Martinezena

costumbre. tener c. de: -tzeko ohiturari atxikia izan/egon. Como de c.: usaian bezala. 

creer. c. que sí/no: baiezkoan/ezezkoan egon. Yo también creo eso: neu ere horretan nago. Al contrario de lo que creían: ustez bestera. C. firmemente en, estar plenamente convencido de que: sinismen / uste osoan egon / geratu …-la; -lako sinismenean sakon sartuta egon.

curar. a los ciegos: itxuak argitu. C. las heridas: zauriak osatu, gozatu <-> zauriak gaiztotu.

empeorar. okerrera egin, zakarrera egin, beherago egin. Egoera geroz larritzenago zihoan (Joxemari Iriondo). Eguraldia belztu eta gaiztu zen. Con el tiempo se agravó / empeoró el problema: Denbora aurrera, gaiztotu egin zen arazoa. Las heridas: zauriak gaiztotu.

origen. iturburu, sorburu. De o. vasco, de nacimiento: Santillanako markesa euskotarra zen odolez, Palentziakoa jaiotzaz eta hezikeraz eta gogoz zeharo atzerritarra.

placer. con gran p.: atsegin handiz, arras gogotik, pozarren; con el mayor p., con mis mejores intenciones/deseos, con el mejor ánimo: nere gogo hoberenez. A quien le plazca: plazer duena (plazer duenak goza dezala liburua).

presumir. alardear de santo: santu-plantak egin.

rezar. r. fervientemente: otoitz beroa egin. R. por: -rentzat otoitzean, -rentzat otoitz egin. R. el rosario: agurtza esan (Eguneroko arratsaldeetan agurtza esaten genuen).

tradicional. tradiziozko, ekanduzko.

trampa. caer en la t.: txeberan / sare-artean jausi, sare batean lakioratuta egon.

Etentxoa egingo diogu letra larrien sailari eta apur baterako itzuliko gara berba eta esamolde itzulgaitzetara.

nada.  eso no es n.: hori ezdeuskeria bat da, huts-hutsa da / no comer n.: ahamenik jan gabe /no cambiar n.: izpirik aldatu gabe / no oir n.: ttutik, kinkik ere ez entzun / no decir n.: fitxik, txintxik, tautik, kinkik ere ez esan, txintik atera gabe / no ver n.: ezertxo ere ez ikusi, tautik be ez ikusi / no creer n.: zipitzik ere ez sinistu / no entender n.: izpurrik ere ez ulertu / no saber n.: ahamenik ere ez jakin, tutik ere ez jakin / no dormir n.: lo ihitzik ez egin, lo tantarik ez egin / no tener n. que perder: ez dut zer galdurik / n. de n.: deusik deus [mugagabearen deklinazioaz] / en la n. [perderse]: ezerezean galdu / n. bueno: deus onik ez / no vale n.: ez du zipitzik balio / apenas n., poco más que n.: hutsaren hurrena/hurrengoa / n. más llegar allí, tan pronto como llegó allí: hala alderatu ez al zen, alderatuta bertatik, ozta etorri nintzen, ikusi zintudan; n. más morir, se le apareció: ez al zen hil, agertu zitzaion; estaba nada más salir de la autopista: autopistatik irten eta bertan zegoen / sin hacer(le/s) n./daño: gaitzik egin gabe / no es n. tonto: batere leloa ez da, alerik leloa ez da / no se sorprendió n., en absoluto: ez zen batto ere harritu / no sería n. en comparación con: hutsa izango zen ...-ren aldean / no hay n. más que decir: Beste esanik ez dago! / nada de; sus imágenes no han perdido nada de emoción: haren irudiek ez dute zirrara punturik galdu // quedarse sin n.: goian zerua eta behean lurra geratu. No vales n., no eres nadie: kalatxoriaren kaka baino gutxiago zara. No tienen n.: ez dira ezeren jabe / como si no fuera n.: fritsik, fitsik, deus, ezer ez balitz bezala.

cuerno. coger el toro por los c.: arazoari gerritik (benetan) heldu. Poner los c. a alguien: adarrak bildu bati.

envejecido. zahargina (<-> gaztegina) : Zahargina topetan zaitut. Aguretuta zegoen.

esfuerzo. hacer grandes e.: leherrenak (eta senperrenak) egin. Hacer todos los e. posibles: eginahalako eginahalak egin. Sin gran e.: neke handi barik. Ley del mínimo e.: nekerik txikienaren legea. E. suplementario, sobreesfuerzo: gain-ahalegin.

