Martinezena

Aurreko sarreran esan bezala, gauza berri interesgarri ugari topatu dut Amelia Barquínen liburuxkan. Zerrendatu egingo ditut.

• Euskarak genero-morfemarik ez edukitzeak ez du esan nahi euskaraz ezin duenik sexismoa adierazi. Topiko nekagarria bada ere, milakako aldiz idatziko dut hizkuntzak ez direla sexistak, hizkuntza bidez adierazten diren edukiak, ideiak, baizik. Era berean futbol-baloi bat ez da sexista, ematen zaion erabilera baizik.
• Hitano osoa galtzeko zorian dagoela, galduena forma femeninoak dira. Etorkizuneko hizlariei, hau da, haurrei begira, esan daiteke hainbatek telebistako marrazki bizien bidez baino ez dutela hitanoaren berri eta, marrazki bizietan pertsonaia gehienak gizonezkoak izanik, forma femeninoak nekez entzuten direla. Telebistak hizkuntzan eta hizkuntzaren bilakabidean daukan eragina oso jakingarria da eta gutxi ikertu da, ordea.
• "Gizon" berba anbiguoa da, hainbatetan gizaki arrak bakarrik azaltzen baititu eta beste hainbatetan, berriz, arrak zein emeak. Horregatik gomendatzen du Barquínek "gizon" berba arrak adierazteko bakarrik erabiltzea eta "gizaki" edo "pertsona" emeak eta arrak azaltzeko.
• Neba-arrebak, seme-alabak, neska-mutilak... dira erabiltzekoak. Muruagak ("Sexista izango ez den euskararen erabilerarako gomendioak" in HABE, 223, 12-14 or.) azaltzen du elkarte horietan silaba gutxiago daukan hitza doala aurrean. Silaba kopuru berbera daukatenetan, berrizm beti dago maskulinoa femeninoaren aurrean.
• -sa atzizkia (aktoresa, alkatesa) baztertzekoa da. Oso oso beharrezkoa denean aktore bat emakumezkoa dela esatea, emakumezko aktorea esan dezakegu, zinema-sarietan bezala: Emakumezko aktore onenaren saria.

Nahikoa hori lehenengo sarrera baterako. Hurrengo batean edo batzuetan azalduko dut gainerakoa.

Pasa den asteburuan irakurri dut, goxo-goxo, Emakundek hizkera sexistaz atera berri dituen bi liburuxkak.

Aurretik gaztelaniazkoa, bietan potoloena, irakurri dut. Eulalia Lledó andreak idatzi du, hezkuntza arloko testu batzuetatik abiatuta. Betidanik mirestu izan dut Lledó andrea; genero eta feminismo kontuetan teoriagile aparta deritzot. Praktikara jaitsita, ordea, ez dut hain bikain ikusi, agian (benetan galdetzen diot neure buruari, ez dakit-eta) hizkuntzalaria ez delako, agian oso unibertso mugatuan (hezkuntza arloko testu apur batzuetan, esan bezala) ikertu duelako.

Dena delarik ere, kontua da Lledó andreak ez duela ezer berririk ekarri gaztelaniaren hizkera eta sexismoaren eremura eta horri beste kritika bat gaineratu behar diot: ez zen batere beharrezkoa gaztelaniari buruz dioena euskaratzea; nahikoa zen liburuxka bat, gaztelaniari buruzkoa, gaztelaniaz ateratzea eta beste bat, euskarari buruzkoa, euskaraz ateratzea. Zergatik ez, bestela, euskarari buruzkoa gaztelaniaratu? Hiperzuzentasun politikoan gabiltza edo horrelako susmoa daukat behintzat.

Bigarren liburuxka, euskarari buruzkoa, euskarazkoa, Amelia Barquín-ek idatzi du eta askoz interesgarriago, osoago eta berriago iruditu zait. Zer eztabaidatu, zer pentsa eta zer ikertu dakarkio eremuari eta horregatik eskainiko diot post oso bat hurrengo batean.

www.erabili.com gunetik hartuta.

"Leturiaren egunkari ezkutua" eleberriaren ekarpena XX. mendeko euskal narratibaren testuinguruan izeneko liburua aurkeztu du Euskaltzaindiak. Liburua Euskera Euskaltzaindiaren agerkari ofizialaren etapa berriaren lehen zenbakia da.

