Martinezena

Rosa Cervera eta Javier Pioz arkitektoen arabera, 2050 inguruan, indar falta dela kausa, etxe orratzetan bizi beharko gara (edo da) gizakion erdia. Arkitektook, biologia oinarri hartuta, hiri bertikalak egiteko proiektua sustatzen ari dira.

Ikertzen ari dira Naturak nola egiten dituen bere eraikinak, hau da, arkitektura bionikoa zertan datzan. "Onena izango litzateke itsasoari begirako etxe txiki batean bizi izatea, baina gizaki guztiontzat ez da bideragarria, planeta batzuk beharko baikenituzke horretarako eta indar-iturri agortezinak", diote.

Horregatik proposatzen dute etxe bat 500 metro luze egitea, barruan bizitzeko, atsegin izateko eta lan egiteko guztia daukana. Negoziaketan dabiltza Txinako agintariekin.

Urtero mundu osoan 1,2 milioi haur erabiltzen dute gizakien trafikatzaileek. Europako Segurtasun eta Lankidetzako Antolakundeak (ESLA) badio Espainiako poliziak hogei mila bat haur esplotaturik identifikatu duela. Ume horiek behartu egin dituzte prostituzioan edota eskekotzan aritzera, edo nazioarteko delitugileen sareek harrapatu dituzte lanean esplotatzeko, legez kanpoko adopzioak egiteko edo haien organoekin trafikatzeko.

Baina hogei mila haur horiek izozmendiaren punta baino ez omen dira, askoz biktima gehiago baitago.

Horregatik gobernu eta nazioarteko erakunde guztiek gogor borrokatu beharko lukete gizakien trafikoaren aurka, eta, horretarako, biktimak identifikatu ahal izateko, lehenengo eta behin jakin behar da zein egoeratan diren urrakorrago, ahulago, eta horrelako egoerak ekidin.

Munduan 120 milioi inguruko emakumek omen dituzte genitalak mutilaturik. Tradizio hori erlijioarekin lotu ohi dugunez gero, Save The Children erakundeak badio ez daukala inolako kultur arrazoirik, azkeneko helburua emakumearen desio sexuala kontrolatu, mugatu eta deuseztea baita.

Gaur egun hiru milioi nestako daude arriskuan, hemendik gutxira mutilazioa pairatuko baitute familiako baten eskutik edo beren komunitateko kide baten eskutik, Afrikako herrialde pobretuetan ez ezik, Europan ere bai.

Mutilazioa, oro har, 4-14 urte bitarteko neskatilei egiten zaie. Tradizioa antzinako Ejiptotik dator eta hainbat erlijiok bultzatzen dute Afrikan eta Asiako zenbait zonaldetan. Hortik irten zen Europa eta Ameriketara 1970eko hamarkadan, emigranteekin batera.

Ordutik hona Afrikako emigranteek alabak mutilatu ohi dituzte, gehienbat Frantzian. Espainian aurreneko kasuak 1990eko hamarkadaren hasieran sumatu ziren Katalunian.

Gaur egun bi mila ikasle inguru ari dira mundu osoko Euskal Etxeetan euskara ikasten. Eta 2007-2008 ikasturte honetan 12 herrialdetako 24 unibertsitatetan ere ikasten dute euskara eta euskal kultura 700 ikasle inguruk.

Aurten Argentinan garatu den esperientzia positiboa Ipar Amerikara eramaten saiatuko direla dio Miren Azkarate Kultura sailburuak eta, horrela, 2008an Estatu Batuetako irakasle gai talde bate osatuko da. Ahal dela, gainera, Mexikoko eta Kanadako Euskal Etxeei talde horretan satzeko aukera eskainiko zaie.

"Euskara Munduan" egitasmoak, beraz, hiru lan-lerro nagusi edikiko ditu: irakasleak trebatzea, euskarazko eskolak bideratzeko materialaz hornitzea eta euskara-ikastaroak diruz laguntzea.

