Martinezena

Irakurri lehen, bigarren, hirugarren eta laugarren atalak.

Girotzea ez zaio axola Atxagari, horren zerbitzura hainbat baliabide jarrita ere: frantsesa (berbak eta esaldi osoak, "Bi letter" kontakizun aspaldikoan ingelesa erabili zuen bezala), Afrikako berbak, animalia, arbola eta landareen izenak, oihanaren deskripzio koloretsuak... Hala eta guztiz, haren asmo eta kezka nagusia da kontakizunak barneko koherentziari eustea, ez du zertan koherentea izan kontakizunetik kanpoko errealitatearekin (Afrika, XX. mendea). Kritikariek esan dute ZEFri buruz Atxagak atzera utzi duela aurreko nobeletako mundu fantasiazko eta irudimenezkoa. Ni ez nago ados. ZEFko Afrika hori, Yangambi, kanpaleku militarra, dena da azken batean beste mundu irudimenezko bat, Obaba bezain irreala.

Askotan aipatzen da ZEFn Leopoldo II. erregea. Eta errege horretaz esaten denak ezinbestez dakarkigu gogora beste errege baten oihartzuna. Hala gertatzen da, esaterako, Leopoldori, kanpalekura bisitan etorri behar zenez gero, ehizan lasai egin zezan, lehoi zahar gaixoa paratu ziotenean. Edo pertsonaia batek beste bati "Zergatik ez zara isiltzen?" aurpegiratzen dioenean.

ZEFri ekin baino lehen "Charlotte eta tximuak" izeneko nobela bat idazten ari zen Atxaga, nobela erromantikoetako tonu arrosaz idatzi ere. Baina ehun bat orrialde idatzi zuenean, Chrysostome pertsonaia agertu zitzaion eta, harekin batera, beste nobela bat, ZEF alegia.

Beste asmo bat da ZEFko pertsonaia baten ilobaren gertaerak biltzea nobela batean.

ZEF Nevadan (Estatu Batuak) bizi zelarik idatzi zuen. Renon urtebetean bizi izan da eta ZEF idatzi bitartean, blog batean ere aritu da: www.atxaga.org. Material nahikoa dauka, beraz, "Nevadako egunak" tituluko liburu bat osatzeko, oroipenez betea; besteak beste, Hillary Clinton ikustera joan zen egunekoa. Antza Atxagak miretsi egiten du Clinton andrea. Nik ere estimu handia diot. Ikusten? Azkenik ez gaude elkarrengandik hain urrun Atxaga eta biok.

Irakurri lehen, bigarren eta hirugarren atalak.

Harridura irakurraldiaren hasieran bakarrik gertatu zitzaidan. Apur bat geroago, ez. Apur bat geroago, nahi gabe bezala, ankerkeriak eman zidan aurreneko atzaparkada: kanpalekuko buruak, kapitainak, astero ere bortxatzen du hamalau bat urteko neskatila bat, oihaneko herrixka batetik bortxaz, animaliak bezala, harrapatuta eta kaiola batean gordeta.

Eta gero beste atzaparkada bat etorri zen: tiro txapelketa batean, Gilem Tell modukoan, haurren buruen gainean jartzen dituzte sagarrak. Eta gero beste bat: beste txapelketa batean tximu bizien burura egiten dute tiro behin eta berriro. Eta beste asko: soldaduek oso kartutxo gutxi zeukatenez gero, ehizarako bat erabiltzen bazuten, kautxu-biltzaile beltz bat hil behar izaten zuten kulata edo matxete kolpeka eta gero gezurrez esan "kartutxoa haren gorputzean geratu zela". Eta langile esklabuei, ihes egiten saiatuz gero, eskua mozten diete.

Atxagak, dena den, ez du fokorik jartzen krudelkeriaren gainean, aipatu besterik ez du egiten eta darabilen tonoa friboloa, arina, zentzubako eta iluna da aldi berean;"komikotasun beltza" erabili duela dio elkarrizketaren batean. Badio, halaber, oso efektu zehatza lortu nahi duela irakurleengan: hots, irakurraldia etengo zutela, ankerkeria itzela sumatuta, eta atzera joko zutela benetan irakurri ote zuten egiaztatzeko. Niri dagokidanez behintzat, lortu duzu nahi zenuen efektu hori, Atxaga jauna.

