Martinezena

Susa literatura argitaletxeak Juanra Madariagaren ERORIAREN LOGIKA poema liburu berria aurkeztu behar du:
 
ekainaren 11n (osteguna)
goizeko 11:30ean
Bilboko Elkar aretoan
(Poza kalea, 14)
 
ERORIAREN LOGIKA Juanra Madariagaren zortzigarren poema liburua duzu.
Erortzea tragedia bihurtzen da, gero berriz zutitzeko modurik batere ez denean. Ez da zorigaitza, ordea, ERORIAREN LOGIKA poema liburuaren gaia. Bizitzan izan ohi ditugun jausialdi eta altxa uneez dihardu Juanra Madariagak, une horietako bulkadak eta indarrak deskribatzen dizkigu.
 
JUANRA MADARIAGA Bilbon jaio zen 1962an.
http://zubitegia.armiarma.com/egileak/00087.htm
 

http://www.susa-literatura.com/

Ikus aurreko atala.

(...)

Apeza joan zen etxera, dena gogoetatuta.

(...)

Ez zuen ainitz denbora apez hura han barna inilia zela, artzain batzuk ere ohartu zirenean, bazela Suabakeko leizean, jende edo basa.ihizi, nor edo zer, han zagonik.

(...)

Ordu beretik banatzen hasi zen berria, saindu handi bat bazagola Subiakeko leizean.

(...)

Eta ez ziren gutxiak, haren solas sarkorrak entzun-eta, bekatuzko urratsak uzten zituztenak.

(...)

San Beonati gogoak eman zion berehala hegaztin hura ez zela lurrko igietarik.

(...)

Sainduari gogoan jarri zitzazion emakume baten oroitzapena. 

(...)

(...)

EGIN BEHAR LITEKEENA EUSKARA GAL EZ DADIN

Hiri eta herri guztietan dira batzuk besteak baino gorago direnak; batzuk sortzeak hala ezarri dituelako, besteak beren ondasunen, karguen edo jakitatearen gatik.

Euskara gal ez dadin, besteen gainetik diren halako jaunak eta andreak euskaraz mintzatu beharko lirateke beren artean. Zeren eta orduan jende xeheak ez bailuke erdaraz hitz egiteko joera hain handirik, ikusiz erdara dakien jaun eta andre batzuk euskaraz mintzo direla.

Eta aldiz euskaraz besterik ez dakien jendeak zer atsegina, sumatzean haurrean ikasitako mintzaira ez bide dela hain xarra, jaunek eta andreek ere erdara baino maiteago dutela!

Euskaldun jaun eta andreak euskaraz mintzatzeak balituzle ondorio onak; baina gure eliz gizonei handitu dakiela oraindik ere pixka-pixka bat euskararentzako amodioa, eta eta horra zertarik duken on egiazkoa.

Ageri da euskarari esker dela euskalduna fededun. Gure eliz gizonak euskarari esker dira, beraz, heri kiristau batzuetako erretor. Zer ezagutza eta amodio ez diozkate, beraz, zor, gure mintzairari? Esker gabe ez izatera, behar dute euskara maite.

Eta bada maite baldin badute segur du bizia, zeren-eta orduan irakurriko dituzte euskal liburuak. Horrela ikasiko dute ongi mintzatzen, eta nahitaez denei maitarizko diete gero eta gehiago parekorik inon ez duen mintzaira.

Euskarari dioten amodio horrengatik oraino ez diote katiximarik egingo erdaraz, erdaldunen haurrei baizik; euskaraz mintzatuko dira, handi eta xume, herriko jende guztiekin, eta bestalde ezagutaraziko eta harraraziko dituzte euskal liburuak eta kazetak.

Orain dela ehun bat urte, bizkaitar karmelita batek, Aita Bartolomek, esaten zien bere denborako eliz gizonei: ""Irakur itzazue euskal liburuak, eta gure mintzaita ederra erdaldun hitzez bete eta itsustu ordez, zuek ere euskara ederrean egingo dituzue igandeetako mintzaldiak."

Zer esango luke Aita Bartolomek, ehun urte geroago agertuko balitz lurraren gainera eta ikusiko balitu euskaldunak euskara bazterrera utziak eta erdarari lotuak? Aita Bartolomek, euuskararentzat zuen amodioarekin, egingo luke oihu, etxean su duela ohartzen denak bezain goraki. Mintzo bat hain samin eta latzak ernaraziko ote genituen? Nik uste bai; eta, su hiltzen ari denari bezain ongi, guri ere eginaraziko egin-ahalak, gure euskara zahar bezain eder denaren onetan.

Zuek, beraz, zuen herrietan besteen gainetik zareten jaun eta andreok, zuek bereziki Euskal Herriko eliz gizon jakintsuok, maite ezazue euskara, euskaraz hitz egitea eta egin araztea, eta infernuko etsai guztiengatik ere, iraungo du, mundua mundu deino.

