-
alegría. con a.: bozkarioz, pozkariz / lleno de a. y contento: atsegin-kontentuz gainezturik / el corazón le rebosó de a.: bozkarioz gaindi egin zion bihotzak / a. de vivir: bizipoza / le daba una a. en ...: ZERK NON kili-kilizko zer bat egiten zion / en las a. y en las tristezas, en la salud y en la enfermedad, en la pobreza y en la riqueza y hasta que la muerte os separe: zorionean eta zoritxarrenean, aberats nahiz txiro, osasuntsu nahiz gaixo, heriotzaren uneraino (ETB); "Ezkontzako elizkizun-liburua": zorionean eta txarrean, osasunean eta gaixoaldian, eta maitatu eta errespetatuko duzula zeure bizitza guztian. / la a. le desbordó, le inundó el corazón: bozkarioak bihotzetik gaindi egin zion.
-
desgraciado. zorigaitzeko, zorigaiztoko, zoritxarreko, ondikozko / (bokatiboan) gaxori, gaxorrek.
-
hoy. egungo egunean / h. hace 8 días: gaur zortzi. El calor de h. hace 8 días: gaur zortziko beroa / hasta h.: gaurdaino / de h. en adelante: gaurgero, gaurrez gero, gaur geroz, gaurgeroztik, gaurtik aurrera, aurrerantzean, aurrerontzean, hemendik aintzinera / h. por h.: gaur gaurkoz / h. en día <-> antiguamente: gaur den egunean <-> antzina.
-
pero. ordea, haatik. Pero, ¿para qué?: Zertarako ordea? / pero sí: No rechaza completamente las palabras castellanas, pero sí bastante a menudo: Erdal hitzak ez ditu zeharo baztertzen; gehiegi samar, bai, ordea. / Fue el responsable, pero por poco tiempo: Arduradun jardun zuen, epe laburrean haatik. / ¡Pero si no te había conocido!: Ez zaitut ezagutu eta! Ez zaitut ezagutu, baina! Ez zaitut ezagutu, barren! / ordean (esaldiaren hasieran): Ordean alferretan (Joannateguy).
-
reñir. kargu hartu norbaiti / gaizkiak esan: San Benoaten gaizkiak esan zizkiok Maoreri (Joannateguy).
-
raíz. echar raíces: erroak egin.
-
revolotear. hega-biraka ibili, inguruka ibili.