Martinezena

Irakurri nire apunteen lehen, bigarren, hirugarren, laugarren eta bosgarren atalak.

Administrazioa euskalduntzen Bizkaiko Meatzaldearen bihotzean: Abanto-Zierbenako erabilera-plana - Sonia Rodriguez, Abanto-Zierbenako euskara-teknikaria

Abanto-Zierbena udalerrian 22,4koa da euskaldunen ehunekoa. Erabiltzaileak, berriz, % 2 dira.

Erabilera-plana (EB), aurren-aurrenekoa udalerrian historia osoan, 2008ko abenduan onartu da. 2007ko uztailean onetsi zen EBPN eta 2005ean onartu ziren euskararen ordenantzak. Udal langileen % 26,7k egiaztatu du hizkuntza eskakizunen (HE) bat.

Barne antolamenduari begira, itzulpen zerbitzua erabiltzeko jarraibideak (mugak, azken batean) ezarri ditugu, langileek, ahal duten neurrian, beren testuak egin ditzaten. Horiek horrela, 2. HEdunek hainbat testu sortu dute.

Horretaz gain, euskara erabiltzeko irizpideak eta euskara ikasteko baldintzak ere ezarri ditu EBk.

Euskararen erabilera Gipuzkoako Foru Aldundian - Josean Amundarain, Gipuzkoako Foru Aldundiko normalizazio programetako atalburua

Telebistan bezala, tartetxoa egingo diot neure apunteen sailari zertarako eta autopublizitaterako, Txerrak, Garaigoikoa blog gomendagarriaren jaun eta jabeak, Dardo saria eman didalako.

Nik bihotzez eskertzen diot eta, sariaren arauak bete nahian, hona kopiatzen diot Txerrari sariak zer esan eta zer saritu nahi duen.

Dardo sariarekin blogariak transmititzen dituen balore kultural, etiko, literario, pertsonalak-eta saritzen dira. Sormenaren erakusgarri dira balore hauek, haren letretan eta hitzetan dabilen pentsamendu biziaren fruitu. Sariok blogarien arteko adiskidetasuna sustatzeko asmoarekin sortu ziren, adiskidetasun hori eta webari balioa eransten dion lana aitortzearren.

Oso polita. Eskerrik asko berriro.

Lehengo egunean azaldu nuen bezala, euskara teknikarientzako lan jardunaldiak antolatu zituen Eusko Jaurlaritzak Bilbon otsailaren 27an eta 28an.

Han ibili nintzen, zintzo-zintzo eta adi-adi esan zuten guztiari, eta apunteak ere hartu nituen, entzuten nuen interesgarrien edo berrien edo deigarrienari buruz.

Hona hemen, bada, nire apunteak.

Dena-den, baten batek gogokoago baldin badauka bertsio ofiziala, hots, agertutako pedeefeak zuzen-zuzen, hemen ditu denak.

Aurkezpen-ekitaldia - Patxi Baztarrika, Hizkuntza Politikarako sailburuordea.

EAEko udalerrien %55ek dute bere EBP onarturik edo behintzat bideraturik, 86/97 Dekretuak arautua.

Erabilera planak hiru zutoin nagusi eduki behar ditu:

• Arduradun politikoak.
• Langileak, haien inplikazioa baita neurri handi batean arrakastaren giltzarria.
• Euskara teknikaria.

Beste bien inplikaziorik gabe, euskara teknikariak ez du fitsik ere egingo.

Nire gomendioa da, oro har, errealitateari lotu-loturik jokatzea, jendea animatu, noski, helburu lorgarriak ezarri eta, jakina, tersnak eta moduak paratu.

Baina aipatzekoak dira halaber herritarrak, haiexek baitira Administrazioaren jabe, ez bezero. Herritarrek nahi izanez gero bakarrik lortuko dugu IV. plangintzaldiko helburua: hots, euskara Administrazioan lan hizkuntza ere izatea.

IRATIren aurkezpena - Joseba Lozano, Herri Administrazioetan Hizkuntza Normalizatzeko zuzendaria
Atal honetan, nire apunteak barik, hobe www.erabili.com guneak IRATIz dakarrena irakurtzen baduzue, nik baino askoz hobeto azaltzen du-eta.

