Martinezena

Xabier Aristegieta Okiñena: "Euskarazko testuen komunikagarritasun-problema larriak" in Senez, 2009, 37. zk.

Laburpena

Sarrera

Euskarazko testuetan sarri aurkitzen ditugu ulermen- eta zehaztasun-arazoak, deszifratze-ahalegin ernegarriak egitera behartzen gaituztenak.
Kontua da euskarazko testuek ez dutela gainditu funtzio sinboliko hutsa, ez dutela betetzen egiazko funtzio komunikatiboa, komunikazioa nagusiko beste hizkuntza batean edo batzuetan egiten baita gure gizartean. Horren ondorioz ez gara ohartzen euskarazko prosak oraindik askatu gabe dituen korapiloak askatzearen premiaz.
Euskara idatzian gaur egun izugarri zabaldurik dauden zenbait konbentzio guztiz desegokiak dira komunikagarritasunaren irizpidetik.

Komunikagarritasuna

Testu baten komunikagarritasuna bi faktore nagusiren baitan dago:

a) Ulerterraztasun sintaktikoa: testu bat sintaktikoki ulerterraza da lehenengo irakurraldian ulertzen baldin bada.

b) Zehaztasun lexikoa: bereizmena ('resolución'). Gailu elektrokinoek bezalaxe, hizkuntzek ere, zenbat eta bereizmen handiagoa izan, orduan eta hobeto komunikatuko dute. Ñabardura-aberastasunaz, adierazpen-potentziaz ari naiz. Euskarak zehaztasun-beharren pareko adierazmena behar du.

Euskarazko testuen komunikagarritasun-problema larriak

Euskarazko zenbait idazkera-eredu finkatu gabe edukitzeak ziurgabetasuna eta jokabide egokiari buruzko zalantzak sortzen dizkigu testugileoi. Askotan elkarri kontrajarrita agertzen zaizkigu ulerterraztasunaren bidea eta ustezko euskara jator "ortodoxoa". Eta gertatu ere sarri gertatu zaigu itzulpenerako hautagai gisa elkarrekiko lehian edukitzea, batetik, hitz zehatza, eta bestetik, ustezko hitz jatorra.

Komunikagarritasunaren irizpidea horrela zokoratzeak kalte egiten die testugintzari eta euskarari, hasteko, funtzio sinboliko huts eta hutsala baizik betetzen ez duten testu ulertezin edo ulergaitz ekoizten direlako, eta era horretan, ideia oker bat jendearenganatzen dugulako: euskara "hain zaila" izatearena, alegia.

Ez diogu inolako beldurrik izan behar beste hizkuntzetako maileguak hartzeari. Ez dute euskara kutsatzen; aitzitik, aberastu egiten dute. Maileguak egokiro hartzea hizkuntzaren hutsuneak betetzea da.