Duela 18 urte jarri zen abian programa hori Argentinan. hastapen haietan eskola presentzialak ematen zizkieten irakaslegaiei hara joandako HABEko irakasleek ikastaro trinkoetan. Gaur egun, Europako Euskal Etxeetako riakasle ghienak Euskaditik joandakoak diren arren, Ameriketan, ordea, bestelakoa da egoera, irakasle gehienak han bertan euskara ikasi edota alfabetatutakoak baitira. Halaber, egun "Boga" autoikaskuntzako baliabidea instalatzen ari dira Euskal Etxeetan.

Zenbakiei bagagozkie, euskaldungai gehien duen hiria Bartzelona dugu (164) eta herrietan, berriz, Argentina (740).

Lehen esan dugunez, beste programa bat ere badarabil Kultura Sailak, hainbat unibertsitaterekin hitzarmenak sinatzekoa, eta Etxepare Institutua ere badago tartean: aurten ekingo dio ibiltzeari, orain tramitean dagoen egitura eta funtzionamendu dekretua onartu ondoren. Donostian edukiko du egoitza.

Amaitzeko, "Euskara Munduan" egitarauaren helburuak, aurrera begira, bi dira: orain arteko bideari jarraitzea eta Argentinako esperientzai beste esparru batzuetara hedatzea. Diaspora I izeneko taldeko irakaslegaiei trebakuntza ematen jarraituko dute beste bi urtez eta Estatu Batuetan beste irakaslegai talde bat osatuko dute 2008an.

Hala da, bai.

Denboralditxo batez itxiko dut blog hau, oporretan noa-eta.

Luze gabe izango naiz, dena den, bueltan.

Ordura arte, ongi izan.

2006. urtean Euskadin ia 80.000 kontratu izenpetu zuten etorkinek. % 9,5 baino ez ziren mugagabe izan. Hala dio behintzat Langile Komisioak sindikatuak.

Kontratu gehienak (& 61,8) zerbitzuen sektorean izenpetu ziren, batez ere emakumeenak (% 91) ostalaritzan eta etxeko zerbitzuan. Eraikuntzan, ordea, % 23 baino gutziago dira atzerritarrak eta are gutxiago dira industrian eta nekazaritzan.

Enpresa-buruek aitzakiztzat darabilte etorkinek gehienezko epe mugatua dutela gurean egoteko eta horregatik ez diete kontratu mugagaberik egiten. Baina horrek zerikusirik ez dauka egoteko baimenarekin; aitzakia baino ez da, esan bezala, ahul eta pobreenak zapaltzeko.

Emakume etorkinak bizi dira prekarietate egoera larrienean. Gehienek hamar ordu baino gehiago ematen dute lanean egunean. Bost ordu eskasetan hartzen dute etseden egunean, beti egon behar dira erabilgarri eta soldata eta oporrei babagozkie, legetik kanpo ohi dabiltza.

Urte horretan 211 kontratu bakarrik izenpetu ziren etxeko zerbitzuen sektorean. Behar-beharrezkoa da, beraz, sektorea behingoz arautzea.

Gero eta emakume gehiagok erabakitzen dute etxean bertan eta ez ospitalean erditzea. Bizkaian ere gertatzen da hala edo hala dio behintzat Haurdun elkarteak, gizalegezko haurdunaldi, erditze, jaiotza eta haziketa arduratsuen alde diharduenak.

Eva María Sanz andreak, elkartearen bozeramaleak, badio Bizkaian berrogei bat emakumek erabakitzen dutela urtero seme-alabak etxean bertan munduratzea, ospitalera aldatu gabe, baina emagin baten laguntzaz, noski. Nahiz eta erditze naturala apurka-apurka onartuz goazen, emakume horiek oraindik ere topatzen dute horretarako trabaren bat.

Haurdun elkarteak, beraz, lortu nahi du ospitaletan errespetatzea erditze naturalaren aldeko hautua; eta horretarako eskatzen du erditze naturalaren protokoloa ezartzea, erabili nahi duenaren eskuragarri. Sanz andreak dioenez, gaur egun ospitaletako langileen borondatearen mende dago hori. Baliteke txanda bateko langileen horrelako hautua errespetatu eta onartzea, baina hurrengo txandakoek, berriz, ez. Eskatzen du, beraz, emakumeak erabaki dezala nola eta non erditu nahi duen, eta ez dezatela gaixo baten moduan tratatu. Emakumeak erabaki beharko luke nor eduki ondoan erditzean, eta epiduralik edo oxitozinarik hartu nahi duen edo ez.