----AKABANTZA-----

Polita akabantza, ez da?

(...)

LIBURU-EGILE ARROTZEK EUSKARAZ ZER DIOTEN

Hamaseigarren mendean bazen Holandako ikastegi edo eskola nagusian Skaliger zeritzan jakintsu handi bat. Jaun horrek batzuen anitz mintzaira ikasirik eta, gurea ere ikasia, hona zer dion: "Euskaraz ez du dus ere basarik, ez latzik ez bortitzik; guztiz eztia da eta gozoa. Egin-egina, anitz aspaldikoa da, eta orain den tokian zen erromanoak hara agertu aitzinetik."

Hemen ezartzen dut, Frantziatik Baionara etorri eta zazpi urtez Bidarteko erretor izan den apez batek, Pouvreau apezak, zer utsi duen iskribatua bere liburu batean: "Jakin behar izanik, apeztu eta berehala, zer lana den euskara ikastea, lan horri esker ezagutu dudan mintzaira horrek zein abilki eta errexki moldatzen dituen hitzak, zein argi eta modu ederrean ezartzen dituen."

Humboldt deritzan Alemaniako jakintsu handi batek dio bere liburuetan: " Euskara beste mintzaira guztiez goragokoa da."

Errana da Parisen bizi den jakitate handiko jaun baten liburuetan, J. Vinson-en liburuetan: "Beste edozein mintzaira ezartzea euskararen aldean, hori liteke, handitu gabe geldituak diren gizon koxkor batzuk ezartzea gizon eder-eder batzuen aldean."

Mintzaira anitz eta euskara ere badakien jaun angles batek, Dodgson-ek, zoratua gure mintzairaren edertasunak, eta nola daukan, beste mintzaira guztiek baino hobeki, nahi eta behar den hura esateko ahala, dio gobernuko gizonek euskaraz egingo balituzte beren aditu edo patuak, ez litekeela haien artean eztabaida biderik, gauzak ez aski zuzen iskribatuz.

(...) 

(...)

JAKINTSUEK ZER DIOTEN EUSKARAZ

Huna lehenik Axular, hamazazpigarren mendean Sarako erretor zena. Omen handiko liburu-egile horrek dio: "Iduri luke beste mintzaira guztiak elkarrekin nahasiak direla; eta aldiz euskara bere lehenbiziko garbi gartan dago."

Hemezortzigarren mendean beste jakintsu handi batek, Larramendi jesuitak, iskribatzen zituen hitz hauek: "Nahi baduzue jakin euskara zer den, beha zkizkote beste mintzairarik ikasi ez duten jende batzuei nola mintzo diren beren artean; eta zu zoratua egongo zara zein den gozoa, argia, bizia, garbia eta zuzena."

Bizkitartean jesuita hura bera auhenez zegoen, euskara hain ederra izanik, eta haren denborako predikariek ez zekitela karrikako emakume batzuek bezain ongi.

Eta gutartean ere zenbatak ez daitezke ikusia dugunak, gure mintzaira ederra dlea, bereziki entzun ondoan kosta aldeko, Gipuzkoako edo oraino Zuberoko predikari batzuk. Orduan bai ohartu gaitezke euskara musika soinurik gozoena baino gozoago dela.

Txaho zuberotarra ez zen jakitaterik gabeko gizona; eta hala dio: "Euskara gizonez gorago denak egina den mintzaira da, eta mintzairetan den ederrena."

Eta orain, euskaldun lagunak, ari zaitezkete zeuen baitan: "Bai, atsegin da horrelako hitzak entzutea, baina, ondikotz, euskaldun batzuek esanak baitira hitz horiek." Entzun ezazue, beraz, liburu-egile arrotzek zer dioten.

(...)

(...)

EUSKARAREN EDERRA

Aitortzen dugu ipar aldetik eta hegoagotik hartuak eta estutuak gauzkaten mintzairak, biak latinaren umeak, ederki orraztuak direla, apainduak eta aberastuak ere bai, mintzaira arrotzei harturiko hitzei esker; eta halarik ere euskara, zenbat-nahi higatua baldin bada-eta, hastapenean zuen edertasunetik, euskara ager daiteke bi mintzaira horien eta gainerakoen aitzinean.

Ezen latina eta greka bezain ongi Jainkoak emana dugu, eta beste mintzairekiko nahastikarik gabe gelditua da.

Damurik lurrak hazi dituen ahalmen handiko haoinbeste euskaldunetatik bati ez bati ez bazaio gogoratu behar zituela agerian ezarri euskarak bere baitan dauzkan aberastasunak!

Erran nahi baita gure mintzaira ederra egon dela atzeman ondoran batere landua izan gabe, utzia litekeen harri baliosa bezala.

(...)