Iturria: www.erabili.com

Natxo Velez Gordobil eta Asier Larrinaga Larrazabal

Euskararen Nazioarteko Egunean eitb.com webguneak Euskaraz ataria jarri du abian, euskararekin lotutako eduki interesgarriekin. Atari berriaren barruan, besteak beste, HIKEA aplikazioa kokatu da. HIKEA, EITB Taldearen hizkuntza-ezagutza kudeatzeko aplikazioa da, eta hemendik aurrera edonork kontsulta dezake eitb.com-i esker. Hilabetez probak egiten jardun ondoren, Euskaraz ataria guztiz erabilgarri dago. Orain arte, atariaren sei ataletatik Euskara ikasi -Internet bidezko euskara ikastaro bat eskaintzen duena- izan da bisitatuena, baina euskaldunentzat askoz interesgarriago dira besteak. Albisteak atalean, esate baterako, bilduma gisa eskura daitezke eitb.com webguneko beste atarietan euskarari buruz argitaratzen diren albiste guztiak. Gehiago atalean pastoralen gunea kokatu da, ETBk 2001etik hona emititu dituen pastoral guztien testuekin. Testuak bertsio bikoitzean datoz, zubereraz eta batuaz, eta pastoral bakoitza aurkezpen labur batekin hornitu da. Horrez gainera, eranskin jakingarri bi jarri dira gunearen eskuinaldean. Lehena txosten bat da, Pastorala egungo ikus-entzunezkoetan, pastoralak zer diren, historian zer eboluzio izan duten, eta egun Euskal Telebistan eta eitb.com webgunean zer leku egin zaien kontatuaz. Bigarrena, Zubereraren ezaugarriak, eskuliburu labur-labur bat da, pastoralen testuak hobeto ulertu nahi dituztenei laguntzeko. HIKEA aplikazioa Kontsultak atalean dago. HIKEA erabiltzeko argibideak eta aplikazioaren aurkezpena gune horren eskuinaldean jarri dira. HIKEA (Hizkuntza Kontsultak Egiteko Aplikazioa), esan bezala, EiTBren hizkuntza-ezagutza kudeatzeko aplikazioa da. Lau atal ditu. Hiztegi bilaketa: hiztegi orokorra, hedabideetan ageri eta erabiltzen diren hitzak, terminologia Argibideen bilaketa: hedabideetako hizkeraren gramatika, eskuliburu gisa aurkeztuta Esapideen hiztegia: esaerak, esaldi eginak, lokuzioak Pastoralen hiztegia: pastoraletan ageri diren hitzak Era honetako baliabideetara ohituta dauden erabiltzaileek ez dute inolako arazorik izango HIKEAn kontsultak egiteko. Horregatik, interesgarriago deritzogu edukiaren gaineko azalpen labur batzuk emateari. Hiztegi-bilaketako datu-basean 25.000 fitxatik gora daude, hogei gaitan banatuta. Filmen, musika-piezen, margolanen eta abarren izenak Artelanak gaian kontsulta daitezke. Hor aurki daitezke ETBk eta beste batzuek bikoiztu dituzten filmen euskarazko izenburuak. Lagunarteko hitz eta esamoldeak kontsultatu nahi izanez gero, Hizkera kolokiala gaia badago, 1.200 fitxarekin baino gehiagorekin. Euskal Herriko eta mundu osoko hiri, mendi, ibai eta beste leku-izen asko eta asko Geografia gaian daude. Argibideen bilaketan EITBk 2007an argitaratu zuen Euskarazko albistegietarako esku-liburua kontsulta daiteke oso-osorik. Hiru bide daude horretarako: bilaketa-laukian kontsultatu nahi den hitza jartzea, aurkibide kontzeptualaz baliatzea, edo aurkibide gramatikalera jotzea. (NATXO VELEZ GORDOBIL, Eitb.com-eko Kanal Tematikoen lan-taldeko kidea; eta ASIER LARRINAGA LARRAZABAL, EITBko Euskara Zerbitzuko burua)

3.- Letra larriak noiz ez diren erabili behar

1.- Siglak edo ikurrak osatzen dituzten izen arruntak
 

balio erantsiaren gaineko zerga (BEZ)

barne-produktu gordina (BGP)

kontsumoko prezioen indizea (KPI)

 2.- Lanbideak, arteak eta zientziak

arotzeria,musika, traumatologia

 3.- Jentilizioak eta pertsona-izenetatik eratorritakoak

italiarra, darwinismoa, kalbinista

 4.- Jaiak

sanferminak, porrontxoak, kofraixak

 5.- Farmako generikoak

Izen generikoak xehez idazten dira. Komertzialak,berriz, larriz.

Hemen betaxolola erabiltzen dugu hipertentsioaren aurka, eta Oxodal izenarekin saltzen da.

 6.- Hilak, urtaroak eta asteko egunak

urtarrila, ramadana, brumarioa,negua, igandea

 7.- Monetak

Estatu Batuetako dolarra eta Erresuma Batuko libera esterlina behera doaz.

 8.- Herriak, etniak, hizkuntzak

hunoak, aztekak,apatxeak, uigurrak, turkoak

aimara, afrikaansa, etruskoa, gaelikoa, punjabera

 9.- Konposatu kimikoak, aleazioak, mineralak

karbono dioxidoa, hidrokarburo aromatiko poliziklikoa, polibinil kloruroa, brontzea 

10.- Lurreko eta atmosferako geruzak

ozonosfera, litosfera, ionosfera, exosfera

 11.- Haizeak

mendebala, ipar-haizea, sirokoa, alisioak, garizuma-haizea

 12.- Arte, filosofia eta lietarutako genero, estilo, joera eta konposizio motak

kopla, bertsoa, zortzikoa, fandangoa, rock-and-rolla, jazza, bluesa, rapa, kantata, oratotioa, mazurka, westerna, eleberri historikoa, erromantizismoa, gotikoa, inpresionismoa, postmodernitatea, barrokoa

Baina estiloak aldi historiko bati izena ematen dionean, larriz idazten da aldi historikoa (2.2.4.5), baina ez estiloa.