miedo. tener m. de: norekin beldurtu, -ren beldur izan, barruan beldur-zomorro galanta eduki. Beldur-ikara, beldur-laborri, izu-laborri, zukurutz, (B) lau-ikara. Tener mucho m.: laztu, latz naiz. Beldur naiz ez ote duen astakeriaren bat egingo / astakeriaren bat egingo duela [ez egitea nahi dut] / beldur naiz ez dela etorriko [etortzea nahi dut]. Me cago de m.: kaka eginda nago.

casualidad. txiripa, halabehar huts. No eligió el teatro por azar, por c.: antzerkiaren aukera ez zen zorizkoa izan.

empeorar. okerrera egin, zakarrera egin, beherago egin. Egoera geroz larritzenago zihoan. Eguraldia belztu eta gaiztu zen. Con el tiempo se agravó / empeoró el problema: Denbora aurrera, gaiztotu egin zen arazoa.

enfadarse. e. con: nor nori gaitzitu. Se va a e. (IRON.): Goxoa jarriko da! Enfadado, enfurruñado: muturra okertuta.

Atal honetako azken sarreratxoa izango da hau. Momentuz behintzat.

apiadarse. a. de, tener piedad de: urrikalmendu franko eduki –rentzat.

importar. ni me/te/le importa(ba): ez eta axola(rik) ere. No importa: ez da ardura. No le importó nada: arditik ez zuen hartu (ardit: balio gutxiko diru zaharra). ¿Qué nos importa?: Zer doakigu guri?

piedra. menos da una p.: bat ere ez, gutxiago; (astoaren) ostikada baino hobea da; muturreko bat (hartzea) baino hobea da. P., papel, tijera: orri, harri, ar; harria, papera/orria, guraize. P. preciosa: harri balios.

querer. Nik nahi dut zu etortzea / zu etor zaitezen. Nik nahi nuke ama etortzea / etor ledin / ama etorriko balitz (B) / zu etorriko bazina (B) / q. y no poder, quiero y no puedo: nahia eta ezina / ¡Qué más quisiera(s)!: Nahi bai! Nahiago nuke, ba! / ¡Buena la he hecho sin querer!: Ederra egin dut ustegabean! / ¿qué quiere, qué intención tiene?: zein xedetan da? / lo más querido, lo preferido: guretzat arlorik gurena / Quieras que no: gura edo ez.

recelar. r. de algo: zerbaiten errezeloa eduki; -ren usaina eduki; susmoa / susmo txarra eduki; ote ...n egon (diruzalea ote zaren nago); irudia hartuta nago ez ote ...; -lako goganbeharra eduki; gogoan behartu naiz, gogoan beharrak hartu nau, iruditu gaiztoak hartu nau (recelo); halako kezka zor-zor bat eduki.

apretar. bailaron muy apretados: heldu-helduan egin zuten dantza. Apretarse el cinturón: gerrikoa tinkatu.

vencer. zerk gain hartu zeri. Su virtud vencía, superaba todos los temores: beldur guztiez gorago jartzen da haren bertutea. No te dejes v. por la tristeza: tristeziak ez dezala gaina har.

Etentxoa egingo diogu berba eta esamolde itzulien sailari, nire itzulpen-lan bat argitaratzeko. Olerki baten itzulpena da. Jatorrizkoa Dante Bertini lagun maiteak idatzia izanik, haren baimenaz dakart blog xume umil honetara, zuen guztion gozagarrirako.

Bihotza

corazón odol jario da beti
beti sutan
gurutzea eta jesus daramatza atxikirik
penaz hil da bolero baten bertso errepikakorretan
arrastaka dabil larri zauriturik
dardarka
tangoen auzune hegoaldekoan

heart neonez idatzi ohi da
rock eta anfetaminaren erritmoaz egiten du taupada
kolore anitzetan topa dezakegu
ia beti material anitz
distiratsu sintetikoetan

cuore garrasika abestekoa da
ikusle, berriz, isil ugariak ditugula aurrean
antzoki handietako oihal purpura atzean
edo eszenografia dekadentea
udako jaialdi zaharkituetan

coeur beti da ahoa baino txikiago
Txinako teaz bustita hartzeko
edo, harekin batera,
kristalezko kopa erdi betean,
edabe garesti usaingozo
hordigarri hutsala

cor eskuan eraman ohi da
kate batetik zintzilik
eskubilduan gordeta
edo poltsikoan
daramazu lasai paseora

Desberdinak dira berbak eta are
gehiago: ez dute gauza bera aipatzen

Dante Bertini, Buenos Aires-Barcelona

loco. burutik jota, burutik eginda, burutik galduta, teilatutik harrotua. Completamente l.: burutik joana osoki. Cada l. con su tema: bakoitza bere zoroak bizi du. ¡Os habéis vuelto l.!: burutik egin zaizue! ¿Te has vuelto l.?: Burutik joan zara? Para volverse l.: atsekabe bat zoratzeko modukoa / burutik joanaraztekoa.