Itzulpen automatikoak ez du aipu onegirik gurean. Horregatik irakurri dut arreta biziaz Iñaki Irazabalbeitiak Senez aldizkarian (35. alean) agertutako artikulua, gehien bat itzulpen automatikoa arrakastatsu dabilen bost kasu azaldu dituenean.

Hauexek dira, laburtuta, bost kasu horiek:

La Voz de Galicia egunkaria

2006an deliberatu zuten edizio digitala galegoz ere argitaratu behar zutela eta gaztelaniatik automatikoki  itzuliko zutela Opentrad erabiliz.

Horretarako, egokitu egin behar izan zuten Opentrad. Gehienbat hiztegiak behar izan zituzten handitu eta moldatu, esaterako "Pilar del Castillo"ren ordez "Alicerce do Castelo" eman ez zezan.

Hortaz, La Voz-en edizio digitala gaztelaniaz idazten eta publikatzen da eta galegozko bertsioa automatikotik sortzen da, unean-unean, internautak eskatzen duen aldioro. Irakurleak Opertraden emaitza gordina ikusten du, inolako zuzenketarik gabe. Akatsak geroago zuzentzen dira, irakurleek edota erredaktoreek detektatu ostean.

Argi eta garbi adierazten da galegozko bertsioa automatikoki egina dagoela eta akatsen berri emateko eskatzen da. Itzulpenaren errore tasa % 2tik beherakoa da.

Hasiera batean zalaparta handia ibili zen Galizian horretgatik. Jendea akats bila ibili zen eta barregarri uztez aritu zen blogetan eta foroetan. Geroago auzia baretu zen eta ohiko bihurtu da kontua. Galiziako beste egunkari batzuk ere hasi dira edizio digitala Opentradez publikatzen.

Ford

1998az gero ari da Ford itzulpen automatikoa baliatzen autoak muntatzeko argibideak ingelesetik alemanera, gaztelaniara, nederlanderara eta portugesera itzultzeko.

Darabilen sistemak Systran du oinarrian eta hizkuntza kontrolatua baliatzen du. Hizkuntza kontrolatuak dira hiztegi eta sintaxi mugatua erabiltzen dutenak hizkuntza arruntaren anbiguotasuna gainditzeko eta semantikoki ahalik eta hizkuntza zehatzena izateko. Fordenak Standard Language du izena eta 5.000 hitz ditu, akronimoak, laburtzapenak, izen propioak eta Forden terminologia zehatza barne. Etengabe aldatzen den hizkuntza bizia da. Ingelesetik alemanerako itzulpenetan % 95eko zehaztasuna lortu da.

Kataluniako gobernua

Generalitatea itzulpen automatikaoren bultzatzaile sutsua da, helburu argia duelarik: katalanaren eta munduko hizkuntza nagusiaren arteko zubiak egitea, alegia.

Generalitateak zerbitzu on-line bat du herritarrek testuen eta web guneen itzulpen automatikoa egin dezaten: http://traductor.gencat.cat. Web horretan katalana gaztelaniarekin, frantsesarekin, ingelesarekin eta alemaniarekin eskaintzen da, Translendium teknologiaz baliatuta.

Gipuzkoa-Donostia Kutxa

Kutxak bulegoak Euskal Herrian, Katalunian, Galizian, Valentzian eta Estatuko beste hainbat tokitan ere baditu. Zuzendaritzak kominikazio eleanitza bermatu eta langileei aukeratzen duten hizkuntzan jarduteko aukera eskaini nahi die. Beraz, inytranetean itzulpen automatikoaz katalanez eta galegoz jarduteko aukera ematen du.

Opentrad aukeratu du Kutxak eta 2008ko udazkenean zen bukatzeko ezarpen-prozesua.

Europako Batasuna (EB)

EBko itzultzaileek lan-erreminta dute itzulpen automatikoa. Sistemak Systran du oinarrian eta 18 hizkuntza-bikote darabiltza.

Ondorio gisa. Itzulpen automatikoa hizkuntza arteko langa gainditzeko tresna egokia izan daiteke eta, helburua ondo auleratuz gero, konponbide egokia ere izan daiteke. 

Araceli Diaz de Lezana oso artikulu jakingarria plazaratu du www.erabili.com gunean. Euskarazko Informazioaren eta Komunikazioaren Teknologiaz (IKT) ari da eta interes handiz irakurri dut, IKTk izugarrizko lotura estua baitu hizkuntzarekin.