13.- Musika-notak

fa maiorrean, la bemolean, sol minorrean, la nagusian, sol txikian

 14.- Leku- edo pertsona-izenen ondoan, atributu gisa, edo haien ordez erabiltzen diren ezizenak

Europa, kontinente zaharra

Afrika, kontinente beltza

Marte, planeta gorria

Xalbador, Urepeleko artzaina

Kaxiano, Lizartzeko itsua

 15.- Ideologia, etika edo erlijioaren ikuspuntutik goresgarritzat hartzen diren ideia eta terminoak edo idazlearen ikuspegitik itzal edo garrantzi handikoak direnak

aberria, nazioa, herria,iraultza,euskara, natura, gizadia, zibilizazioa, familia, bakea, zoriona

 16.- Ekonomia eta politikako sektoreak eta klaseak

lehen sektorea, zerbitzuen sektorea, sektore pribatua, burgesia,langileria

 17.- Erlijioak eta jarraitzaileak

kristautasuna, budismoa, islamismoa, katolizismoa, xamanismoa

katolikoa,protestantea, adbentista

 18.- Kargu ofizial eta akademikoak eta tituluak

ministroa, zuzendaria, kontseilaria, alkatea, presidentea, euskaltzaina, errektorea, katedraduna, doktorea, bizkondesa, kondea, markesa, printzea, erregina

 19.- Letra larriz idazten diren hitzetatik eratorritako hitzak

JEL: jeltzale, jelkide, jeltzaletasun, jelkidetasun,jeltzaletu

Elhuyar: elhuyarkidea

Real Sociedad: realzaleak

Athletic, athleticzaleak

Leku-izenekin erabiltzen denean, beriz idaztea proposatzen da:

Gure lagunak oso Getaria zaleak dira.

Gaztetan Lekeitio zalea izan zen.

 2.2.5.2.- Astronimia

Planeta, satelite, izar, konstelazio, galaxia eta astro guztien izenak larriz. “Eguzkia”, “Lurra” eta “Ilargia” larriz idatzi behar dira astronomia eta astrofisikako testuetan. Horietatik kanpo eta astroaren adiera hertsitik kanpo, xehez:

Ez zaitez jarri eguzkitan, erre egingo zara eta!

Laino itxia dago: ilargia ezin ikusi.

 2.2.5.3.- Zodiakoa

Zodiakoko zeinuen izenak larriz idazten dira:

Egia da, Taurus zeinukoa da Joxe.

 “Zodiako” hitza larriz idazten da hamabi konstelazioak diruen zeruko eremua izendatzeko. Aldiz, xedez idazten da adierazten duenean zeruko eremu hura irudikatzen duen zirkulu sektoretan zatitua.

Zein dira Zodiakoko konstelazioak?

Indiako astrologoen zodiakoa eta Txinakoena ez dira berdinak.

 2.2.5.4.- Puntu kardinalak

Xehez idazten dira puntu kardinalak eta interkardinalak (elkarketak) ere bai:

Iparrorratzak ipar magnetikoa adierazten du.

Bardea Nafarroako hegoaldean dago.

Gaur hego-haizea dabil.

Zarauzko hego-ekialdea etxez beterik dago.

