Martinezena

Parentesia egingo diogu "Zazpi etxe Frantzian" nobelaren inguruko sailari, literatur lehiaketa honen berri emateko.

Globalkultura Elkarteak, Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura Sailaren laguntzarekin, «Oroimenaren Sareak, 2009» Kontakizun Laburren III. Sarirako deialdia egiten du. Helburua herritarren sentsibilizazioarekin jarraitzea da, gure iragana ezagutu eta mantentzeko garrantziaren gainean.

Aro honetan eta toki honetan jaio izanaren aukerak lekuko pribilegiatu bihurtzen gaitu gure herrialdearen Historiaren azken aldian: Industriaren eta merkataritzaren jarduerak azken 100 urteetan izan duten garrantziak, meatzaritzak, ontzigintzak, trenbideak, siderurgiak, ehungintzak, arrantzaren industriak, industria kimikoak, portuen jardunak, merkataritzarenak, nabigazioak, jarduera haietatik geratzen denak, marraztu zen paisai berriak, eta abarrek eratzen dute «Oroimenaren Sareak» izeneko sari hau.

Globalkultura Elkarteak hurbilen dugun historia berreskuratu nahi du, idazleen begirada arretatsutik aztertuta. Pertsonen istorio onenak, gure ohiturak, gure bizimodua, gure herrialdea, gure ohiturak, ametsak eta lorpenak; mendixka, muino eta mendietatik hasi eta lanabes, itsasontzi, makina, ogibide, fabrika eta baserrietaraino, XX. mendeko Bizkaiko ogibide, objektu eta toki ezberdinetaraino izan ahalko dira kontakizun hauen xede.

Historiaren prozesu horretan parte hartu zutenen zuzeneko lekukotza literarioa erabili eta islatzea sustatzean datza, gure gertueneko iragana eratzen duelako horrek. Gertaerak bizi izan zituztenen oroitzapenean oinarritutako Historia honek iraganaz dakiguna areago dezake, argazki isilei ahotsa jartzean. Hori baliabide bereziki garrantzitsua da oroimena gordetzeko.

Eta oroitzapenak edo sormen literarioa bultzatu eta pizteko, eleberria postal edo argazki batetik abiatuz gauzatzea proposatzen dugu. Globalkultura Elkartearen web orrialdean, 1901 eta 2000 arteko data duten postal batzuk jarri dira, eta parte-hartzaileek horiek erabili ahalko dituzte horien gainean idazteko. Jada argitaratutako argazki batean edo familiaren inguruko argazki batean oinarrituz ere idatzi ahal da.

PARTE-HARTZAILEAK: 18 urtetik gorako edozein. Egile bakoitzak hiru lan aurkeztu ahalko ditu gehienez, nahiz eta sari bakarra eskuratzeko aukera izango duen.

GAIA ETA aurkezpenaren formatua: arauak ikusi.

MODALITATEAK: euskara eta gaztelania.

Aurkezpen EPEMUGA: 2009ko azaroaren 30ean amaituko da, 14:00etan.

SARIAK:

Euskarazko kontakizun onenari saria: irabazleak 1250 euroko saria jasoko du dirutan.

Gaztelerazko kontakizun onenari saria: irabazleak 1250 euroko saria jasoko du dirutan.

Eredu bakoitzeko bederatzi finalisten kontakizunentzako accesita; horiek eta bi ereduetako irabazleenak kasuan kasuko argitalpenean sartuko dira.

Informazioa eta oinarriak:  

GLOBALKULTURA ELKARTEA

5.105 Posta Kutxa

48009 – Bilbo

http://globalkultura.net

info@globalkultura.net

Irakurri lehen atala.

Nobelari buruzko lehen atalean idatzi dut emakumerik ez dela agertzen 26. orrialdearen aurretik eta, hala eta guztiz, izenik gabe. Agertzen den bigarren emakumea ere aipatu besterik ez du egiten narratzaileak eta hori 40. orrialdean gertatzen da. Bigarren horrek izena badauka: Christine; abizenik, ordea, ez, "baten emakumea" delako, kapitainaren emaztea, hain zuzen, nobelaren tituluaren ardura dagokiona: Christinek zazpi etxe eduki nahi ditu Frantzian eta zazpigarrenerako dirua biltzeko xedez dabil kapitaina Afrikan marfil eta abarrekin trapitxeotan.

Christine ez da batere pertsonaia "arrosa zuria", handinahia, diruzalea, kaxakarina baizik.

Liburu osoan emakume bakar batek hartzen du hitza: Kassari andrea da, tribu bateko sorgin modukoa, eta orrialde pare batean baino ez da agertzen.

