Martinezena

Donostian egin zuten otsailaren 29an. Hona hemen izen nagusia: Geroa bermatzeko, oraina ezagutu.

Lehenengo eta behin, Xavier Vila Bartzelonako Unibertsitateko irakasleak Kataluniako hezkuntza sistemaren inguruan egindako husnarketa plazaratu zuen. Haren arabera, Kataluniako konjunzio ereduak emaitza hobeak eman ditu Valentziako lerrokako ereduak baino. Dena dela, Katalunian ezagutza zabaltzea lortu den arren, hezkuntza sistemak gehienetan ez du lortu jatorriz gaztelaniadunak diren ikasleek hizkuntz jokaera alda dezatela eremu informaletan.

Bestetik, hizkuntz apolitkak gobernuak bakarrik egiten duelako uste okerra kritikatu zuen, praktikan erakunde eta enpresa guztiek baitute agian aitortu gabeko hizkuntz politika.

Malores Etxebarria eta Alex Mungiaren hitzaldiak izen hau eduki zuen: Hizkuntza jokabideak eta transmisioa Buruntzaldean: nola heltzen diogu gaiari? Buruntzaldean garatzen ari den esperientzia pilotuaren berri eman ziguten.

Iñaki Markok, Berrikuntza lan munduko erabilera planetan hitzaldian ERALAN proiektuaren berri eman zuen.

Iñaki Eizmendik Gazteen erabilera. Perspektiba eta prospektiba proiektua azaldu zuen, gazteen erabilera lantzeari buruzkoa. Aurrera begira egin beharrekoen iparra markatzen saiatu zen.

Azkenik, Iker Salaberria eta Asier Basurtok teknikarien Formazio premiak agertu zizkiguten.

Aurreko egunotako bat, ziur ez dakit zein, Sexu Zapalkuntzaren Aurkako Europako Eguna izan zen. Hori dela eta, Espainiako Emakume Aurrerakoien Elkarteak adierazi zuen Espainian 18.000 bat emakume atzerritar dira urtero sexu zapalkuntzaren biktima. Eta horiek dira detektaturiko kasuak bakarrik; benetakoak halako bi omen dira. Horiekin batera Emakumeen Salerosketaren kontrako Borroka izeneko txosten bat aurkeztu zuen Yolanda Besteiro presidenteak. Txostenaren arabera, Espainia esklabo bihurtutako emakume horien destino nagusietako bat da.

Espainiako Herrizaingo Ministerioak Sexu Zapalkuntzarako Gizakien Salerosketaren kontrako Plan Integrala prestatu nahi du agintaldi berri honetan. Lau arlo nagusi edukiko ditu planak: aurrezaintza, sentsibilizazioa, hezkuntza eta biktimak lagundu eta babestea.

Badirudi Espainiako gobernuak abolizioaren bidea hartu duela; hau da, prostituzioa babesten duten legeak kentzearen aldeko apustua egin nahi omen duela. Legeztatzea izango litzatelke kontrako aukera. Horretan dihardu Clarisa Belocci, Lan Sexuala eta Elkarbizitza Plataformaren bozeramaleak. Belocciren esanetan Espainian emakume asko beren borondatez eta aske erabaki dute prostituzioan aritzea.

Ni abolizioaren aldekoa naiz. Prostituzioa legeztatzea esklabutza legeztatzea bezalakoa da.

Bizkaiko Foru Aldundiak urtero saritzen ditu gizon-emakumeen berdintasunaren alde diharduten hainbat entitate. Berdintasun Sariak izenekoak ematen dizkie, hain zuzen ere. Aurten hauexek izan dira saridun: Zierbenako Udala, Berrizko Gure Izarrak emakume elkartea, Gutxitasun Fisikoa duten Pertsonen Bizkaiko Federazio Koordinatzailea eta Portugaleteko Goi Mailako Lanbide Heziketa Repelega Institutua. Horretaz gain, sari berezia Berdintasuna Taldeak jaso du. Sariok 2008ko martxoaren 8an, Emakumearen Nazioarteko Egunean, banatu ziren.

Entitate saridun horiek guztiek aurkeztu diote gizon-emakumeen berdintasunaren aldeko proiektu bana Genero Politiketarako Idazkaritza Teknikoari.

Sariok lau kategoria izaten dute: udalak, emakume elkarteak, dirua irabazteko asmorik gabeko entitateak eta Parekatuz proiektuan parte hartzen duten gizarte, ekonomia, politika eta kultur entitateak. Aurten, gainera, esan bezala, sari berezia eman diote Berdintasun Taldeari, hau da, emakume-gizonen arteko aukera-berdintasunerako eta genero-politiketarako Berdintasunaren aldeko Foru Planaren bilakabidearen adi dagoen sailarteko batzordeari. Talde horren ardura da Bizkaiko Foru Aldundiko sail guztietan genero ikuspegia eta genero politikak zeharka aplikatzea.