Puntu kardinala leku-izen baten parte denean, larriz idazten da:

Ipar Irlanda, Hego Euskal Herria, Ekialde Hurbila, Ekialde Urruna

Nazioarteko ikurrak ere beti larriz:

NW (ipar-mendebaldea), SSE (hego hego-ekialdea) W (mendebaldea)

Euskal izenetatik ateratako ikurrak ere larriz:

I (iparra), H (hegoa), E (ekialdea), M (mendebaldea)

 2.2.5.5.- Zeru-lurretako irudizko lerroak eta poloak

Tropikoen izenen osagai espezifikoa larriz hasita idazten da; “tropiko” berba, berriz, xehez, eta gainotzeko lerroen izenak (“paralelo”, “meridiano”) ere bai:

Greenwich-eko meridianoa, Kaprikornio tropikoa, zeru-ekuatorea, ekinozioen lerroak; zirkulu polar artikoa eta antartikoa

Toponimoaren parte denean, larriz:

Ekuatore Ginea

Poloen izenen osagai espezifikoa ere larriz:

Uemura japoniarra da Iparburura / Ipar polora bakarrik iritsi den lehen pertsona.

Admundsen Hegoburura / Hego polora iritsi zen 1911n.

 2.2.5.6.- Odonimoak: kale, plaza, pasealeku, errepide...

Osagai generikoa xehez idazten da eta espezifikoa larriz. Zenbaitetan, berriz, izen espezifikoa konplexua da. Adibidez, “Deba ibaia” toponimoa kale baten izena bada, “Deba Ibaia kalea” behar du. Beste hainbeste gertatzen da kalearen izena pertsona baten izenak eta karguak osatzen dutenean:

Agirre Lehendakariaren etorbidea, Zumalakarregi Jeneralaren plaza

Osagai generikoa eta espezifikoa elkarrekin bat eginik daudenean, biak larriz:

Kale Nagusia, Plaza Barria, Galtzada Zaharra

Hainbatetan osagai generikoa fosilizatu egin da:

Goenkale, Artekale, Barrenkale, Kaletxiki, Kalezar

Atzerriko kaleak aipatzean, osagai generikoa ere larriz uzten da:

Downing Street, Via Veneto, Puerta del Sol, Trafalgar Square, Hyde Park

 2.2.5.7.- Etxeak eta eraikinak

Espezifikoa larriz eta generikoa xehez:

Loiolako santutegia, Karlos V.aren gaztelua, Andre Mariaren baseliza

Atzerrikoak itzuli gabe aipatzen direnean, generikoa ere larriz:

Buckingham Palace, Fontana di Trevi, Villa Farnesina

Baina itzuli ere egin daitezke eta orduan:

Buckingham jauregia, Etxe Zuria, Pentagonoa, Kapera Sixtinoa

 2.2.5.8.- Leku-izenetatik eratorritako aditzak

Larriz idazten dira –ratu atzizkidun aditzak.

2.2.5.- Leku-izenak 

2.2.5.1.- Leku-izenak

Leku-izenak (Ebro ibaia) bi osagai izaten ditu: espezifikoa (Ebro) eta generikoa (ibaia). Espezifikoa larriz idazten da eta generikoa xehez.Sailkapen bat egin behar da: toponimo politiko-administratiboak eta toponimo fisikoak. Toponimo politiko-administratiboak dira estatuak eta estatuen barneko banaketa administratiboaren emaitzak: autonomia erkidegoak,probintziak, departamentduak, eskualdeak, udalerriak... Horiek guztiak,leku izenaz gainera, erakundeak dira eta letra larriz idatzi behar da, beraz, hitz guztien lehen letra:

Alpe Garaiak (departamendua), Frantziako Errepublika eta Espainiako Erresuma (estatuen izen ofizialak), Kanariar Uharteak edo Kanariak (autonomia-erkidegoa)

Erakunde diren aldetik, grafia ofizialak dira Arabako Lurralde Historikoa, Bizkaiko Jaurerria, eta abar, baina, hortik kanpo, grafia arrunta erabiltzen denean, letra xehez hasita idazten da generikoa:

Arabako probintzia, Bizkaiko probintzia...

Halaber sar daitezke sailkapen horretan esanahi ideologiko edo geopolitiko dutenak:

Hirugarren Mundua, Ekialde Hurbila, Ekialde Urruna, Mendebaldeko Europa

Toponimo fisikoak dira gainerakoak: mendiak,ibaiak, itsasoak,lurmuturrak, kaleak, bideak... Ortografia erabakitzerakoan, izen generikoaren eta bereziaren arteko harremana aztertu eharra dago. Generikoa hautazoa enean, letra xehez idaztekoa da:

Amazonas (Amazonas ibaia), Anboto (Anboto mendia), Bahamak (Bahama uharteak...)