Androzentrismoa da nagusi, beraz, nobelan. Emakumeak ikustezinak dira, ahotsik ez dute, beltzek, kongotarrek eta gainontzeko biktima guztiek bezalaxe. ZEFn boteredunei baino ez die hizpidea ematen Atxagak.

Jakinminaz nintzen zer zela eta aukeratu zuen Atxagak horrelako motiboa nobela baterako. Oro har jakinminaz izaten naiz sarritan zerk bultzatzen ote dituen idazleak gai zehatz, leku zehatz, kontakizun zehatz bat hautatzera, munduan eta mundutik kanpo dauden milakakakoen artetik.

Atxagaren kasuan erantzun moduko zerbait topatu dut Interneten, idazleak berak nobela jendaurrean aurkeztu dituenetan aztarnaren bat eman duelako horretaz. Irakurri dut hasiera batean pentsatu zuela Kaliforniako trenbidea egin zuten txinatarrei buruz idaztea, benetan bizimodu latza eduki baitzuten. Geroago erabaki omen zuen, Jonathan Swift, Ambrose Bierce eta soldadutzan eman zituen hamalau hilabeteak inspiragarri hartuta, Kongo Belgikarra eta Leopoldo II.a erregearen garaia hautatzea, konkista hartan (genozidio eta holokausto hutsa) hamar-hamabost milioi lagun hil baitziren eta, Auschwitz-en hurrena, horrorearen metaforarik garbiena baita.

Baina azalpenok nobela osoa bukatuta baino ez ditut irakurri eta, beraz, hasi berritan pentsatu nuen nekez topa zitekeela nigandik urrunagokorik, "Zazpi etxe Frantzian"ek zekarrena baino. Izan ere, benetan arrotza zait guztiz planteamendua, hautaketa gaitza, bitxi eta arriskutsua iruditzen zaidan bezala: belgikar soldadu batzuk, metropoliaren diru interesen alde ari direnak, Afrikako kolonietan, XX. mende hasieran, eta denak gizonezkoak, noski. Emakumerik ez da agertzen nobelan 26. orrialdera arte eta 26. orrialde horretan ere honela aipatzen dira emakume horiek: "Zerbitzatzen ari ziren hamar emakume beltzek". Horrela, besterik gabe, izenik gabe, identitaterik gabe. Benetan arrotzak zaizkit gerra istorioak, arma eta tiratzaileenak, baina, kasualitatez, tiroa eta armak direla medio agertzen dira pertsonaien ahuleziak eta kezkak eta une horretantxe hartzen du interesa istorioak.

Berriro datozkigu
igande aratsalde bakartiak
Hirurak paseak dira
Leiho gortinen atzetik
behako bihurriek
kalearen hutsa miatzen.
 

Frontoian larruzko pilotaren dangada lantzinantea
Autobus bat ailegatu da
espaloi gainean dabiltzan hormatxoriak uxatuz
semaforoaren keinu konsagratua
dontzeilen joan etorri interesatua
Taberna kalapitariak jendez gainezka
Haiek han eta neu
egutegiko astelehenak borratzen jarraituz...

Jakes Ahamendaburu, 1990

Langileon estatutuak aginduta, oporra egin behar dut nahitaez.

Agur esan behar dizuet, beraz, irailera arte.

Zintzo ibili!

Atal honetako azken sarreratxoa izango da hau. Momentuz behintzat.

apiadarse. a. de, tener piedad de: urrikalmendu franko eduki –rentzat.

importar. ni me/te/le importa(ba): ez eta axola(rik) ere. No importa: ez da ardura. No le importó nada: arditik ez zuen hartu (ardit: balio gutxiko diru zaharra). ¿Qué nos importa?: Zer doakigu guri?

piedra. menos da una p.: bat ere ez, gutxiago; (astoaren) ostikada baino hobea da; muturreko bat (hartzea) baino hobea da. P., papel, tijera: orri, harri, ar; harria, papera/orria, guraize. P. preciosa: harri balios.

querer. Nik nahi dut zu etortzea / zu etor zaitezen. Nik nahi nuke ama etortzea / etor ledin / ama etorriko balitz (B) / zu etorriko bazina (B) / q. y no poder, quiero y no puedo: nahia eta ezina / ¡Qué más quisiera(s)!: Nahi bai! Nahiago nuke, ba! / ¡Buena la he hecho sin querer!: Ederra egin dut ustegabean! / ¿qué quiere, qué intención tiene?: zein xedetan da? / lo más querido, lo preferido: guretzat arlorik gurena / Quieras que no: gura edo ez.

recelar. r. de algo: zerbaiten errezeloa eduki; -ren usaina eduki; susmoa / susmo txarra eduki; ote ...n egon (diruzalea ote zaren nago); irudia hartuta nago ez ote ...; -lako goganbeharra eduki; gogoan behartu naiz, gogoan beharrak hartu nau, iruditu gaiztoak hartu nau (recelo); halako kezka zor-zor bat eduki.