Argitalpen honen bitartez, Leturiaren egunkari ezkutua eleberria argitaratu zeneko 50. urteurrenaren karietara, Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi omendu nahi izan du Akademiak. Maiatzaren 23an honako hauek egin zuten aurkezpena, Donostian: Andres Urrutia euskaltzainburuak, Jean Haritschelhar Literatura Ikerketa batzordeburuak eta Txillardegik berak.

2007an, Euskaltzaindiaren Literatura Ikerketa batzordeak Leturiaren egunkari ezkutua eleberriari buruzko hitzaldi-sorta prestatu zuen. Hitzaldi horien emankizuna Euskal Herriko Unibertsitatearen 2007ko Udako Ikastaroen barnean txertatu zen, biltzar moduan. Bertan, Euskaltzaindiaren Literatura Ikerketa batzordeak euskal eleberrigintzaren bilakaeran Leturiaren egunkari ezkutua idazlanak ekarri zuen berriztapena eta gizartean eragin zuen oihartzuna hartu zituen hausnarketa kritikoa egiteko helburutzat, haren zenbait alderdi jakin aztertzearekin batera. Biltzarraren zuzendaria Lourdes Otaegi Imaz Euskaltzaindiaren Literatura Ikerketa batzordearen idazkaria izan zen.

Txillardegiren Leturiaren egunkari ezkutua nobelaren bitartez, "euskal narratibak beste aurpegi bat erakusten du Europatik datozen pentsaerez hornitua". Hala adierazi zuen Jean Haritschelharrek joan den ostiraleko bere mintzaldian. Izan ere, euskal narratibaren historiagile, kritiko eta aztertzaile guztien arabera, Leturiaren egunkari ezkutua eleberria euskal narratiba modernoaren hasiera izan zen, nobela horrekin euskal literatura modernitate literarioaren bidean jarri zuen Txillardegik.

Honetaz guztiaz mintzatu zen Donostian egin zen biltzarrean, eta hori guztia jasotzen da orain aurkeztu den liburuan. Txillardegiren nobelaren garrantzia eta traszendentzia ondo finkatze aldera, biltzarrak hiru lerro nagusi izan zituen eta hala ditu ere liburuak: Leturiaren egunkari ezkutuaren aurreko euskal eleberrigintza, testuinguru eta eraginak, eta liburuaren zenbait alderdi ukitu gabeko. Hauen lanak irakur daitezke:

• Jean Haritschelhar: Aitzin solasa
• Ana Toledo Lezeta: Leturiak berrogei eta hamar urte bete dituela eta
• Ur Apalategi Idirin: Antton eta Leturia (edo literaturtasunarekin kuku-gordeka denbora historikoaren oihanean)
• Jon Kortazar: Ekaitzpean, Jose Izagirre (1881-1949)
• Javier Rojo Cobos: Yon Etxaideren eleberri historikoak: Alos-Torrea (1950) eta Joanak joan (1955)
• Javi Cillero Goiriastuena: Amabost egun Urgain’en (1955) eta eleberrigintza poiziakoaren hastapenak
• Jon Casenave: Leturiaren egunkari ezkutua (1957), haustura bat euskal narratiban?
• Iñaki Aldekoa Beitia: Txillardegi: Leturiaren egunkari ezkutua
• Patri Urkizu: Leturiaren egunkari ezkutua. Liburuaren harrera garaikideen artean
• Iratxe Retolaza: Leturiaren egunkari ezkutua: gizon eta emakume irudiak
• Sebastian Gartzia Trujillo: Txillardegi eta (kristau?) erlijioa
• Karlos Otegi: Leturiaren uda ezkutua. "Uda" atalari buruzko iruzkinak

Horien guztien lanak, Txillardegiren esanetan, "oso-oso onak dira, benetan lan bikaina egin dute. Lan honekin -gaineratu du- Euskaltzaindiak asmatu du, betirako geratuko da. Benetan diot bertan, liburu honetan, oso iturri fidagarri eta oparoak daudela".

Bestalde, Henrike Knörr-en, Pilartxo Etxeberriaren eta André Breton-en testu bana ere bildu dira liburuan. Hirurak, 2005ean Euskaltzaindiak argitaratu zuen Nerekin yaio nun: Txillardegiri omenaldia liburua aurkeztu zenekoak dira.