Asmoa da, antza, abentura nobela itxuraz errugabeen beste aldea erakustea, alde ilun beltza, hain zuzen. Abenturazale eta konkistatzaileen nobelek eta filmek alde fotogenikoa besterik ez digute erakutsi orain arte. Nolabaiteko "garbiketa" egin dute, egun telebistetan egiten den bezala, kameren aurrean jende guapoa bakarrik ager dadin, itxura bikanik gabeak obszenoak balira bezala. Yanganbiko kanpalekuan horrelako zerbait egiten dute erregeak bisita egin behar duenean. Langile beltz itxura onik gabeak hartu eta oihanean gordetzen dituzte eremu itxi batean, edan gabe, jan gabe, argazkietan ager ez daitezen. Itxusia, ankerra, iluna ez ohi da agertzen ez nobela ez film ez eta telebistan ere.

Irakurri lehen eta bigarren atalak.  

Esan bezala, irakurtzen hasi bezain pronto harritu nau ZEFk, hasiera batean abentura nobela edo aspaldiko zaldunen nobela arruntaren itxura hartu nion-eta, epiteto epiko eta guzti. Merezi du epiteto epiko horietako batzuk aipatzea, benetan urriak direlako eguneko literaturan. Leopoldo erregea, esaterako, "Belgikako palmondorik altuena" da; Chrisostomek piloa du: "soldadurik onena", "Guillaume Tell", "Kongoko tiratzailerik miragarriena", "Britancourteko semea"...

Beste pertsonaia batzuek, zaldunen nobeletan bezala, izen bana baino gehiago dute: Toisonet, Cocó, Moustachu esaten diete adiskideek, "Tximu Moskorra" edo "Zakur Lepoluze" etsaiek eta izen horiek benetakoekin tartekatzen dira kontakizunean.

Beste zenbaitetan, zentzu hertsiko epiteto epikoak izan barik, esapide batzuek horrelaxe funtzionatzen dute, pertsonaien aurkezpen modura. Horiek horrela, protagonista, Chrisostome, aurkezteko edo, ia beti aipatzen du narratzaileak "alkandora askatuta" eraman ohi zuela, "bere zinta urdina eta bere urre eta zilarrak" erakusten zituela. Lalande Biran kapitainaren begiak "d'or et d'azur" dira. Beste pertsonaia bati, Van Thiegel-i hain zuzen, buru barnea, pentsamendua, banatu egiten zaio, bi, hiru edo zati gehiagotan. Eta Livok "oimbe"a dauka, kolorea aldatzen duena: "batzuetan iruditzen zaio argitasun bat daukala inguruan, lurrun moduko bat. Ez bapore bezalakoa, beti zuria, baizik eta kolore askotakoa. Zer aldarterekin dagoen, kolore bat edo bestea hartzen omen du oimbeak."

Parentesia egingo diogu "Zazpi etxe Frantzian" nobelaren inguruko sailari, literatur lehiaketa honen berri emateko.

Globalkultura Elkarteak, Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura Sailaren laguntzarekin, «Oroimenaren Sareak, 2009» Kontakizun Laburren III. Sarirako deialdia egiten du. Helburua herritarren sentsibilizazioarekin jarraitzea da, gure iragana ezagutu eta mantentzeko garrantziaren gainean.

Aro honetan eta toki honetan jaio izanaren aukerak lekuko pribilegiatu bihurtzen gaitu gure herrialdearen Historiaren azken aldian: Industriaren eta merkataritzaren jarduerak azken 100 urteetan izan duten garrantziak, meatzaritzak, ontzigintzak, trenbideak, siderurgiak, ehungintzak, arrantzaren industriak, industria kimikoak, portuen jardunak, merkataritzarenak, nabigazioak, jarduera haietatik geratzen denak, marraztu zen paisai berriak, eta abarrek eratzen dute «Oroimenaren Sareak» izeneko sari hau.

Globalkultura Elkarteak hurbilen dugun historia berreskuratu nahi du, idazleen begirada arretatsutik aztertuta. Pertsonen istorio onenak, gure ohiturak, gure bizimodua, gure herrialdea, gure ohiturak, ametsak eta lorpenak; mendixka, muino eta mendietatik hasi eta lanabes, itsasontzi, makina, ogibide, fabrika eta baserrietaraino, XX. mendeko Bizkaiko ogibide, objektu eta toki ezberdinetaraino izan ahalko dira kontakizun hauen xede.

Historiaren prozesu horretan parte hartu zutenen zuzeneko lekukotza literarioa erabili eta islatzea sustatzean datza, gure gertueneko iragana eratzen duelako horrek. Gertaerak bizi izan zituztenen oroitzapenean oinarritutako Historia honek iraganaz dakiguna areago dezake, argazki isilei ahotsa jartzean. Hori baliabide bereziki garrantzitsua da oroimena gordetzeko.

