Martinezena

Iturria: www.erabili.org

Eusko Jaurlaritzaren Kultura Sailak abian jarritako Zinema euskaraz egitasmoak urrats berria eman du. Joan den asteburutik, EAEko sei zinema-areto komertzialetan euskarazko bost film ikusteko aukera izango da, tartean Aupa Etxebeste! eta Obaba. Egitasmoaren helburua da, urtean gutxienez bost film euskaraz bikoiztea.

Zinema euskaraz programak euskaraz egindako edota bikoiztutako pelikulak zirkuitu komertzialean pantailaratzen eta banatzen laguntzen du. Lana erraztearren, zine-programatzaileek, kultura-sustatzaileek eta ikusleek euskaraz zer sortu den eta euskarara zer bikoiztu den jakin ahal izateko datu-basea sortu zuen Kultura Sailak.

Programak beste pauso bat eman du orain; izan ere Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sei zinema-areto komertzialetan filmak euskaraz ikusteko aukera dago, joan den asteburutik.

Zirkuitua ehun filmez osatua dago, eta urte amaiera bitartean zinemaz zinema aldatzen joango dira. Egitasmoan Bilboko Multicines eta Reinor, Basauriko Bilbondo, Donostiako Antiguo Berri, Errenteriako Niessen eta Gasteizko Florida zinema-aretoek hartzen dute parte. Eskainiko diren filmak, berriz, honakoak dira: Perez sagutxoa 2, Aupa Etxebeste!, Winx erreinu galduaren sekretua, Harri magikoaren bila eta Obaba.

Hala ere, proiektua haratago eraman nahi dute, eta ostiraletako gaztelaniazko estreinaldiekin batera, euskarazko bertsioa estreinatu nahi dute.

Etentxoa egingo diogu berba eta esamolde itzulien sailari, nire itzulpen-lan bat argitaratzeko. Olerki baten itzulpena da. Jatorrizkoa Dante Bertini lagun maiteak idatzia izanik, haren baimenaz dakart blog xume umil honetara, zuen guztion gozagarrirako.

Bihotza

corazón odol jario da beti
beti sutan
gurutzea eta jesus daramatza atxikirik
penaz hil da bolero baten bertso errepikakorretan
arrastaka dabil larri zauriturik
dardarka
tangoen auzune hegoaldekoan

heart neonez idatzi ohi da
rock eta anfetaminaren erritmoaz egiten du taupada
kolore anitzetan topa dezakegu
ia beti material anitz
distiratsu sintetikoetan

cuore garrasika abestekoa da
ikusle, berriz, isil ugariak ditugula aurrean
antzoki handietako oihal purpura atzean
edo eszenografia dekadentea
udako jaialdi zaharkituetan

coeur beti da ahoa baino txikiago
Txinako teaz bustita hartzeko
edo, harekin batera,
kristalezko kopa erdi betean,
edabe garesti usaingozo
hordigarri hutsala

cor eskuan eraman ohi da
kate batetik zintzilik
eskubilduan gordeta
edo poltsikoan
daramazu lasai paseora

Desberdinak dira berbak eta are
gehiago: ez dute gauza bera aipatzen

Dante Bertini, Buenos Aires-Barcelona

loco. burutik jota, burutik eginda, burutik galduta, teilatutik harrotua. Completamente l.: burutik joana osoki. Cada l. con su tema: bakoitza bere zoroak bizi du. ¡Os habéis vuelto l.!: burutik egin zaizue! ¿Te has vuelto l.?: Burutik joan zara? Para volverse l.: atsekabe bat zoratzeko modukoa / burutik joanaraztekoa.

nada.  eso no es n.: hori ezdeuskeria bat da, huts-hutsa da / no comer n.: ahamenik jan gabe /no cambiar n.: izpirik aldatu gabe / no oir n.: ttutik, kinkik ere ez entzun / no decir n.: fitxik, txintxik, tautik, kinkik ere ez esan, txintik atera gabe / no ver n.: ezertxo ere ez ikusi, tautik be ez ikusi / no creer n.: zipitzik ere ez sinistu / no entender n.: izpurrik ere ez ulertu / no saber n.: ahamenik ere ez jakin / no dormir n.: lo ihitzik ez egin, lo tantarik ez egin / no tener n. que perder: ez dut zer galdurik / n. de n.: deusik deus [mugagabearen deklinazioaz] / en la n. [perderse]: ezerezean galdu / n. bueno: deus onik ez / no vale n.: ez du zipitzik balio / apenas n., poco más que n.: hutsaren hurrena/hurrengoa / n. más llegar allí, tan pronto como llegó allí: hala alderatu ez al zen, alderatuta bertatik, ozta etorri nintzen, ikusi zintudan; n. más morir, se le apareció: ez al zen hil, agertu zitzaion; estaba nada más salir de la autopista: autopistatik irten eta bertan zegoen / sin hacer(le/s) n./daño: gaitzik egin gabe / no es n. tonto: batere leloa ez da, alerik leloa ez da / no se sorprendió n., en absoluto: ez zen batto ere harritu / no sería n. en comparación con: hutsa izango zen ...-ren aldean / no hay n. más que decir: Beste esanik ez dago! / nada de; sus imágenes no han perdido nada de emoción: haren irudiek ez dute zirrara punturik galdu // quedarse sin n.: goian zerua eta behean lurra geratu. No vales n., no eres nadie: kalatxoriaren kaka baino gutxiago zara. No tienen n.: ez dira ezeren jabe / como si no fuera n.: fritsik, fitsik, deus, ezer ez balitz bezala.