Artikulua oso-osorik irakurtzea merezi badu ere, azkeneko zatia izan zait niri deigarriena, etorkizunean garatuko diren hizkuntza-teknologiak aipatuta, pelikulero hutsa iruditu zait-eta. Laburtu egingo dizuet:

Ahotsaren teknologiak:

• Eskuko telefonoak: datozen urteotan horietan ikusten dute enpresek negoziorik inportanteena. Aurreikuspenen arabera, hurrengo urteotan izugarri handituko da eskuko telefonoen kopurua. Beraz, sistemak garatu behar dira hizkuntza anitzetan zerbitzuak telefonoz emateko: negozioei buruzko informazioa, hirien egoerari buruzko datuak, helbideak, erosketak, erreserbak, eguraldia, telebistako programak, kirolak, jokoak... Sistema horiek eragina izango dute munduko biztanleriaren frakzio handi batean. Telefonoak Internetekin konparatuz gero, aplikazioak garatzeko orduan, hainbat informazio ematen du: pertsonaren generoa (emakumezkoa ala gizonezkoa), adina, heziketa-maila, arraza... Esaterako, esaten da emaitzak oso desberdinak direla gizonezkoekin edo emakumezkoekin erabiliz gero. Beraz, sistema horietan giltzarria izango da interfaze egokiak, multimodalak, egitea. Gainera, telefono bidezko zerbitzu horiek, itsuentzat esaterako, oso erabilgarriak izango dira.
• Hitz egiteaz batera hizketa ulertzea (spoken language understanding), eta, gainera, komunikazio-zirkuitu eleanitz batean.
• Ahotsa edo hizketa ezagutzea: ahotsa kontrolatzea, emozioak gehitzea, sistema interaktiboak garatzea...
• Hizketatik hizketara itzulpena (Speech-to-Speech Translation): ahozko teknologia eta itzulpen automatikoaren teknologia erabilita.

Itzulpen automatikoa (Machine Translation MT)

Praktikak esaten du oso antzekoak diren hizkuntzen arteko itzulpenaren emaitzak oso onak direla (% 95); oso desberdinak diren hizkuntzen artean, berriz, emaitzak, oraingoz, ez dira onak (% 65 gehienez ere). Dena den, kalitatearen kontzeptua aldatzen ari da eta, orain, beste parametro batzuekin batera neurtu behar da, hau da, kantitatearekin eta prezioarekin. Itzulpen automatikoaren kontsumitzaileek ez dute perfekzioa bilatzen; bereziki, ulertzen ez duten testu baten inguruko gutxi gorabeherako informazioa nahi izaten dute lortu. Nahiago dute informazio inperfektua izatea, ezertxo ere ez izatea baino.

Beraz, planteamendua da, erabiltzeaz batera, modu kontrolatu batean, sistema hobetzen joatea, hots, kalitatearen kontrola egin behar da. Erantzuteko denbora ere neurtu behar da. Azken honetan, ebaluatze-sistemak (BLEU esaterako) erabiltzen ari dira itzulpen automatikoaren sistemak ebaluatzeko.

Informazioa berreskuratzea (Information retrieval)

Informazio garrantzitsua modu azkarrean eta eraginkorrean bilatzeko tresnak dira. Horretarako, hizkuntzak gurutzatu egiten dira, hau da bilaketa eleanitzak egin daitezke (cross-lingual retrieval). Hor kokatzen dira liburutegi digitalak ere, hau da hizkuntza desberdinak erabilita, munduko dokumentu inportanteak edo bestelako altxorrak erabiltzaileen eskura jartzeko sistemak. Teknologia honek galdera-erantzuna sistema erabiltzen du bai eta ontologiak eta thesaurusak ere. Informazioa erlazionatu, sailkatu eta laburtu egiten du. Azken finean, web semantikoaren teknologia da: kontzeptuak, entitateak eta gertaerak izaten ditu kontuan, egiturazko azterketak egiten ditu eta etiketa semantikoak jartzen ditu.