Eta oroitzapenak edo sormen literarioa bultzatu eta pizteko, eleberria postal edo argazki batetik abiatuz gauzatzea proposatzen dugu. Globalkultura Elkartearen web orrialdean, 1901 eta 2000 arteko data duten postal batzuk jarri dira, eta parte-hartzaileek horiek erabili ahalko dituzte horien gainean idazteko. Jada argitaratutako argazki batean edo familiaren inguruko argazki batean oinarrituz ere idatzi ahal da.

PARTE-HARTZAILEAK: 18 urtetik gorako edozein. Egile bakoitzak hiru lan aurkeztu ahalko ditu gehienez, nahiz eta sari bakarra eskuratzeko aukera izango duen.

GAIA ETA aurkezpenaren formatua: arauak ikusi.

MODALITATEAK: euskara eta gaztelania.

Aurkezpen EPEMUGA: 2009ko azaroaren 30ean amaituko da, 14:00etan.

SARIAK:

Euskarazko kontakizun onenari saria: irabazleak 1250 euroko saria jasoko du dirutan.

Gaztelerazko kontakizun onenari saria: irabazleak 1250 euroko saria jasoko du dirutan.

Eredu bakoitzeko bederatzi finalisten kontakizunentzako accesita; horiek eta bi ereduetako irabazleenak kasuan kasuko argitalpenean sartuko dira.

Informazioa eta oinarriak:  

GLOBALKULTURA ELKARTEA

5.105 Posta Kutxa

48009 – Bilbo

http://globalkultura.net

info@globalkultura.net

Irakurri lehen atala.

Nobelari buruzko lehen atalean idatzi dut emakumerik ez dela agertzen 26. orrialdearen aurretik eta, hala eta guztiz, izenik gabe. Agertzen den bigarren emakumea ere aipatu besterik ez du egiten narratzaileak eta hori 40. orrialdean gertatzen da. Bigarren horrek izena badauka: Christine; abizenik, ordea, ez, "baten emakumea" delako, kapitainaren emaztea, hain zuzen, nobelaren tituluaren ardura dagokiona: Christinek zazpi etxe eduki nahi ditu Frantzian eta zazpigarrenerako dirua biltzeko xedez dabil kapitaina Afrikan marfil eta abarrekin trapitxeotan.

Christine ez da batere pertsonaia "arrosa zuria", handinahia, diruzalea, kaxakarina baizik.

Liburu osoan emakume bakar batek hartzen du hitza: Kassari andrea da, tribu bateko sorgin modukoa, eta orrialde pare batean baino ez da agertzen.

Androzentrismoa da nagusi, beraz, nobelan. Emakumeak ikustezinak dira, ahotsik ez dute, beltzek, kongotarrek eta gainontzeko biktima guztiek bezalaxe. ZEFn boteredunei baino ez die hizpidea ematen Atxagak.

Jakinminaz nintzen zer zela eta aukeratu zuen Atxagak horrelako motiboa nobela baterako. Oro har jakinminaz izaten naiz sarritan zerk bultzatzen ote dituen idazleak gai zehatz, leku zehatz, kontakizun zehatz bat hautatzera, munduan eta mundutik kanpo dauden milakakakoen artetik.

Atxagaren kasuan erantzun moduko zerbait topatu dut Interneten, idazleak berak nobela jendaurrean aurkeztu dituenetan aztarnaren bat eman duelako horretaz. Irakurri dut hasiera batean pentsatu zuela Kaliforniako trenbidea egin zuten txinatarrei buruz idaztea, benetan bizimodu latza eduki baitzuten. Geroago erabaki omen zuen, Jonathan Swift, Ambrose Bierce eta soldadutzan eman zituen hamalau hilabeteak inspiragarri hartuta, Kongo Belgikarra eta Leopoldo II.a erregearen garaia hautatzea, konkista hartan (genozidio eta holokausto hutsa) hamar-hamabost milioi lagun hil baitziren eta, Auschwitz-en hurrena, horrorearen metaforarik garbiena baita.

Baina azalpenok nobela osoa bukatuta baino ez ditut irakurri eta, beraz, hasi berritan pentsatu nuen nekez topa zitekeela nigandik urrunagokorik, "Zazpi etxe Frantzian"ek zekarrena baino. Izan ere, benetan arrotza zait guztiz planteamendua, hautaketa gaitza, bitxi eta arriskutsua iruditzen zaidan bezala: belgikar soldadu batzuk, metropoliaren diru interesen alde ari direnak, Afrikako kolonietan, XX. mende hasieran, eta denak gizonezkoak, noski. Emakumerik ez da agertzen nobelan 26. orrialdera arte eta 26. orrialde horretan ere honela aipatzen dira emakume horiek: "Zerbitzatzen ari ziren hamar emakume beltzek". Horrela, besterik gabe, izenik gabe, identitaterik gabe. Benetan arrotzak zaizkit gerra istorioak, arma eta tiratzaileenak, baina, kasualitatez, tiroa eta armak direla medio agertzen dira pertsonaien ahuleziak eta kezkak eta une horretantxe hartzen du interesa istorioak.