aliviar. el dolor: bihotz-mina eztitu.

anterior. aurreko, goragoko. En la a. ocasión, la otra vez: aurregunean

dificultad. con d.: nekez, ozta. Respirar con d.: hatsa doi-doi hartu. Qué dificultades tuvo: Santuak zer lanak eta zer guduak izan zituen –tzeko.

gente. kalean zeuden gazte ale batzuk. Mucha g.: jendeketa handia, jendetza handia, jende ostea, jende-alde, jende talde

manera. de mala m.: erdipurdiko -, erdipurdika / de tal m. que: halatan non ... / de una u otra m.: aldez edo moldez, artez edo moldez / de todas m., en todos los sentidos: aldez eta moldez: estoy de acuerdo contigo en todo: zure iritzikoa naiz aldez eta moldez / de m. breve: labur zurrean / egitura klasikoa: halako moldez, halako moldean, halako moduz (B), halakoz ezen…/ encontró el modo, la m. de : -ean –tzeko beta aurkitu zuen / de ninguna m.: inola ere ez, ez ongi ez gaizki (ni por las buenas ni por las malas).

prestar. p. atención, hacer caso: jara eman (B), jaramon egin, kontu eman –ri. No prestes oídos, no hagas caso: ez entzuterik eman horren esanei.

complacer. -ri atsegin egin.

completamente. guztiz, erabat, zeharo, goitik behera, bururik buru.

cuerpo. temblarle a uno todo el c.: hezur-mami-azal, dena dardar. En c. y alma: soin-ta-muin, bihotz eta arima, gorputz eta arima. Me pide el c.: barrenak agintzen dit.

disgustar. no le disgusta: ez zaio gaitzi.

fiebre. le subía la f.: sukarra ordu guztiez bortiztuz zihoakion. Le bajó la f.: sukarrak utzi zuen. Tener f. alta: erretzeko sukarra jauzi zaio eriari, eriari sukar gaizto bat lotu zaio.

llover. ya ha llovido desde entonces: euria barra-barra egin du ordutik. Llueve mucho: euria goian(-)behean, goiti-beheti ari du, bota ahala egiten du euria, sekulako euri-jasa egin, eurite handia egin. L. muchísimo, caer una tromba de agua: euri zaldizkoa egin, euria ari zuen jauts ahala-jauts, bota ahala. Nunca llueve a gusto de todos: bataren gaitza, bestearen on.

morir. hil, zendu. Expirar: azken hatsa eman.

nacimiento. Ser vasco de n.: Santillanako markesa euskotarra zen odolez, Palentziakoa jaiotzaz eta hezikeraz eta gogoz zeharo atzerritarra. Ser ciego de n.: itsua zen sortzez.

hacia. 1) Temporal. H. las nueve y media: bederatzi eta erdiak aldera. H. las 10, aproximadamente a las 10: hamarretarantz (Peru Abarka). H. el anochecer: ilunari buruz. H. la tarde: arrats irian (Ip.); h. las ocho: zortziak irian. H. finales de junio: ekainaren bukaera aldera. H. la medianoche: gauerdi aldera, gauerdi irikotz. 2) Espacial. Me giré h. los lobos: otsoei buruz jiratu nintzen. H.. Atarratze: Atarratzera buruz. 3) Pertsonekin. Lleno de amor h.: amodioaz betea –ren aldera.

infinito. la bondad de Dios es i.: Jainkoaren ontasunak ez du inon bazterrik.

llorar. llorando: negarrez, negarka, negar-malkotan, negar-anpulotan. Llorando e hipando: negar-zotinka ari. Llorando y chillando: negar-marrasketan. Loraba mucho: negarra zihoakion bi begietatik. Ruperta lloraba a mares, a lágrima viva: tangaka zerion negarra Errupertari ; begiak urtuan negar egin. L. amargamente: negar saminean egon. L. de alegría: zorionaren handi-handiz negarrez.

predecir. aurrez esan, aldeaurrez adierazi. Podía p. el futuro: bazekien geroan ere zer izango zen.

pronto. berehala, laster, goizik: Goizik ohartu ziren... . Tan p. como: bezain sarri. Tan p. como llegó allí, nada más llegar allí: hara alderatu ez al zen, alderatuta bertatik. P. os castigará Dios: Jainkoa bere zigorra erakutsi hur-hurrean daukazue. P. moriremos: hil beharrak gara laster. P. llegará la hora en que: etorriko da ordua eta laster, zeinetan ... De p., de repente: bat-batean, tupustean, derrotean, ez bat ez bi.