Generikoa hautazkoa ez denean ere, xehez idaztekoa da gehienetan:

a)      Espezifikoa –(t)ar atzizkiduna izan daiteke:
 

Kaspiar itsasoa, Kantabriar mendikatea

Dinariar Alpeak toponimoan, berriz, larriz idaztekoa da Alpe hitza, elementu generiko berezia baita.

b)       Espezifikoa –ko edo –ren atzizkiduna izan daiteke:

Bizkaiko golkoa, Suaren lurraldea

c)      Izen-elkarketak:

Ipar itsasoa, Hego hemisferioa

Elementu generikoa larriz idazten da hiru kasu hauetan:

1. Izena + izenondoa egitura duenean:

Ibai Horia, Ozeano Atlantikoa

Oharrak:

o       Toponimoek batzuetan egitura konplexua dute, hala nola izenlaguna + izena + izenondoa. Horrelakoetan generikoa larriz idazten da:

Hartzaren Aintzira Handia, Sonako Uharte Handiak, Sondako Uharte Txikiak

o       Batzuetan generikoa lexikalizaturik dago eta ez da itzultzen:

Mont Blanc (ez *Blanc mendia) , Monte Perdido (ez *Perdido mendia)

o       Izenondoa batzuetan ez da toponimoaren berezko osagaia, izenondo arrunta baizik. Beraz, xehez:

Batzuek Iparraldeari Euskal Herri kontinentala esaten diote eta Hegoaldeari, berriz, Euskal Herri penintsularra.

1. Generikoa metafora baten bidez lortu denean:

Hiru Erregeen Mahaia (“mahaia” mendia da)

Gazako Zerrenda (“zerrenda” deritzo lurralde estu luzea delako)

1. Generikoa kokatzaile huts orokorrak laguntzen duenean:

Ekialdeko Itsasoa

2.2.4.10.- Liburuak eta bestelako argitalpenakLehen hitzaren lehen letra bakarrizk idazten da larriz.

Arantza Urretabizkaiak 1983an argitaratu zuen Zergatik, panpox.

Salbuespenak:

1)      Hainbat liburukiz osatutako liburu-bildumen izenburuetako hitz nagusi guztiak letra larriz hasita idaztekoak dira testu abrruan ere, eta liburuki bakarrekoak izan arren argitaraldiz argitaraldiz osatuz doazen obren izenburuetako hitz nagusiak ere bai.

Euskaltzaindiaren Orotariko Euskal Hiztegiaren azken liburukia 2005ean argitaratu zen, eta Euskal Gramatika. Lehen Urratsak-VI liburukia ere urte berean kaleratu zen.

2)      Literaturatik kanpo,izenburu batzuek izaera izendatzaile nabarmena dute, oso deskriptiboak dira. Halakoetan, salbuespena egin eta hitz nagusi guztiak letra larriz idatz daitezke. Horretarako, izen-sintagma absolutiboko izenburua izan behar du obrak.

2000.urtean Energiaren Hiztegi Entziklopedikoa / Energiaren hiztegi entziklopedikoa  argitaratu zen EVE erakundeak.

3)      Ikasliburuen izenburuek maiz irakasgaiaren izen bera izaten dute, jakintza alorraren izen bera. Irakasgaia eta jakintza-alorra letra larriz hasita idazten direlaadierazi da 2.2.4.6. atalean. Halakoetan, letra larriz edo xehez hasita idatz daitezke izenburuaren hitz nagusiak:Giza eta Gizarte Zientziei Aplikatutako Matematika edo Giza eta gizarte-zientziei aplikatutako matematika 2.2.4.11.- AldizkariakLetra larriz hasita idazten dira aldizkariaren izenaren parte diren hitz nagusiguztiak (juntagailuak eta postposizioak izan ezik). Liburuen izenburuak bezala, letra etzanez idatzi ohi dira testu baten barnean gertatzen direnean:

Berria, The New York Times, El Diario Vasco eta Le Monde egunkariak erosten ditut beti.

Elhuyar Zientzia eta Teknika hilabetekaria da; Argia, berriz, astekaria.

 2.2.4.12.- Ikus-entzunezko saioak

Teknopolis programaren barnean “Informazioaren gizartea” atala dago.