Internet

Orain gutxi pertsona batek esan zuen Internet dela "agora" berria. Hau da, Informazioaren eta Komunikazioaren aroak Interneten du ardatza. Azken urteotan Sarearen bilakaera azkarra ikusi dugu. Azkeneko honetan, web sozialetik (2.0) web semantikora (3.0) pasa gara. Gero eta eduki gehiago dago Interneten eta hizkuntza askotan. Beraz, eduki konplexu horiek kudeatzeko sistemak behar dira. Eta sistema horiek hizkuntza, makina bidez ikastea eta jakintza irudikatzeko teknologia behar dute testuinguru berrietan aplikatzeko. Semantikan oinarritzen dira, hau da, kontzeptuetan, kontzeptuen arteko erlazioetan, eta ondorioz ontologietan, thesaurusetan. Web semantikoan ere galdera-erantzuna sistema erabiltzen da. Esan behar da, Interneten eduki eta zerbitzuaren bereizketa desagertzen ari dela.

Lan ederra, beraz, behar-etzirako.

Europako Batzordeak emakume informatikari gehiago nahi eta behar ditu, profesional gutxiegi omen dagoelako IKTetan (informazioaren eta komunikazioaren teknologiak) eta 2010. urtean Europar Batasunak (EB)300.000 informatikari beharko duelako.

Bereziki urri izango omen dira informatikariak Espainian, dauden baino 50.000 bat gehiago beharko dute-eta.

Bruselako exekutiboak cyberella berba darabil emakume informatikariak izendatzeko. Benetan leloa izena eta bestela izendatu beharra, noski. Dena den, badio zenbat eta emakume gehiago egon, hainbat eta gehiago haziko dela ekonomia EBn, produktibitatearen % 50ek zuzeneko lotura baitu IKT sektorearekin.

Informatikarien % 15 inguru bakarrik dira emakumezkoak eta gaur egun unibertsitateetan ingeniaritza ikasleen % 20 soilik. Hala eta guztiz, Europako Batzordeak uste du 2.0 webak sormen eta gizalegezko gaitasuna behar duenez gero, emakume gehiagok joko dutela informatika eta telekomunikazioetara.

Hala izan bedi. Baina has daitezen izen duina ematen. Mesedez. 

Iturria: www.erabili.com

Internet erabiltzen dutenen kopurua gorantza doa Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE), baita euskaraz nabigatzen dutenen kopurua ere. Bostetik batek (% 20,8) nabigatzen du euskaraz, EUSTATek (Euskal Estatistika Erakundea) emandako azken datuen arabera.

EUSTATen arabera, EAEko 14 urte edo gehiagoko 908.700 biztanlek erabili dute Internet 2008ko bigarren hiruhilekoan, hau da, adin horretako EAEko biztanleria osoaren ia erdiak (% 49,3). 2007ko laugarren hiruhilekoaren aldean % 4,1eko hazkundea dugu.

Erabiltzaile kopuruak ez ezik, Interneten nabigatzeko euskara erabiltzen duten EAEko biztanleen kopuruak ere gora egin du. Bostetik batek nabigatu du euskaraz 2008ko bigarren hiruhileko horretan. Hain zuzen ere, 189.100 lagunek erabili dute euskara Interneten. 2007ko laugarren hiruhilekoaren aldean % 2,5 igo da kopurua.

Amaraunean ere, gaztelania da EAEn gehien erabiltzen den hizkuntza; gaztelaniaren erabilera % 3,6 hazi da. Euskara bigarren hizkuntza agertzen zaigu, beherakada izan duen ingelesaren aurretik: % 5,5 murriztu da ingelesaren erabilera Interneten EAEn. Lehen ingelesa zen bigarren hizkuntza eta gaur, berriz, hirugarrena.

15 eta 24 urte bitarteko gazteak izan dira, adin-tarteei begira, amaraunean gehien ibili direnak (% 91). Hala ere, gorakadarik aipagarriena 55-64 urte tarteko erabiltzaileena izan da, adin horietako erabiltzaile kopurua % 38 hazi baita 2007ko laugarren hiruhilekoarekin alderatuta.

EAEko internautak, batik bat, euren etxeetatik sartzen dira amaraunean. Ikasle gehienek (% 93,3) erabiltzen dute. Generoa kontuan hartuta, berriz, gizonezkoek gehiago erabiltzen dute Internet emakumeek baino, eta alde hori 6,2 puntutik (2007ko azken hiruhilekoa) 7,1era (2008ko bigarren hiruhilekoa) igo da. EAEko gizonezkoen % 53 dira internet erabiltzaile, eta emakumezkoen % 45,9.

Berri ona, beraz, euskararen aldetik, eta oso txarra, aldiz, generoaren ikuspuntua hartuta.