Agintaldi honetan Bizkaiko Foru Aldundiak Berdintasun eta Herritarren Eskubideen Zuzendaritza Nagusia sortu du, berdintasuanrekin daukan konpromisoaren adierazgarri.

Ekonomiako Lankidetza eta Garapenerako Antolakundeak (ELGA) gezurtatu berri du Arias Cañete Espainiako ministro ohiak esandakoa, 2007ko nazioarteko migrazioei buruzko ikekerketa batean adierazi berri baitu Espainian etorkinek oro har beren lan kualifikazioaren azpiko lanpostuetan ohi dihardutela.

Ikerketaren arabera etorkinen ikas-maila, hartzen dituen gizartearen bataz bestekoaren gainetik ohi dago, herrialde aberatsetan biztanleen % 20 eta langile atzerritarren % 25 baitira unibertsitateko lizentziadunak. Hala eta guztiz, ELGAk ziurtatu du etorkinek zailtasun handiagoak dituztela beren gaitasunarekin bat datorren lanpostua lortzeko. Grezian, dena den, Espainian baino okerrago daude etorkinak ikas- eta lan-maila desberdinei dagokienez.

Espainian 4,5 milioi atzerritar daude erroldaturik. Horrek esan nahi du hamar biztanleetatik bat datorrela beste herrialde batetik. Espainiako Estatistika Institutuak badio, hala eta guztiz, gero eta etorkin gutxiago doazela Espainian: 2005ean ia 700.000 erregistratu ziren; 2006an, 413.000 eta 2007an, berriz, 375.000. Ez da, beraz, egia gero eta gehiago datozenik.

Zaingo eta zaintzaileez ari garela, ez dago zehaztu beharrik gure gizarte honetan zaintzaile gehienak emakumezkoak direla eta zaindutakoak, berriz, gizonak. Lola Ferreiro doktorea garbi mintzatu zaigu zaintzaile-zainduen arteko harreman bihurrei buruz. Eta oso gauza bitxi jakingarriak esan ditu.

Ferreiroren arabera, emakume askok guztiz asebetzen duitu zaintze-lanak, beren burua ukatzera (abnegazioa) daramatzan sublimazioak jota. Horrelako emakumeek den-dena zaindu behar dute, berdin delarik zaintzaren objektu horrek hala nahi duen edo ez. Eta gainera zeharo egiten dute, zaindutakoari ez diote arnasik hartzen ere uzten, ez diote askatasunik, independentziarik aitortzen. Praktikan nahasi egiten ditugu independentzia eta afektibitaterik eza; ez dira, ordea, gauza bera.

Afektibitate ez erabatekoa eta gainbabes erabatekoa txanpon bateko alde biak dira; erdiko bidean abiatu behar, beraz. Egozentrismoa okerra da, noski, abnegazioa bezain okerra. Gainera, abnegazioak egozentrismoari laguntzen dio. Elkarren elikadura dira biok. Eta bion kontra dago eskuzabaltasuna.

Emakume abnegatuak asmatu, adibinatu egiten du, adibinazioa abnegazioaren proiekzioa izanik. Nik zu zaindu behar badut, guztiaren gainean zaindu ere, eta zuk hala eskatzen ez badidazu, nik asmatu behar dut zer behar duzun. Eta, horrela, apurka-apurka, sistema bihurri kaltegarria eraikitzen dugu.

Bestalde, badio halaber Ferreiro doktoreak sexuaz mintzatzen ikasi behar dugula. Arazoak ditugularik sexuaz hitz egiteko, hitz egitera behartzea are kaltegarriagoa da. Horregatik, hitz egitera behrtu barik, hobe da giroa paratzea, askatasunaz hitz egiteko modua izan dezagun eta esaten dugun guztia ongi etorria izan dadin.

Amelia Hernández Mata idazleak Piarres Lafitteren ekintzabideak (1920-1944). Kultura jasoko euskaltzaleen sarearen baitan liburua plazaratu berri du, Euskaltzaindiak argitaratuta.

Izenburuak adierazi bezala, liburuak Lafitte idazle lapurtarraren lana aztertzen du eta bizi izan zuen aroa ere bai, intelektualez (pentsalari, idazle, ziantzialari) jositako aroa izan baitzen. Haien iturri nagusia Eliza izan zen, gehienak apaiz irakasleak izanik. Hortaz nabarmentzen du Hernándezek garaiko apaiz euskaldun guztiak ez zirela liberalismoaren kontrakoak eta Lafitte katolizismoaren ikuspegi totalitariotik urrundu zenetariko adibide argia dugula.

Hernándezek, Lafitteren sare intelektualaren kideen berri emateko datu basea sortu du. 1920tik1944ra bitartean kultur sare mamitsua osatu zen Iparralde euskaldunean eta Lafitte horren partaide nagusia izan zen.