Ospitaletan gaixoa balitz bezala hartu ohi dituzte emakume haurdunak. Poltsa amniotikoa apurtzen diete eta seruma eta anestesia eman, beharrik gabe, ezer galdetu gabe. Emakume gehienek, ordea, erditze naturala egin ahal izango lukete, horretarako aukera eskainiz gero, baina nolabait sinestarazten digute ezinbestez jo behar dugula ospitalera.

Eredu horren kontrako dugu Holandakoa. Holandako emakumeen % 40k etxean erditzen dute emagin baten laguntzaz. Arazorik edukiz gero bakarrik jo ohi dute ospitalera. Erditzeko etxeak ere badauzkate, seme-alabak inguru atseginean mundurat ahal izateko.

Norvegia omen da andre-gizonen arteko berdintasun handiagoa dagoen herria. Berriki lorpen paregabea eskuratu dute hango emakumeek: enpresen % 80ko administrazio-kontseiluetan kideen % 40 emakumeak dira. Orain dela bi urte, aldiz, % 15,5 baino ez ziren.

Berdintasun Legeak horrelakoa ezarri zuenean enpresarien elkarteek kontra egin zioten. Baina legeak halaber ezartzen zuenez gero, egin ezean, balitekeela zigor moduan enpresa ixtea, enpresa askok erabaki zuten izaera juridikoa aldatzea, kontuan hartuta legea sozietate mugatuei ez zegokiela.

Osloko gobernua guztiz sinisturik dago kuoten sistemak bakarrik apurtuko duela emakumeak zapaltzen dituen "kristalezko sapaia". Unibertsitateko lizentziadunen % 50 emakumeak dira. Zergatik gelditu behar dira erabakiak hartzen diren guneetatik at? Herriko baliabide guztiak erabili behar dira, ez bakarrik erdia.

Horrelako neurriei esker da gaur Norvegia berdintasunaren eredu. Norvegian 1913an eman zuten botoa emakumeek, inon baino lehenago Europan behintzat. Gobernuen parekotasuna 1970eko hamarkadaren bukaeran etorri zen.

Sigrun Vageng andrea Norvegiako enpresarien elkarteko presidentea da eta legearen kontrakoa. Hala ere, bete behar dutela onartuta, nahiago izan du pentsetan hastea zer egin behar duten enpresetan emakume exekutibo onenak edukitzeko eta, horrela, Female Future izeneko programa sortu dute.

Seiehun bat emakumek hartu dute parte programan. Prestakuntza jaso dute administrazio-kontseilu batean jardun ahal izateko eta harremanean hasi dira enpresa handietako presidenteekin, elkar ezagun dezaten eta kontratatu beharreko lagunen artean emakumeak ere egon daitezen. Programan parte hartutako emakumeen % 60k jaso du administrazio-kontseilu batean jarduteko eskaintza.

Parte-hartzaile horietako bat da Kari Nicolaisen. Ez zaio gustatzen emakumeak emakume izate soilagatik kontratatzea, merituei erreparatzea nahiago baitu. Hala ere aitortzen du gizonezkoek gizonezkoak kontratatu ohi dituztela, horrela erosoago sentitzen direlako.

Suedia, Alemania eta Europako beste hainbat herri Norvegiari begira daude adi-adi. Egia da Norvegiaren kasua paregabea dela: langabeziaren tasa % 1,6koa izanik, enpresari askok nahi gabe hartu behar izan zituzten emakumeak, lanpostuak hutsik utzi ezinean. Ongizate maila jasoak eta haurtzaindegi ugariek ere errazten dute lana eta familia bateratzea. Baina hori guztia ez zen orain arte nahikoa izan enpresetako "kristalezko sapaia" apurtzeko.

Tristezia, beldurra, gizartetik baztertzeko joera, motibazio eza, haserrea... Horra hor inmigranteek pairatu ohi dituzten sintomak. Herria utzi eta egun batzuk, edo hilabete batzuk geroago, bizimodu normala egiten hasten direnean agertzen zaie umore iluna, herriminaz baino haratagokoa, are arriskutsuagoa.

