

Horregatik, eta sexismoak eragiten dizkigun kalteak gainditzeko asmoz, berdintasuna oinarri duen gizartea eraikitzeko konpromisoa hartuko dugu, banaka nahiz taldean, emakumeek eta gizonek eskubide eta aukera berberak izan ditzagun, eta batzuon eta besteen ekarpenak eta beharrak modu berean balora daitezen. Horretarako konpromiso hauek hartuko ditugu:

- Emakumeek sexismoaren aurka egindako aldarrikapenekin bat egingo dugu eta bazterketa sexisten aurka egiten duten borroka oro babestuko dugu, eta bereziki, indarkeria matxista gaitzetsiko. Gainera, jendaurrean eta modu aktiboan gaitzetsiko ditugu halako bazterketa-jarrerak eta ez ditugu onartuko geure inguruan.

- Egoera, esperientzia eta jarrera guztiak haintzat hartuta, berdintasunik gabeko gizarte honi eusten dioten eguneroko balio eta jarrerak berraztertuko ditugu, eta beste gizon batzuei laguntzen saiatuko gara, aldaketa pertsonalen eta gizarte-aldaketen bide honekin bat egin dezaten.

- Geure burua eta besteena zaintzeaz arduratuko gara, pertsonen osasunaren eta segurtasunaren aurkako arrisku-jarrerak bultzatu ordez.

- Etxeko lanak eta familiakoak zaintzeko lanak geuretzat hartuko ditugu, baita gure izaera eraikitzeko bide gisa ere, eta bereziki, zaintzeko baimen, eszedentzia eta lanaldi murrizketez gozatuko dugu.

- Askotariko sexualitatea lortzearen alde, egingo dugu, mitorik gabe, konparaziorik egin gabe eta ezer ezarri gabe, elkarrekin gozatuz eta elkarri plazera emanez. Sexualitate librearen eta sexu-aukera zein sexu-orientazio librearen aurkako jarrera ororen aurka egingo dugu.

- Geure nortasuna libreki eraikitzen saiatuko gara, rolak eta estereotipoak alde batera utzita, geure emozioak eta sentimenduak osorik garatzeko.

- Indarkeria ez dugu arazoak konpontzeko zilegizko tresna gisa hartuko. Baztertu egingo dugu eta bide baketsuak eta elkarrizketa erabiliko ditugu egoera korapilatsuak konpontzeko.
 

Euskal gizonon konpromisoa berdintasunaren aldeko apustu sendoa da. Beharrezkoa da herritar libre, autonomo, zuzen eta zoriontsuagoen gizartea eraikitzeko.

Hemen duzu atxikitzeko orria.

Comments

Euskal Herriko eta Ameriketako hainbat idazle eta literatur aditu bilduko dira Renoko Unibertsitatean egingo den topaketan.

Center for Basque Studies-ek (Renoko Unibertsitateko Euskal Ikasketen Zentroa) antolatuta, "Writers in between Languages: Minority Languages in the Global Scene" topaketa egingo da maiatzaren 15etik 17ra Renoko Unibertsitatean (AEB). Bertan hizkuntza gutxituen literaturei buruz eta hizkuntza horiek mundu globalizatuan betetzen duten lekuari buruz hitz egingo dute AEBtako unibertsitateetako eta Euskal Herriko zenbait idazlek eta literatur adituk. Han izango dira, besteak beste, Bernardo Atxaga, Mariasun Landa, Rikardo Arregi, Iban Zaldua, Miren Agur Meabe eta Aurelia Arkotxa idazleak eta L. Fernández Cifuentes, J.R. Resina, M. Santana, T. Vilaros, E. Delgado, A. Martín, A. Sosa Velasco, X. Pla, M. Ugarte eta N. Arruti adituak. Lehenengo egunean, besteak beste, Mario Santanak "On Visible and Invisible Languages: Bernardo Atxaga's Soinujolearen semea in Translation" (Ageriko Hizkuntzak eta Hizkuntza Ikustezinak: Bernardo Atxagaren Soinujolearen semea itzulpenean) hitzaldia eskainiko du. Hurrengo egunean izango diren hizlarien artean, Mariasun Landak "Identity, Language, Creation (An Autobiographical Approach)" (Identitatea. Hizkuntza. Sorkuntza. (Ikuspegi autobiografikoa)) eta Miren Agur Meabek "Five Reasons to Write in the Language of the Negihborhood" (Auzoko hizkuntzan idazteko bost arrazoi) hitzaldia emango du.

Comments

Lehenengo eta behin, jantzia, uniformea dela eta. Tontakeria dirudien arren, polizien uniformeak buran gizonezkoak zituela diseinatu zituen norbaitek. Horregatik eraman behar dute emakumeek pistola bularraren pare, horregatik ez dago haientzat baletatik babesteko txalekorik, gizonentzakoek bularra zapaltzen baitiete.  Gizonez morrozturik egin behar dute lan, oso lan fisikoa, gainera, eta etengabe erakutsi behar dute gizon lankideak baino ausartagoak direla eta horrek estresa dakarkie, noski.