 Iturria: www.erabili.com

 Euskaltzaindiak aukera berriak eskaintzen ditu www.euskaltzaindia.net webgunearen bi ataletan: Euskera agerkariari dagokionean, bai eta Iker/Jagon-tegiak sailean ere.

Hala, Euskera agerkariaren Interneteko hemerotekan hobekuntzak burutu ditu Euskaltzaindiak. 1980 eta 2004 arteko 2.296 artikulu jada digitalizatuta zeuden eta Interneten eskuragai. Orain, artikulu horiei OCR (Optical Character Recognition; euskaraz, karaktere-ezagutze optiko) teknika aplikatu zaie, eta horrela, bertatik testua eskuratzea errazagoa da webguneko bisitariarentzat. Gainera, bilaketak egiteko euskarri hobea eskaintzen du.

Euskera agerkaria Euskaltzaindiaren aldizkari ofiziala da eta 1919tik hasita argitaratzen da, bi etenekin: 1938-1952 eta 1954-1955. Akademiaren lan eta agiriak jasotzen ditu eta, orobat, hainbat egileren artikulu eta txosten akademikoak.

Bestalde, webgunearen Jagon eta Iker sailetan dauzkan argitalpen digitalen eskaintza berritu eta ugaritu du Euskaltzaindiak. Izan ere, hemendik aurrera, lehendik zeuden lanei beste 36 argitalpen erantsi zaizkie.

• Iker Sailari dagokionez, Hiztegigintza arloan Aita Pierre Lhanderen Hiztegia, 1926ko edizioa, azpimarratu behar da.
• Gramatikari dagokionez, Resurrección Maria Azkuek 1925ean argitaraturiko Morfologia Vasca da aipagarria.
• Dialektologian, Louis Lucien Bonaparte printzeak euskaraz argitaraturiko ia lan guztiak biltzen dituen Opera Omnia Vasconice argitalpena aurki daiteke, faksimil edizioan.
• Literatura arloan, "Euskararen Lekukoak" bilduma osoa, euskara eta euskal literaturaren historia ikertzen laguntzeko oinarrizko testuen bilketa, jarri da ikusgai.
• Jagon Sailean, soziolinguistika alorreko lan batzuez landa, euskararen erregistroen trataera lantzen duen Jagon bildumaren 6. zenbakia -Zenbait orientabide erregistroen trataeraz- erabiltzaileen esku jarri da.

apretar. bailaron muy apretados: heldu-helduan egin zuten dantza. Apretarse el cinturón: gerrikoa tinkatu.

vencer. zerk gain hartu zeri. Su virtud vencía, superaba todos los temores: beldur guztiez gorago jartzen da haren bertutea. No te dejes v. por la tristeza: tristeziak ez dezala gaina har.

Iturria: www.erabili.org

Eusko Jaurlaritzaren Kultura Sailak abian jarritako Zinema euskaraz egitasmoak urrats berria eman du. Joan den asteburutik, EAEko sei zinema-areto komertzialetan euskarazko bost film ikusteko aukera izango da, tartean Aupa Etxebeste! eta Obaba. Egitasmoaren helburua da, urtean gutxienez bost film euskaraz bikoiztea.

Zinema euskaraz programak euskaraz egindako edota bikoiztutako pelikulak zirkuitu komertzialean pantailaratzen eta banatzen laguntzen du. Lana erraztearren, zine-programatzaileek, kultura-sustatzaileek eta ikusleek euskaraz zer sortu den eta euskarara zer bikoiztu den jakin ahal izateko datu-basea sortu zuen Kultura Sailak.

Programak beste pauso bat eman du orain; izan ere Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sei zinema-areto komertzialetan filmak euskaraz ikusteko aukera dago, joan den asteburutik.

Zirkuitua ehun filmez osatua dago, eta urte amaiera bitartean zinemaz zinema aldatzen joango dira. Egitasmoan Bilboko Multicines eta Reinor, Basauriko Bilbondo, Donostiako Antiguo Berri, Errenteriako Niessen eta Gasteizko Florida zinema-aretoek hartzen dute parte. Eskainiko diren filmak, berriz, honakoak dira: Perez sagutxoa 2, Aupa Etxebeste!, Winx erreinu galduaren sekretua, Harri magikoaren bila eta Obaba.

Hala ere, proiektua haratago eraman nahi dute, eta ostiraletako gaztelaniazko estreinaldiekin batera, euskarazko bertsioa estreinatu nahi dute.