Amelia Hernández Mata Bilbon jaio zen 1964an eta Euskal Filologia ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean. Liburu berri hau haren doktorego tesia da. Beste hainbat lan argitaratu du Laffiteren lanei buruz.

Begi-bistan dugu gizarte aldatzen ari dela. 1996tik 2006ra bitartean Euskadin 104.000 familia sortu ziren, aurreko hamar urteetan baino % 15 gehiago, Eustaten arabera.

Familia motei erreparatzen badiegu, bi mota handitu dira gehienbat: gizaki bakarrak eta seme-alabarik gabeko bikoteak, alegia. Horiek biok batuta, gehiago daude tradiziozko familiak (ama edota aita eta seme-alabak) baino.

Hala da, bai. Bakarrik bizi direnen kopuruak % 61 egin du gora; seme-alabarik gabeko bikoteenak, berriz, % 51. Izugarrizko igoera kasu bietan.

Familia guztiak kontuan hartuta, bakarrik bizi direnak % 22 dira; seme-lalabarik gabeko bikoteak ere, % 22; tradiziozkoak, % 40,8; orain hamar urte, % 50 ziren: 30.000 bat familia gutxiago ditugu mota horretakoak.

Zeintzuk dira aldaketa horien kausak? Funtsean bi. Batetik, nagusiak gehiago bizi dira: seme-alabek alde egiten dute etxetik eta gurasoak lehen baino urte gehiagotan gelditzen dira bakarrik. Lehen, berriz, gurasoetako bat bakarrik gelditzen zenean, bestea hilda, seme-alaben etxera joan ohi zen. Hori ez da gaur gertatzen. Nagusia ondo eta indartsu sentitzen denean, bere etxean gelditu nahiago izaten du. Bigarren kausa, behin-betiko ezkongabeak izango lirateke.

Gazteek, bestalde, gero eta seme-alaba gutxiago daukate. Tradiziozko familiak orain dela hogei urte 4,3 lagun zeukan; gaur, berriz, 3,7 baino ez dauka. Gazteek oso berandu uzten dute gurasoen etxea. Bikoteak berandu eratzen dira eta seme-alabak beranduago eta urriago datoz.

Guraso bakarreko familiak ere gutxiago dira. 2001etik 2006ra bitartean aita eta seme-alaben talden kopuruak % 30,4 egin zuen behera eta ama eta seme-alabenak, aldiz, bakarrik % 15,4.

Gizon alargun gehiago ditugu: lehen % 48 eta orain % 68. Emakume alargunen kopurua, ordea, ia berdin gelditu da: % 58tik % 60ra. Emakume banandu eta dibortziatuek, bestetik gora egin dute: % 21etik % 26ra. Azalpen modura dio Eustatek 2001eko guraso bakarreko familia asko 2006an gizaki bakarreko familia bilakatu dira, seme-alabek etxea utzi dutelako.

Azkenik, "nukleo anitzeko familiak" ditugu. Hala esaten da, behintzat, familia bat baino gehiago etxe bakarrean bizi denean, etxebizitza erostea eta alokatzea garestia izanik. 2001ean nukleo anitzeko 12.000 familia bizi ziren Euskadin; egun, berriz, 28.000 ditugu. Horrelako familia gehienak etorkinenak dira. Eta etorkinek berez ekarri duten beste familia mota bat ere badugu: hots, ahaidetasunaz edo ahaidetasunik gabe, baina familia nukleorik gabe (hau da, ezkondurik egon gabe eta neba-arreba izan gabe) elkarrekin bizi direnena. 21.300 familia dira horrelakoak Euskadin.

Espainiako Estatistika Institutuak etorkinei buruzko aurreneko inkestaren emaitzak plazaratuko ditu 2008ko apirilean. Horren arabera, etorkinen gizarteratzea Espainia "heldutasun" aldian sartu da, ezkontza misto eta elkarbizitzarako beste hainbat formulari esker.

Inkesta horretan 15.500 atzerritarrek hartu dute parte lau urtetan. Haren asmo nagusia da aurreneko ikuspegi orokorra eskaintzea Espainian urtebetea baino gehiago eman duten etorkinei buruz.

Horren arabera, aurrera egin omen dugu hainbat aldetan eta horietako bat giza harremanak dira. Hortaz badiote espainiarren eta atzerritarren arteko elkarbizitza uste baino handiagoa dela eta gizarteratzeko bide nagusia, ezkontza edota elkarbizitza. Espainiarren eta atzerritarren arteko elkarbizitza eta harremanak konplexuak dira eta gaur egun Espainian denbora luzea emandakoek nazioko egiteko joera erakusten dute. Horietako batzuk, gainera, espainol egin dira bertoko batekin ezkondu delako edo seme-alabak eduki dituelako.