Eztabaidan hasiko dira guztiekin, negarrez ere bai, eta familia eta laneko gatazkek txarrera egin dezakete. Hortaz jakin behar dute hori guztia erabat normala dela, dolua baino ez dela maite zuten zerbait galdu dutelako. Claudio Maruottoko argentindarrak azaldu digu. Berak badaki zertaz ari den, Argentinatik Bilbora etorri baitzen orain dela urte asko.

Jakin behar dute herria ez dutela galdu, urrundu baizik. Horrela pentsatuta, ez da hain traumatikoa izango. Baina alde txarra ere eduki dezake horrek: baliteke-eta arreta guztia urrundutako hartan jartzea eta orainaldiaz ez gozatzea. Gainera, inmigranteak gauza asko galtzen ditu: familia, adiskideak, kultura, hizkuntza, janaria, ingurukoekin har-emateko modua... Kolpe handia da hori guztia batera.

Dolu-aldia iragan behar da derrigor, apurka-apurka, presarik gabe, aldi guztiak bizi izanez: lehendabizi, ukazioa dator; inmigranteak berehala egokitu nahi izango du, galdu edo ahaztu egingo ditu bere herriko ezaugarriak. Gero frustrazioa etorriko da, herria idealizatu eta herria ez den guztia arbuiatu. Hirugarrenik, egoera berria onartu egingo du azkenik. Une horretantxe bukatuko da dolu-aldia eta hasiko da benetako egokitzea.

Gure esku ere badago hori guztia erraztea: eskuzabal, malgu jokatzen badugu etorkinekin, are zoriontsuago biziko dira gurean.

2007ko azaroan, Donostian, Emakundek antolaturik, SARE Kongresua. Maskulinotasuna eta eguneroko bizitza egin zuten.

De Keijzer sendagile mexikarrak , besteak beste, hauexek bota zituen:

• Maskulinotasuna dela kausa, gizonezkoak ez dira konturatzen euren burua eta ingurukoak zaindu behar dituztela. "Zaingo" berba bera txikitattik lotzen dute emakumearekin, txiki-txikitatik emakumeek zaindu dituzte-eta.
• Emakumeen osasun arazo batzuk gizonezkook sortzen ditugu. 15-19 urte bitarteko emakumeen heriotza-kausa nagusietako bat trafiko istripuak dira. Istripua egiten duten ibilgailuak gehienetan ez dituzte emakumeek gidatze. Gizonezkooi ari bagara, trafiko istripuak oso heriotza-kausa garrantzizkoa da; eta bost nagusietako lau indarkeriazkoak dira. Legez kanpoko droga-kontzumitzaileetan lautako bat baino ez da emakumea. Gainera, droga hartzen duen emakumea laguntza bila abiatu ohi da lehen urtean; gozonezkoek, berriz, bost urte eman ohi dute laguntza eskatu barik. Proportzio berbera (lau-bat) daukagu buruhilketetan. Gizonen arteko indarkeria onargarria da oraindik gatazkak konpontzeko.
• Gizonezkook ez diogu garrantzi gehiegirik ematen osasunari. "Gorputzak eutsi arte" esan ohi dugu. Bdaude osasuna baino gauza garrantzizkoagoak guretzat: lana, ausardia, lehia, ohorea...
• Zer galtzen dugu horrela? Osasuna, intimitatea hala emakumeekin nola gizonezkoekin eta geure buruarekin ere bai, eta familiarekin, noski. Lasaiago, negoziatuz izan genitzakeen harremanak.
• Azken bolada honetan nolabaiteko "talibanismo katolikoa" ezarri da Estatu Batuetan eta Mexikon. Hainbat udalek debekatu egin diete emakumeei minigona eta ankia janztea. Horren aurrean, zorionez,, biztanleak apurka-apurka badoaz hainbat gauza onartzen: antisorgailuak hartzeko eskubidea, kasu. Horri iristeko 20 urte eman dugu borrokan Mexikon, baina egun badago benauldi oso bat guztiz katolikoa, familia planifikatzen duena.