nada.  eso no es n.: hori ezdeuskeria bat da, huts-hutsa da / no comer n.: ahamenik jan gabe /no cambiar n.: izpirik aldatu gabe / no oir n.: ttutik, kinkik ere ez entzun / no decir n.: fitxik, txintxik, tautik, kinkik ere ez esan, txintik atera gabe / no ver n.: ezertxo ere ez ikusi, tautik be ez ikusi / no creer n.: zipitzik ere ez sinistu / no entender n.: izpurrik ere ez ulertu / no saber n.: ahamenik ere ez jakin / no dormir n.: lo ihitzik ez egin, lo tantarik ez egin / no tener n. que perder: ez dut zer galdurik / n. de n.: deusik deus [mugagabearen deklinazioaz] / en la n. [perderse]: ezerezean galdu / n. bueno: deus onik ez / no vale n.: ez du zipitzik balio / apenas n., poco más que n.: hutsaren hurrena/hurrengoa / n. más llegar allí, tan pronto como llegó allí: hala alderatu ez al zen, alderatuta bertatik, ozta etorri nintzen, ikusi zintudan; n. más morir, se le apareció: ez al zen hil, agertu zitzaion; estaba nada más salir de la autopista: autopistatik irten eta bertan zegoen / sin hacer(le/s) n./daño: gaitzik egin gabe / no es n. tonto: batere leloa ez da, alerik leloa ez da / no se sorprendió n., en absoluto: ez zen batto ere harritu / no sería n. en comparación con: hutsa izango zen ...-ren aldean / no hay n. más que decir: Beste esanik ez dago! / nada de; sus imágenes no han perdido nada de emoción: haren irudiek ez dute zirrara punturik galdu // quedarse sin n.: goian zerua eta behean lurra geratu. No vales n., no eres nadie: kalatxoriaren kaka baino gutxiago zara. No tienen n.: ez dira ezeren jabe / como si no fuera n.: fritsik, fitsik, deus, ezer ez balitz bezala.

aliviar. el dolor: bihotz-mina eztitu.

anterior. aurreko, goragoko. En la a. ocasión, la otra vez: aurregunean

dificultad. con d.: nekez, ozta. Respirar con d.: hatsa doi-doi hartu. Qué dificultades tuvo: Santuak zer lanak eta zer guduak izan zituen –tzeko.

gente. kalean zeuden gazte ale batzuk. Mucha g.: jendeketa handia, jendetza handia, jende ostea, jende-alde, jende talde

manera. de mala m.: erdipurdiko -, erdipurdika / de tal m. que: halatan non ... / de una u otra m.: aldez edo moldez, artez edo moldez / de todas m., en todos los sentidos: aldez eta moldez: estoy de acuerdo contigo en todo: zure iritzikoa naiz aldez eta moldez / de m. breve: labur zurrean / egitura klasikoa: halako moldez, halako moldean, halako moduz (B), halakoz ezen…/ encontró el modo, la m. de : -ean –tzeko beta aurkitu zuen / de ninguna m.: inola ere ez, ez ongi ez gaizki (ni por las buenas ni por las malas).

prestar. p. atención, hacer caso: jara eman (B), jaramon egin, kontu eman –ri. No prestes oídos, no hagas caso: ez entzuterik eman horren esanei.

complacer. -ri atsegin egin.

completamente. guztiz, erabat, zeharo, goitik behera, bururik buru.

cuerpo. temblarle a uno todo el c.: hezur-mami-azal, dena dardar. En c. y alma: soin-ta-muin, bihotz eta arima, gorputz eta arima. Me pide el c.: barrenak agintzen dit.

disgustar. no le disgusta: ez zaio gaitzi.

fiebre. le subía la f.: sukarra ordu guztiez bortiztuz zihoakion. Le bajó la f.: sukarrak utzi zuen. Tener f. alta: erretzeko sukarra jauzi zaio eriari, eriari sukar gaizto bat lotu zaio.

llover. ya ha llovido desde entonces: euria barra-barra egin du ordutik. Llueve mucho: euria goian(-)behean, goiti-beheti ari du, bota ahala egiten du euria, sekulako euri-jasa egin, eurite handia egin. L. muchísimo, caer una tromba de agua: euri zaldizkoa egin, euria ari zuen jauts ahala-jauts, bota ahala. Nunca llueve a gusto de todos: bataren gaitza, bestearen on.

morir. hil, zendu. Expirar: azken hatsa eman.

nacimiento. Ser vasco de n.: Santillanako markesa euskotarra zen odolez, Palentziakoa jaiotzaz eta hezikeraz eta gogoz zeharo atzerritarra. Ser ciego de n.: itsua zen sortzez.