Isilpeko bazterkeria pairatzen dutela diote. Esaterako, gerta daiteke poliziagai batek plaza eskuratzea Zuzenbideaz edo Zirkulazio Kodeaz ezer jakin barik, udal bakoitzak bere ikasgaiak ezartzen baititu. Proba fisikoak gainditu barik, ordea, ez dago plaza lortzerik, deialdi guzti-guztietan daude-eta.

Administrazioan oro har emakume ugarik diharduen arren, polizietan, aldiz, nahiko gutxi dira, batez ete agintari postuetan. Espainiako GEO taldeetan, esaterako, emakumerik bat ere ez dago. Zergatik? Tradizioagatik, batetik, eta bestetik, ez delako lanbide erakargarria emakumeentzat.

Polizietan sartzeko probetan askoz emakume gehiagok gainditzen dituzte test psikologikoak eta elkarrizketak, gizonek baino. Eta emakumeek ikas maila altuagoa ohi dute. Proba fisikoak, berriz, gizonezkoek gainditzen dituzte errazago. Baremoak aztertu beharra dago, beraz, indarra eta egoera fisikoa ez baitira hain inportanteak poliziaren jarduketetan; askoz lehenago hartu behar dira kontuan beste trebetasun mota batzuk, gizakiago, komunikatiboago, emeagoak.

Comments

Hauexek dira hamar aginduok laburturik:

1.- Emakumeen kontrako indarkeria, genero indarkeria eta indarkeria matxista: hiru izendapenok dira zuzen eta egoki.

2.- Genero indarkeria delitua da (aurrezaindu eta zigortu egin behar da, beraz), gizarte arazoa, emakumeen bizitzaren, integritate fisiko eta psikikoaren kontrako atentatua eta giza eskubideen inguruko kontua ere bai.

3.- Krimen pasional gehiagorik ez.

4.- Biktimaren identitatea babestu behar da, ez erasotzailearena. Komeni da aipatzea zein-nolako jarrerak ekar dezakeen indarkeriazko harremana berez. Horrela, lagundu egingo diegu emakumeei euren egoeraz jabetzen.

5.- Hainbat informaziok kalte egin diezaiekete biktimari eta haren ingurukoei. Iraingarria da, gainera, biktima ezizena, hipokoristikoa eta antzerakoak erabiliz aipatzea.

6.- Sekula ez dugu ez justifikazio ez kausarik bilatuko: alkohola, droga, eztabaida, jelosia, banaketa, infidelitatea... Kausa bakarra da gizonezkoek emakumeen gainean darabilten kontrola eta jabetza. Besterik ez.

7.- Informazio-iturriak egiaztatu; batez ere, ofizialak ez direnak.

8.- Mota guztietako indarkeria salatzea: psikologikoa, ekonomikoa, emozionala... emakumeak hil arte itxaron beharrik gabe.

9.- Kontu handiz ibili argazkiekin. Biktimak eta familiak errespetatu. Albora utzi sexismoa, sentsazionalismoa eta obszenitatea. Musika erabiliz gero, kontuz ibili letrekin: ez aipatu "maitasun gaixo" ez eta jelosiarik ere.

10.- Beti ere aipatu biktimei laguntzeko telefono doakoa eta beste edozein argibide baliagarri.

Comments

Lourdes Benería doktorearen arabera, emakume horien zereginak, rolak, aldatu egin dira, edo beste batzuk berenganatu dituzte, dirua bidaltzen baitiote familiari. Hala eta guztiz, diruaren aldetik independenteagoak izanik ere, botere handiagoa dutela sentitzen duten arren, badiraute seme-alaben ardura eta kezka edukitzen. Horri "nazioz haraindiko amatasuna" izena eman diogu.

Benería irakaslea da Cornellgo unibertsitatean (AEB). Badiosku Espainian bizi den emakume boliviarra ezagutzen duela; arratsaldero deitzen die telefonoz alabei eta den-denaz galdetzen die: Zer egin duzu gaur? Eskolako lanak bukatu dituzu? Eskolako lanak egiten ere laguntzen die batzuetan.

Seme-alabak atzera utzi izanak kalte psikologiko emozional gogor handia dakar berez. Baina inork ez dio erreparatzen, migrazioaren alde ekonomiko itzelaren aurrean: 2006an Hegoamerikak 65.000 dolar jaso zuen emigranteen eskutik. Mexiko eta Ekuadorren dibisen lehen iturria emigranteen bidalketak dira.

Gaur egun Hegoamerikako emakumeek betetzen dituzte Europan lana eta familia bateratzeko politika egokirik ezak egindako zuloak. Baina epe luzean zulo horiek berberak zabalduko dira beren herrietan.

1980ko hamarkadan Hegoamerikako emigrante tipikoa gizonezkoa zen eta Estatu Batuetara jotzen zuen. 1990ekotik aurrera, berriz, emakumezkoa da eta Europara doa.

Migrazioa, beraz, feminizatu, emetu egin da eta hegoamerikako emakumeen rola, zeregina aldatu egin da: autonomoago ikusten dute beren burua, askeago, tradiziozko roletatik urrunago. Eta abusuzko harremanetatik iheska dabiltzan emakumeak ere badauzkagu geure artean. Ez dezagun ahaztu.

Comments