Aurkezpenean Andres Urrutiak azaldu zuen bezala, Euskera Euskaltzaindiaren agerkari ofizialak aro berri bati ekin dio eta, hain zuzen ere, etapa berri honen lehenengo zenbakia ostiralean aurkeztu zen Leturiaren egunkari ezkutua eleberriaren ekarpena XX. Mendeko euskal narratibaren testuingurua dugu.

Hemendik aurrera, Euskera Euskaltzaindiaren agerkari ofizialaren hiru zenbaki argitaratuko dira urtero. Horietatik bik -lehenak eta hirugarrenak- Akademiaren lana eta bizitza akademikoa bilduko dituzte, eta bigarrenak, aldiz, ikerketa-lanak eta liburu aipamenak jasoko ditu beren beregi. Euskaltzaindiak bere agerkari ofiziala berriztatu du eta egokitu, eduki berriak eskaintzeko asmoz. Horiek horrela, euskaltzainek eta Euskaltzaindiak antolaturiko ekitaldietan parte hartzen dutenek ez ezik, euskalgintzaren munduan dihardutenek ere Euskeran argitaratu ahal izango dituzte euren lanak.

Joan den ostiralean aurkeztutako liburuak, berrikuntzaren lehen emaitza izanik, Patxi Salaberri Muñoaren ikerketa-artikulu bat jaso du (Materreren 1623ko Dotrina Christiana); eta hiru liburu-aipamen: Sprachpolitik und gesellschaftliche alphabetisierung, Jakin-iturri eta bide-erakusle (Mikel Zalbide); Recuperación del euskera en Navarra: euskararen berreskuratze itxaropentsua Nafarroan (Andres Iñigo) eta Euskararen berreskuratzea Nafarroan (Patxi Juaristi).

www.erabili.com gunetik hartuta.

Euskara-gaitasun tituluen baliokidetzarako Dekretua indarrean sartu delarik, guztira 9.747 (iaz baino 2.000 gehiago) euskara ikasle ari dira parte hartzen HABEren 2008ko lehenengo deialdiko azterketetan, 1., 2. , 3. eta 4. mailak lortzeko asmoz. Horietatik 7.132 ikasle 1. eta 2. maila erdiesteko aurkeztu ziren aurreko asteburuan. Azken larunbat honetan (2008-5-24), berriz, 2.616 ikasle aurkeztu ziren 3. maila lortzeko azterketara. Orain arte, HABEk emandako euskara gaitasun egiaztagiriek ez zuten administrazio publikoetan lan egiteko balio. Ostera, aipatutako dekretua dela bide, euskaltegietako ikasketen harian HABEk emandako lau mailetako egiaztagiriek balio ofizial osoa izango dute. Bazen garaia. Dekretua 2008ko apirilaren 18tik dago indarrean eta atzeraeragina du. Guztiz moskeagarria da atzeraeraginaren kontu hori, inork ez baitu garbi azaldu (edo nik behintzat azalpen egokirik ez dut ez irakurri ez entzun) zer-nolako ondoriak edukiko dituen. Dekretuak Europako Kontseiluak onartutako Hizkuntzen Europako Erreferentzia Markoaren B-1, B-2, C-1 eta C-2 mailekin parekatzen ditu IVAP-ek, HABEk, Osakidetzak, Ertzaintzak eta Hezkuntza Sailak emandako agiriak, bakoitzaren baliokidetzak ezarriz. Hauek dira Dekretuak ontzat eman dituen baliokidetzak: Europako Erreferentzia Markoa IVAP HABE OSAKIDETZA ERTZAINTZA HEZKUNTZA SAILA B1 1. HE 1. maila 1. HE     B2 2. HE 2. maila 2. HE 1. HE   C1 3. HE 3. maila 3. HE 2. HE EGA C2 4. HE 4. maila 4. HE

Hizkuntza Eskola Ofizialeko zutabea noiz gehituko zain gaude asko.

Euskararen Berripaperak dakar Interneten daudela eskuragarri Elhuyar hiztegien plugin eguneratuak eta XUXEN kode irekiaren bertsio berritua.

http://www.euskara.euskadi.net/r59-bpeduki/eu/contenidos/noticia/albis7_61_tresna_08_05/eu_tresna/albis7_61_tresna_08_05.html

Ondo erabili!

www.redfeminista.org gunetik hartua.