fin. amaiera, bukaera, azken(a), akabantza. Al f.: azkenik, azkenekoz, azkenean. Por f.: halako batean, neke batean. Por f. se ha hecho de día: Nekez, baina, argitu du. Al f. y al cabo: azken batean, azken buruan. ¡Por f.!: noizbait zorionez, aidanez. Sin f.: akabantza gabea. F. de semana: asteburua (hitz berria, hogei urte baino gutxiagokoa), astearen azkena (klasikoa). Dar f. a algo: zerbaiti buru eman, azkena eman.

fundar. zutik ezarri. Gure ordena ezarri zuten zutik Frantziako lurrean.

no. no digo que no: ez dut ezetzik esaten. A que no adivinas: ezetz asmatu. ¡No te fastidia que se me ha parado el coche!: Kotxea ibili ezinik geratu ez zait, ba! ¿No te fastidia que va y me dice a mí -¡a mí!- que ...?: Nori eta niri -niri!- esan ez zidan ba aurpegira...? No más que: no se oía más que llanto: ez zen entzuten negarrik eta negarrik baizik.

tarde. 1) Izena. Muy entrada la t.: arratsalde apalean. Ya había caído la t. cuando llegaron: arratsalde apala (ilunabarra, iluntzea) zen heldu zireneko. Adberbioa. Se nos hará t. para ir a casa: belutuko zaigu/dakiguke etxerako. Se nos ha hecho t. por el camino: belutu zaigu bidean. Como muy t., a más tardar: berante, berantenaz, berantenez; luzeena ere hamaiketan. Muy t., muy de noche: gau beranduan. Diez minutos más t.: hamar minutu(z) geroago, handik hamar minutu(ta)ra. Cuatro años más t.: lau urteren burura. T. o temprano: lehenago edo geroago (ez *beranduago), egun edo bihar, egun ez bada bihar, bihar ez bada etzi, biharamunean edo biharamunagoan. Destenorea: destenorea zela ohartu zenean (Laphitz). Luego, más t.: geroztik, hurren.

después. un día d. de acabar la reunión: bilera bukatutako biharamunean, bukatu eta biharamunean; una semana d. de aquello: horren ondotik aste baten buruko; una hora d. de ponerse el sol: eguzkia sartuta ordubetera / tres años d.: handik hirugarren urtean / cuatro años después: lau urteren burura / cuatro años d. de llegar: etorri ondorengo laugarren urtean / mucho d.: aldi luze bat geroago / mucho d. de que oscureciera: ilundu eta oso gerora / no mucho d.: handik ez askora; d. de aquel fusilamiento: fusilamendu hartaz geroz; d. de San Francisco, es San Antonio ...: San Antonio da, San Franzisko Asiskoaren hurrena, …; poco d.: apur baten buruan, handik puska batera, handik laster, handik gutxira, handik lasterrera, handik berehala, luze gabe, anitz denbora gabe, hainbat denbora gabe, denbora laburrik barnean; poco d. de: gerra bukatu eta handik gutxira, handik lasterrera; murió poco d. de nacer: jaio eta laster hil zen; pocos días d. de enterrarla: lur eman eta oso egun gutxitara; poco d. de la visión: ikuskeratik laster; un momento d.: handik une batera; d. de un largo silencio: isilaldi luze baten ondoren/ondorenean; inmediatamente d. de: kargaketa haren segida-segidan, hil-eta, hil eta berehala; unas horas d. de: egunak argitu eta ordu batzutara; cinco o seis horas d.: handik bospasei ordutara / unos días d.: egun batzuen buruan, zenbait egunen buruan, herritik etorri ostean, egun batzukarrenean / una semana d.: astebete garrenean / doce minutos después: hamabi minutu geroago, handik hamabi minutura, hamabi minuturen buruan, hamabi minuturen ondoan, hamabi minutu garrenean.

loco. burutik jota, burutik eginda, burutik galduta, teilatutik harrotua. Cada l. con su tema: bakoitza bere zoroak bizi du. ¡Os habéis vuelto l.!: burutik egin zaizue! ¿Te has vuelto l.?: Burutik joan zara? Para volverse l.: atsekabe bat zoratzeko modukoa / burutik joanaraztekoa.

corazón. de todo c.: bihotz guztitik, bihotz-bihotzez, arima guztirik, arima-arimatik. Latirle a uno mucho el c.: bihotza taupada beroan eduki, bihotz pil-pil, bihotza pil-pilean eduki. Ser de buen c.: bihozpera (B), bihotz oneko, bihotz leuneko. Tenía un c. de oro: urrezko bihotz baten jabe zen. Salirse el c. del pecho: taupadaren taupadaz bihotza irten beharrean. Dolor de c., pena en el alma: bihotzeko ardura. Con el c. en un puño: bihotza ukabilean sartuta. El c. / el estómago le dio un vuelco: tunpateko ederra eman zion barruak, farrasta egin zion bihotzak. En / desde el fondo de mi c.: bihotzaren zolan / zolatik.

empeorar. okerrera egin, zakarrera egin, beherago egin. Egoera geroz larritzenago zihoan. Eguraldia belztu eta gaiztu zen.