Bestetik, datozen etorkin gehienak ordenaz datoz eta atzerritarrei buruzko legeak betetzen dituztelarik. Cayuco edo patera-z datozenak, beraz, oso gutxi dira.

Zergatik erabakitzen du batek emigratzea? Zergatiak estereotipoa baino konplexuagoak dira beti. Ez dira bakarrik diru arazoak, baizik eta herri aberatsetatik ere badoaz Espainiara bizitzera, behin erretiroa hartuta. Ikasle eta helduek ere, lan egiteko adina eta ikas maila altua dutela, Espainiara jotzen dute negozio bati ekitera.

Etorkin gehienez, aurreneko aldi batean behintzat, herrira itzultzeko asmoa dute, emigrazioa aldibaterako zerbait da haientzat, dirua egin eta itzuli nahi izaten dutelako. Hala eta guztiz, hainbatetan, ezkondu egiten badira eta seme-alabak edukitzen badituzte, askoz litekeenagoa da ez iztultzea.

Epe luzean migrazio-politikek ez dute eragin handirik, munduan indar global ekonomikoak dabiltzalako eta indar horiek dakarte berenez orokorreko dinamika eta joera mugikortasun eta malgutasunerantz.

Atzerritarrak Espainian: Maroko (582.000), Errumania (527.000), Ekuador (427.000), Erresuma Batua (314.000), Kolonbia (261.000), Bolivia (200.000), Alemania (164.000), Argentina (141.000), Italia (135.000), Txina (106.000), Peru (103.000), Portugal (100.600), Frantzia (100.400), Brasik (90.000), Ukrania (69.000), Dominikar Errepublika (65.000), Polonia (61.000), Venezuela (51.000), Paraguay (46.2000), Uruguay (46.000).

Martxoaren 8a da gaur, bai.

Begiratu apur bat zeure inguruan eta jakingo duzu zergatik iraun behar dugun aldarriketan.

Langabetu gehienak emakumeak dira. Lanpostudunek oro har gizonezkoek baino % 25 gutxiago kobratzen dute, prestigio txikiagoko lanpostuetan dihardute eta arrisku handiagoa dute, berriz,  eraso eta jazarpena jasateko.

Administrazioko gizarte zerbitzuetara diru laguntza eske jotzen duten gehienak emakumeak dira, bikotekiderik gabeak (ezkongabe, alargun edo dibortziatu) eta seme-alabadunak.

Emakumeak dira oro har indarkeriaren biktimak: etxean, kalean, eskolan...

Emakumeak arduratzen dira etxearen eta seme-alaben zaintzaz, gizonezkoek kirolean aritzeko modua, liburuak idazteko modua, lanean gora egiteko modua izan dezaten.

Arrazoi gehiago behar al duzue aldarriketan irauteko?

Herri administrazioetan euskararen erabilera normalizatzeko IV. plangintzaldiak 2008-20012 epealdia hartuko du eta haren irizpideak hilaren 7an aurkeztu zituzten Donostian Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzaren (HPS) ordezkariek.

Hiru oinarri nagusi edukiko du IV. plangintzaldi horrek: herritarren hizkuntza-eskubideak bermatzea, ahalik eta langile gehienek parte hartzea eta parte-hartzaile horiek euskara lan hizkuntza gisa erabiltzea.

III. plangintzaldiaren ebaluazioa ere plazaratu zuten HPSkoek lehenengo egunean Donostian. Horren arabera, euskararen ezagutza handia da; erabilera, ordea, urria. Euskararen presentzia nahiko bermatua dago hizkuntza paisaian, kanpo proiekzioan eta erakundeen kanpo harreman ofizial idatzizkoetan. Hedapen elebiduna itzulpenari esker gauzatu ohi da hein handi batean. Herri administrazioetako langileen erdiak baino gehiagok (% 57,43) egiaztatu du hizkuntza eskakizunen (HE) bat.

Horretatik guztitik bi ondorio nagusi atera dute: batetik, 12.043 langile dute gaitasuna euskara lan hizkuntza gisa erabiltzeko; eta bestetik, eragina dute erabileran ohitura ezak, ziurtasun faltak, egoera soziolinguistikak, etab.

Hauexek dira, besteak beste, IV. plangintzaldiaren irizpideak: sortze lana sustatu, itzuli gabe; kalitatezko komunikazioa, testu zuzenak, argiak, jatorrak eta egokiak sortzea; eta idazketa elebiduna, hots, korredakzioa.

IV. plan honetan, derrgortasun data ezarria izan eta dagokien HE egiaztatu duten langileek hartuko dute parte, lanpostuen jabe izan edo ez izan. Horietaz gain, euren borondatez parte hartzeko gonbita egin ahal izango zaie, derrigortasun datarik eduki ez eta dagokien HE egiaztatu dutenei.