Erreklamazio gehienak jostailu, jateko eta garbikarien iragarkiak direla kausa jaso ditu Andaluziako Sexismorik gabeko Publizitatearen Behatokiak 2007an. 2006an jasotakoen aldean, % 13 handitu da kopurua.

Kexa gehienak (% 65) 25-45 urte bitarteko eta unibertsitatean ikasitako emakumeek egin dituzte.

Salaketa gehinak jasotako komunikabidea telebista da, noski, oro har tradiziozko ereduak sustatzeagatik. Esan bezala, jostailu, jateko eta garbikarien iragarkiak direla kausa egin dira erreklamazio gehienak, baina proramazioaren edukia eta prentsa titularrak ere jarri dira kolokan.

Behin kexa jasota, Behatokiak hitz egin ohi du indarreko legeria hausten duten enpresekin, publizitatea alda dezaten. Micaela Navarro Andaluziako Berdintasun kontseilariak agertu duenez, hainbatetan publizitate-egileek mugaraino daramate kanpainen edukia, oihartzun handiagoa lortzen baitute gobernuak debekatuta.

Komunikabideek errealitatea islatzen dute, bai, baina ez hori bakarrik, sortu ere egin baitezakete. Eta sortu nahi dugun errealitatean bestelako zereginak nahi ditugu neskatilentzat eta mutikoentzat. Komunikabideek, beraz, funtsezko egitekoa daukate: berrikuntzak gauzak aldatu nahia esan nahi du-eta.

Komunikabideek zarata handia atera ohi dute, eta ondo deritzot, gizonen batek emaztea hiltzen duenean. Oso gutxi irakur daiteke, ordea, jipoitu ostean bizirauten dutenei buruz. Horietaz arduratu da Teresa Mollá Castells artikulu batean. Horren laburpena datorkizue jarraian.

Nola ohi daude bizirauten duten horiek? Bada, normalean oso txarto eta are txartoago seme-alaba txikiak baldin badituzte, salaketa eginda eta urruntzeko agindua lortuta ere.

Erasotzaileak, salaketa jasota, biktima zoratzen saiatu ohi dira, edo urduri jartzen behintzat, senide, ladiskide edo ezagunen bidez. Hainbatetan gezurtero hutsak direla diote (nahiz eta zauriak begi-bistakoak izan) edo emazte desleialak, eta ez zirela etxeaz arduratzen. Horrela, kalte handiagoa egiten diote biktimaren autoestimu apurrari eta lortzen dute biktimaren bizimodua benetan eskasa izan dadila, gertatutako guztia bere lepoan hartuta eta, hainbatetan, ingurukoek uste dutelako emakumea dela den-denaren erruduna.

Inguru pribatuan oraindik dira zalantzagarriak biktimaren arrazoiak. Eta zalantza eta euskarri eza pairatzen ditu biktimak, tratu txarra jasan ostean. Beste tratu desegoki bat pairatzen du, beraz, ingurukoek sinisten ez dutela.

Beste batzuetan erasotzaileak seme-alabak jartzen ditu amaren kontra eta amaren sufrimendua areagotzen du horrela. Sexismo hutsa datza horren guztiaren azpian, matxoen boterearen kontra erreboltatzen den emakumearen aurkako sexismoa.

Eskutitz hau sinatzen dugun gizonok badakigu gure gizartean ez dagoela berdintasunik emakumeen eta gizonen artean, ez harremanetan eta ez botere-banaketan, eta emakumeak gizonen menpe daudela. Ondorioz, gizonok hainbat pribilegio dauzkagu: aisialdirako denbora gehiago daukagu; esparru publikoan, politikan nahiz ekonomian botere handiagoa dugu; eta emakumeen etxeko lanaz eta zaintzaz gozatzen dugu. Aitzitik, gizartea antolatzeko modu honek modu negatiboan eragiten digu, eta gure nortasuna eraikitzeko gizartean eredu izan den tradiziozko gizonen eredu matxistak ez gaitu asetzen, eta gainera, gure izaera garatzeko prozesua baldintzatzen du.

Bidezkoa da egoera aldatzea, emakumeen eskubidea delako, eta gizarte osoaren onerako izango delako, egoera aldatzea onuragarria izango baita gizonentzat ere.