ETB1eko Gaur egun programako “Kirolak” atalaren aurkezlea aldatu dute.

 2.2.4.13.- Antzezlanak, filmak, musika- eta plastika-obrakLiburuen izenburuetan bezala jardun ohi dugu hemen:

Mozarten Figaroren ezteiak opera

Jatorrizko hizkuntzan ematen direnean,berriz, jatorrizko hizkuntzan bezala jokatu behar:Van Morrisonen You Know What They’re Writing About kantua. 2.2.4.14.- Arau eta agiri ofizialakIzenen eta izenen osagaien hitz nagusiak letra larriz hasita idazten dira:

Uraren Liburu Zuria, Ingurumen eta Garapenari buruzko Rioko Deklarazioa, Arma Nuklearrak Ez Ugaltzeko Hitzarmena, Kyotoko Protokoloa

Berdin jokatuko dugu izen laburutu edo egokituetan:

Hobetzeari buruzko Legea

Izenak luzeak direnean, berriz, sei hitz nagusi arte letra larriz hasita idaztea proposatzen da. Hortik gora, lehenbiziko hitza eta arau motaren izena (Legea, Dekretua) larriz idaztea eta gainerakoak xehez.

Autonomia Erkidego osorako erakundeen eta bertako kurralde historikoetako foruzko jardute-erakundeen arteko harremanei buruzko Legea

Agiri ofizialen osagai formalak (kapitulua, atala, artikulua,eranskina, zatia, titulua, atalburua, xedapena, idazpurua...) letra xehez idazten dira:

Legearen II. atalburuan, 27. artikuluko b atalean eta III. eranskinean

Horrelako izenak letra etzanez idazten badira, ez da letra larririk behar hitz guztietan, aski baita lehenengoan jartzea.Eta, beti ere, modu generikoak erabiltzen direnean, letra xehez idatzi behar dira:

Datorren urtean lurzorua babesteko lege bat egin behar omen dute.

Batzar Nagusiek foru-arauak emateko ahalmena dute.

María-Fernanda Poblet: "La corrección de textos: qué es y para qué sirve", in La Linterna del Traductor, belaunaldi berriko 1. alea, 2009ko uztaila

Zergatik ez dute hainbatek beren testuak inork zuzentzea? Bi erantzun bururatzen zaizkit: bata, benetan ez dakitela zuzenketa zer den, ez eta zertarako balio duen ere; bestea, zuzentzaileez ez direla fidatzen.

(...)

Zuzentzaile guztiok jaso ohi ditugu erantzun bitxiak, zuzentzaileak garela esan dugunean:

- "Irakaslea zara eta azterketak zuzentzen dituzu, ez da?"
- "Baina hori ez al du Wordek egiten?"
- "Idazleen lana zuzentzen al duzu? Baina idazleak dira. Ez dago ezer zuzendu behar."
- "Orduan argitaratutakoa ez zuten haiek eurek idatzi. Hori tranpa da!"

Benetan polita izango litzateke horrelako erantzun guztiak katalogo batera biltzea. Hala eta guztiz, horren guziaren azpian zuentzaileon ogibidea ez ezagutzea datza.

(...)

Xinple-xinple esatearren, akatsak kentzen dihardugun arren, nekez dago munduan akatsik gabeko testurik. Zergatik? Zuzentzaileok gizakiak eta, horren ondorioz, inperfektoak garelako. Baina, halaber, akatsak izaki bizidunak direlako, testuetan bizi diren labezomorroak direlako, eta barka diezadaten zomorroek.

(...)

Neurri batean behintzat hizkuntzaren zaintzaileak gara, baina ez espetxeetako zaintzaileen antzera, hizkuntzak bizi behar baitu, askatasunaz bizi ere. Ortografia arauak zaintzen ditugu, kasu, baina ez hori bakarrik: hitzak, berbak, terminoak ere bai, eta neologismoak gehienbat.

(...)