Berriro datozkigu
igande aratsalde bakartiak
Hirurak paseak dira
Leiho gortinen atzetik
behako bihurriek
kalearen hutsa miatzen.
 

Frontoian larruzko pilotaren dangada lantzinantea
Autobus bat ailegatu da
espaloi gainean dabiltzan hormatxoriak uxatuz
semaforoaren keinu konsagratua
dontzeilen joan etorri interesatua
Taberna kalapitariak jendez gainezka
Haiek han eta neu
egutegiko astelehenak borratzen jarraituz...

Jakes Ahamendaburu, 1990

Etentxoa egingo diogu berba eta esamolde itzulien sailari, nire itzulpen-lan bat argitaratzeko. Olerki baten itzulpena da. Jatorrizkoa Dante Bertini lagun maiteak idatzia izanik, haren baimenaz dakart blog xume umil honetara, zuen guztion gozagarrirako.

Bihotza

corazón odol jario da beti
beti sutan
gurutzea eta jesus daramatza atxikirik
penaz hil da bolero baten bertso errepikakorretan
arrastaka dabil larri zauriturik
dardarka
tangoen auzune hegoaldekoan

heart neonez idatzi ohi da
rock eta anfetaminaren erritmoaz egiten du taupada
kolore anitzetan topa dezakegu
ia beti material anitz
distiratsu sintetikoetan

cuore garrasika abestekoa da
ikusle, berriz, isil ugariak ditugula aurrean
antzoki handietako oihal purpura atzean
edo eszenografia dekadentea
udako jaialdi zaharkituetan

coeur beti da ahoa baino txikiago
Txinako teaz bustita hartzeko
edo, harekin batera,
kristalezko kopa erdi betean,
edabe garesti usaingozo
hordigarri hutsala

cor eskuan eraman ohi da
kate batetik zintzilik
eskubilduan gordeta
edo poltsikoan
daramazu lasai paseora

Desberdinak dira berbak eta are
gehiago: ez dute gauza bera aipatzen

Dante Bertini, Buenos Aires-Barcelona

Susa literatura argitaletxeak Juanra Madariagaren ERORIAREN LOGIKA poema liburu berria aurkeztu behar du:
 
ekainaren 11n (osteguna)
goizeko 11:30ean
Bilboko Elkar aretoan
(Poza kalea, 14)
 
ERORIAREN LOGIKA Juanra Madariagaren zortzigarren poema liburua duzu.
Erortzea tragedia bihurtzen da, gero berriz zutitzeko modurik batere ez denean. Ez da zorigaitza, ordea, ERORIAREN LOGIKA poema liburuaren gaia. Bizitzan izan ohi ditugun jausialdi eta altxa uneez dihardu Juanra Madariagak, une horietako bulkadak eta indarrak deskribatzen dizkigu.
 
JUANRA MADARIAGA Bilbon jaio zen 1962an.
http://zubitegia.armiarma.com/egileak/00087.htm
 

http://www.susa-literatura.com/

Ikus aurreko atala.

Menpeko esaldien arteko korrespondentziak. Aurreko atalean bertan ikusi genuen nola itzultzaileak -larik esaldi oso garbi bat denborazko esaldi moduan (als) interpretatu eta halaxe itzuli zuela. Geroago -ta/-rik esaldi bat ere denborazko bilakatu du alemanez, baina oraingo honetan während lokailua erabiliz:

Segi lotan, esan zidan amak, nire burua bere altxora ekarririk -> Schlaf weiter, sagte Mama, während sie meinen Kopf in ihren Schoss legte.

Aditz denborak. Laugarren atalean ikusi genuen, gaztelaniarekiko korrespondentzian gertazen den bezala, hainbatetan euskarazko geroaldia Präsens bilakatu behar dugula alemanez. Hemen badugu beste adibide bat. Kasu honetan alemanez gertatzen da gaztelaniaz ere ohikoa den neutralizazioa: orainaldia erabiltzen da gero gertatuko den zerbait adierazteko. Euskaraz joera handiagoa dago geroaldia erabiltzeko horrelakoetan.

Nik abisatuko haut -> Ich sage dir Bescheid.