Horregatik, eta sexismoak eragiten dizkigun kalteak gainditzeko asmoz, berdintasuna oinarri duen gizartea eraikitzeko konpromisoa hartuko dugu, banaka nahiz taldean, emakumeek eta gizonek eskubide eta aukera berberak izan ditzagun, eta batzuon eta besteen ekarpenak eta beharrak modu berean balora daitezen. Horretarako konpromiso hauek hartuko ditugu:

- Emakumeek sexismoaren aurka egindako aldarrikapenekin bat egingo dugu eta bazterketa sexisten aurka egiten duten borroka oro babestuko dugu, eta bereziki, indarkeria matxista gaitzetsiko. Gainera, jendaurrean eta modu aktiboan gaitzetsiko ditugu halako bazterketa-jarrerak eta ez ditugu onartuko geure inguruan.

- Egoera, esperientzia eta jarrera guztiak haintzat hartuta, berdintasunik gabeko gizarte honi eusten dioten eguneroko balio eta jarrerak berraztertuko ditugu, eta beste gizon batzuei laguntzen saiatuko gara, aldaketa pertsonalen eta gizarte-aldaketen bide honekin bat egin dezaten.

- Geure burua eta besteena zaintzeaz arduratuko gara, pertsonen osasunaren eta segurtasunaren aurkako arrisku-jarrerak bultzatu ordez.

- Etxeko lanak eta familiakoak zaintzeko lanak geuretzat hartuko ditugu, baita gure izaera eraikitzeko bide gisa ere, eta bereziki, zaintzeko baimen, eszedentzia eta lanaldi murrizketez gozatuko dugu.

- Askotariko sexualitatea lortzearen alde, egingo dugu, mitorik gabe, konparaziorik egin gabe eta ezer ezarri gabe, elkarrekin gozatuz eta elkarri plazera emanez. Sexualitate librearen eta sexu-aukera zein sexu-orientazio librearen aurkako jarrera ororen aurka egingo dugu.

- Geure nortasuna libreki eraikitzen saiatuko gara, rolak eta estereotipoak alde batera utzita, geure emozioak eta sentimenduak osorik garatzeko.

- Indarkeria ez dugu arazoak konpontzeko zilegizko tresna gisa hartuko. Baztertu egingo dugu eta bide baketsuak eta elkarrizketa erabiliko ditugu egoera korapilatsuak konpontzeko.
 

Euskal gizonon konpromisoa berdintasunaren aldeko apustu sendoa da. Beharrezkoa da herritar libre, autonomo, zuzen eta zoriontsuagoen gizartea eraikitzeko.

Hemen duzu atxikitzeko orria.

"Euskara Berripapera"tik hartuta.

Euskal Herriko eta Ameriketako hainbat idazle eta literatur aditu bilduko dira Renoko Unibertsitatean egingo den topaketan.

Center for Basque Studies-ek (Renoko Unibertsitateko Euskal Ikasketen Zentroa) antolatuta, "Writers in between Languages: Minority Languages in the Global Scene" topaketa egingo da maiatzaren 15etik 17ra Renoko Unibertsitatean (AEB). Bertan hizkuntza gutxituen literaturei buruz eta hizkuntza horiek mundu globalizatuan betetzen duten lekuari buruz hitz egingo dute AEBtako unibertsitateetako eta Euskal Herriko zenbait idazlek eta literatur adituk. Han izango dira, besteak beste, Bernardo Atxaga, Mariasun Landa, Rikardo Arregi, Iban Zaldua, Miren Agur Meabe eta Aurelia Arkotxa idazleak eta L. Fernández Cifuentes, J.R. Resina, M. Santana, T. Vilaros, E. Delgado, A. Martín, A. Sosa Velasco, X. Pla, M. Ugarte eta N. Arruti adituak. Lehenengo egunean, besteak beste, Mario Santanak "On Visible and Invisible Languages: Bernardo Atxaga's Soinujolearen semea in Translation" (Ageriko Hizkuntzak eta Hizkuntza Ikustezinak: Bernardo Atxagaren Soinujolearen semea itzulpenean) hitzaldia eskainiko du. Hurrengo egunean izango diren hizlarien artean, Mariasun Landak "Identity, Language, Creation (An Autobiographical Approach)" (Identitatea. Hizkuntza. Sorkuntza. (Ikuspegi autobiografikoa)) eta Miren Agur Meabek "Five Reasons to Write in the Language of the Negihborhood" (Auzoko hizkuntzan idazteko bost arrazoi) hitzaldia emango du.