Aspaldi honetan zenbait zuzentzailek "zuzentzaile profesionalak" direla diote eta idatzi ere hala idazten dute bisita-txarteletan eta abarretan. Nik, egia esan, oso susmo txarra hartuko nioke zirujau bati, bisita-txartelean "zirujau profesionala" dela idatziko balu, sendagile bati profesionaltasuna besterik gabe aitortzen zaio-eta. Zer dela-eta, beraz, zuzentzaileari "profesional" berba gehitu beharra? Hona hemen erantzun lazgarria: profesionaltasun eza dela eta, ez baitugu zuzenketaren titulazio homologaturik, ez eta titulo ofiziala lortzeko aukerarik ere.
Horren ondorioz, itzultzaileek hain ondo ezagutzen duten intrusismoa hasi gara gu ere pairatzen. Eta zeintzuk dira intrusismoaren ondorioak? Bada, tarifek  eta lanbidearen izenak, biek ere biek, behera egitea.

(...)

Bi mezu, amaitzeko. Bata zuzentzaileei: mesedez, ken ezazue "profesional" hori zuzentzailearen atzealdetik. Bestea, egunen batean zuzentzaileren bat kontratatu beharko dutenei: afizionatuen moduko tarifak ordainduz gero, afizionatuen moduko emaitza eskuratuko duzue. Edo Vega Sicilia emango al dizuete Don Simón tetrabrik baten prezioa ordainduta?

 2.2.4.5.- Aldi geologikoak, historiaurrekoak eta historikoak

Letra larriz hasita idazten dira:
Errenazimendua, Argien Mendea, Erdi Aroa, Neolitoa, Era Primarioa, Era Sekundarioa, Jurasikoa

Izen eta izenondo direnean, hau da, izen bat kalifikatzen dutenean, letra xehez idazten dira:

Antiklinala, erliebe jurasikoan, bi sinklinalen artean eratzen da.

Arte- eta literatura-estiloak edo filosofia-mugimenduak letra xehez idazten dira. Nolanahi ere, dena delako arte- edo literatura-estiloa nagusitu zen aldi historikoa izendatzeko estilo horren izena erabiltzen bada, letra larriz hasita idazten da.

XVI. mendearen amaieratik XVIII. mendearen hasiera bitartera iraun zuen Barrokoak.

Mendebaldean erromatizismo izeneko literatura-estiloa nagusitu zen.

 2.2.4.6.- Ikasketak

Ikasketen, irakasgaien eta jakintza-alor guztien izendapenak letra larriz hasita idatzi ohi dira:
Aurten Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako lehen zikloan hasi da.

Duela bi urte lizentziatu zen Biologian.

Bihar Matematika azterketa dugu.

Gaur ez da etorri Zuzenbide Zibileko irakaslea.

Idoia dugu Sexu Berdintasuneko irakaslea.

Hortik kanpo, xehez idazten dira arteen, zientzien eta lanbideen izenak:

Asko gustatzen zaio herrien historia ezagutzea.

Ezinbestekoa da lanbide-heziketa herrialde guztietan.

Zuk duzun filosofia horrekin ez goaz inora.

Ez zait batere gustatzen arkitektura modernoa.

 2.2.4.7.- Jarduerak, ekimenak, ekitaldiak, ospakizunak

Letra larriz hasita idazten dira jardueren izen ofizialen hitz nagusiak:
Nazioarteko Terminologia Biltzarra, Berlingo Olinpiar Jokoak, Literatura Jardunaldiak, Espainiako Lehen Mailako Liga, Buruz Buruko Txapelketako finala, Frantziako Tourra

Generikoak direnean, berriz, xehez:

Lau urtez behin antolatzen dira olinpiar jokoak.

Gaur egun nonahi antolatzen dira argaki lehiaketak.

Enpresak jardunaldi tekniko bat antolatu behar du.

 2.2.4.8.- Sariak

Egitura izen espezifikoa + saria denean:
CAF-Elhuyar sariak, Kimikako Nobel saria, Oscar sariak, Asturiasko Printzea saria, Iberdrola Zientzia eta Teknologia saria

Saria hitza ere larriz idazten da sariaren izena deskriptiboa denean:

Gastronomiako Sari Nazionala, Espainiako Narratibako Sari Nazionala

 2.2.4.9.- Hitzaldiak, txostenak, komunikazioak, artikuluak

Lehen hitza letra larriz idazten da.

Elhuyar aldizkariaren atalik irakurriena “Berriak labur” izaten da.