(...)

EUSKARARI ZOR DIOGUN BESTE ON BAT

Euskarak begiratu gaitu beste hainbeste eskualdetako jendeak bezain itsusi eta lazo bilakatzetik. Zeren eta gaiztaginek eta halaber ere erlijioaren etsaiek ez jakin gure mintzaira, eta gure herrietatik kanpo egon behar izan dute, harro-arazi gabe, nahi zuketen bezala, gure arbaso eta aiten buruak, kendu gabe haien bihotzetik lehen-lehen denboretatik hona hartua zuten erlijio sainduarentzako amodioa.

ONGI EZ DENA

Egia da oraingo egunetan bestelako airerik eta haizerik ere dabilela bazterretan. Frantziako eta Espainiako aintzindarien meneko bilakatuak, ez baldin bagara ere jadanik eginak zein gure aldeko erdarari, bederen ederki egiten ari gara.

Lana franko hemendik hamar-bat urteren buruko, ikusten bada, gure hiri txikietan, euskaraz hitz egiten dezakeen haurrik.

Ez dut esan nahi gaizki denik erdara ikastea, baina ez dago ongi euskara uztea frantsesez edo espinolez mintzatzeko.

Euskararen etsaiek zer atsegina ikusi ahal bagenitu denak erdarari lotuak, denak erdaldun bilakatuak!

Baina ez, ez dute horrelako irririk egingo, bestetalp ikuskaterik zor diogu euskara gure Ama onari.

(...)

(...)

EUSKARARI ZOR DIOGUN ONA

Bada nork daki zenbat mende euskaldunak gure oraingo herri honetan direla. Non dira aldiz lehenago, erromanoen denboran, Frantzian, Espainian eta Italian ziren beste jende-aldeak? Haiek guztiak itoak edo urtuak nonbaitik etorritako jende basa batzuen artean.

Euskaldunak, aldiz, aitzina ere euskaldun egon. Bazekiten-eta jende-alde haietako batzuk edo beste beren artera hartuz, beharko zutela galdu, lurra bezain ongi, beren mintzaira ere, eta horregatik ez zieten Euskal Herrian kokatzen utzi, Euskal Herrian berak izango dira aitzina ere etxeko nagusi eta jaun.

Eztabaida biderik izan dezatela beren artean, eta han dute Lege Zaharra jakiteko zeinek duen hobena, eta aldiz kanpoko etsai zenbaitek nahi baldin badiote egin bidegaberik, orduan denak elkarretara bildu eta zainduko dute ederki beren herria.

Non zitezkeen hobeki euskaldunak egoteko eta ere puliki bizitzeko? Inora joan gabe, bazituzten hemen bertan aran eta zelai ederrak bihiarentzat, mendi gizenak azienda xehe eta larri guztientzat, itsas zabala ere arrantzarako.

Oraingo egunetan ere nongo gizon gazteak dira euskaldunak baino hobeto ikusiak, dela armadetan, dela ontzietan? Euskarak eduki baikaitu jende mota guztietatik bereiz, eta lehenagoko euskaldun aipatuen odola oraino gure zainetan.

(...)

Har dezagun berriro Joannateguyren saiakeraren haria. Hona hemen bigarren zatia. Uste dut zortzi izango direla denetara.

 (...) 

EUSKARARI ESKER DAKIGUNA

Euskaraz mintzo garenok badakigu gure arbasoak nor eta zer ziren. Liburuek esaten digute, gerrara joanez gero, euskaldunak gizon gaitzak zirela, zenbat-nahi bortitzak baldin baziren ere Erromako armadak; eta garaitu bazituzten ere bazter guztietako jende-aldeak, ezin garaitu ahal izan zituztela euskaldunak, egun arte ezin landatu izan dituztela beren banderak Bizkaiko mendietan.

Liburuetatik dakigu gure arbasoek askotan buru emateko izan dutela, batean Erromako armadei, bestean moroei, edo frantsesei, eta buru eman dutela inoiz amorerik eman gabe, eta amore eman ordez jo eta jipoitu dituztela behin baino gehiagotan erromanoak, moroak, frantsesak eta besterik ere bai.

Liburu frankotan irakur daiteke lazgarri zela ikustea euskaldunak nolako kopetarekin jartzen ziren etsaiari buruz, ez bakarrik beren herrian zirelarik, baina herritik atereak, beste armada batzuetan ere.

Hitz batez badakigu euskaraz mintzo garenok, uretan eta lehorrean, inoren beldur ez ziren gizon batzuen semeak garela.

Eta horrelakoa jakiteak ez al du deus baliorik?

Deusik ez al du balio jakiteak gure arbasoak eta aitak nolako gizonak ziren? Deusik ez al du balio nolako aitoren semeen haurrak garen esan ahal izateak?

Ez da hori niri iruditzen zaidana.

(...)