2.2.4.- Entitate abstraktuak

2.2.4.1.- Zentzia eta teknologiaLege, teorema, printzipio, gaixotasun, sindrome eta zientzia-kontzeptuen osaeran izen bereziak daudenean, larriz hasita idazten da izen berezia eta xehez arrunta:

Pitagorasen teorema, Down sindromea, Parkinson gaixotasuna edo parkinsona, Arkimedesen printzipioa

Izen berezirik ez dagoenean, xehez idaztekoak dira:

erlatibitatearen teoria, eskaintza-eskarien legea

Unitateen izenak, jatorrian pertsona-izena eduki arren, izen arruntak dira eta letra xehez idazten dira. Unitateen ikurrak nazioarteko estandarren arabera idatzi behar dira, dela letra larriz ala xehez. Unitatearen izena pentsona batena denean, larriz idatzi ohi da:

newtona (N), pascala (Pa)

Unitateen ikurrak eta unitateen aurrizkien ikurrak aldaezinak dira (batzuk letra larriz idazten dira eta beste batzuk letra xehez), eta irizpide estetikoen eta diseinuaren gustuen gainetik daude. Hortaz, dena delakoagatik ere, testu zatiren bateko letra guztiaklarriz edo xehez idaztea erabakitzen bada, kontuan izan behar da unitateen eta unitate-aurrizkien ikurrak ezin direla aldatu. Bestela, adibidez, mili- (m) eta mega- (M)  aurrizkiak edo segundo (s) eta siemens (S) unitateak nahasi egingo lirateke.

2.2.4.2.- Biologia: bizidunen sailkapena

Bizidunen espezieak izendatzeko, nomenklatura binominala erabiltzen da, latinezko bi osagaiz dituena: lehenengoa larriz idazten da, bigarrena xehez eta biak letra etzanez:
                         panda gorria edo Ailurus fulgens

Generotik gorako kategoriak ere latinez idazten dira eta letra klarriz beti, baina ez dira letra etzanez idazten. Haietatik mailegatu edo etorritako izenak eta izenondoak letra xehez:

Bovidae familiako animaliak bobidoak dira.

Gepardoa felido bat da, Felidae familiakoa.

 2.2.4.3.- Ospakizun erlijioso, zibil, politiko eta bestelakoak

Letra larriz hasita idazten dira hitz guztiak:
Ostegun Gizena, Gay Harrotasunaren Eguna

 2.2.4.4.- Historiako gertakariak

Haien izendapena gutxienez bi izenez osatu ohi da: izen berezi bat eta izen berezi hori sailkatzen duen izen arrunt bat. Bi izenok, bestalde, hainbat modutan elkartu daitezke:

q       Hitz-elkarketa, aposizioa zein bestelakoa, edo izen bakarra:
Maginot Lerroa, Marshall Plana, Ondorengotza Gerra, San Bartolome Gaua, Kultura Iraultza, Bigarren Mundu Gerra, Karlistaldia

q       Izena + izenondoa:

Depresio Handia, Izurrite Beltza, Gerra Punikoak, Lehen Gerra Punikoa

q       -ko edo -en + izena:

Pragako Udaberria, Cádizko Konstituzioa, 68ko Maiatza, Labana Luzeen Gaua, Gernikako Estatutua, Bergarako Hitzarmena, Vienako Konbentzioa, Maiatzaren Hiruko Fusilatzeak, Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsala, Maiatzaren Lehena, Lepantoko Gudua, Golkoko Gerra, Sei Egunetako Gerra, Bi Arrosen Gerra, Nantesko Ediktua, Ekialdeko Zisma

Bai izen berezia (espezifikoa) bai arrunta (generikoa) letra larriz hasita idaztekoak dira. Beste hizkuntzetatik mailegatzen diren eta egokitzen ez diren izndapenak ere letra larriz hasita idaztekoak dira:

Entente Kordiale, Devotio Moderna, Home Rule, Risorgimento

Salbuespen gida erreferente anizkoitza izan eta aski zehaztugabeak eta hainbat tokitakoak izanik, letra xehez idaztekoak dira zenbait gertaera historiko:

leinu-gerrak, erlijio-gerrak, familia-itunak, karlistaldiak