Martinezena

www.diariovasco.com gunetik datorkit informazioa. Hegoamerikako emigrante gehienak emakumezkoak dira. Haietako asko, seme-alabengandik banandu behar izan duten amak. Hala ere, urrunetik ere, zaindu egiten dituzte.

Lourdes Benería doktorearen arabera, emakume horien zereginak, rolak, aldatu egin dira, edo beste batzuk berenganatu dituzte, dirua bidaltzen baitiote familiari. Hala eta guztiz, diruaren aldetik independenteagoak izanik ere, botere handiagoa dutela sentitzen duten arren, badiraute seme-alaben ardura eta kezka edukitzen. Horri "nazioz haraindiko amatasuna" izena eman diogu.

Benería irakaslea da Cornellgo unibertsitatean (AEB). Badiosku Espainian bizi den emakume boliviarra ezagutzen duela; arratsaldero deitzen die telefonoz alabei eta den-denaz galdetzen die: Zer egin duzu gaur? Eskolako lanak bukatu dituzu? Eskolako lanak egiten ere laguntzen die batzuetan.

Seme-alabak atzera utzi izanak kalte psikologiko emozional gogor handia dakar berez. Baina inork ez dio erreparatzen, migrazioaren alde ekonomiko itzelaren aurrean: 2006an Hegoamerikak 65.000 dolar jaso zuen emigranteen eskutik. Mexiko eta Ekuadorren dibisen lehen iturria emigranteen bidalketak dira.

Gaur egun Hegoamerikako emakumeek betetzen dituzte Europan lana eta familia bateratzeko politika egokirik ezak egindako zuloak. Baina epe luzean zulo horiek berberak zabalduko dira beren herrietan.

1980ko hamarkadan Hegoamerikako emigrante tipikoa gizonezkoa zen eta Estatu Batuetara jotzen zuen. 1990ekotik aurrera, berriz, emakumezkoa da eta Europara doa.

Migrazioa, beraz, feminizatu, emetu egin da eta hegoamerikako emakumeen rola, zeregina aldatu egin da: autonomoago ikusten dute beren burua, askeago, tradiziozko roletatik urrunago. Eta abusuzko harremanetatik iheska dabiltzan emakumeak ere badauzkagu geure artean. Ez dezagun ahaztu.

Aurreko sarreraren bukaeran bota genuen galdera: zer egin horrelako egoera aurrean dugula? Hona hemen erantzuna.

Prostituzioaren aurrean, bi erantzun desderdin eman dira egunera arte. Batetik dago abolizionismoa, hau da, prostituzioa eta proxenetismoa babesten dituzten legeak baliogabetzearen aldeakoa; eta bestetik dugu legalizazioa eta erregularizazioa.

Emakundek erdibideko hirugarren irtenbidea proposatzen du. Lehenengo eta behin dio prostituzioa ez dela desiragarria, hobe genuela betiko galduko bazen; eta bigarrenik, genero desberdintasunean eta pobrezia eta herrialde garatu eta garatzeko bidean daudenen arteko desberdintasunean datzala. Prostituzioak gizakia gauza bilakatzen du eta emakumearen objektu sexualaren rolari eusten dio.

Hala ere, onarturik eta normalizaturik dago prostituzioa gure gizartean, gehienbat historia guztian egon den zerbait delako. Betidanik existitu izanak, ordea, ez du esan nahi etorkizunean ere existitu behar denik. Horregatik da beharrezkoa usteak aldatzea, hala pentsakeran nola jokaeran, beste fenonemo batzuekin, genero indarkeriarekin, kasu, egin den bezala.

Hitz batean, prostituziorik gabeko gizarterantz abiatu behar gara, beti ere prostituten eskubideak bermatuta.

Horrexetarako lan ildoak izango litzateke berdintasun politikak, garapenerako kooperazioa, inmigranteen aldeko neurriak eta pobreziaren eta gizarte bazterkeriaren aurkakoak. Halaber da beharrezkoa prostituzioaren kontsumoa jaistea, kontzientzazio kanpaina eginez gizonezkoei begira eta, batez ere, puteroei begira, begi-bistan eduki ditzaten, batetik, prostituzioak emakumeengan dauzkan ondorio kaltegarriak, eta bestetik, haiek eurek horretan duten erantzukizuna.

Aldi berean, prostituzioaren diharduten emakumeen giza bazterketa ekidin behar da, ahalduntze, osasun, lan, gizarteratze, lege-aholkularitza, etxebizitza, segurtasun eta abarreko nerurriak hartuta.

Horra hor Emakunderen proposamen interesgarri baliagarria. Ni, ordea, horren guztiaren balioa ukatu barik, abolizionismoaren aldekoa naiz.

Ekonomiako Lankidetza eta Garapenerako Antolakundeak (ELGA) gezurtatu berri du Arias Cañete Espainiako ministro ohiak esandakoa, 2007ko nazioarteko migrazioei buruzko ikekerketa batean adierazi berri baitu Espainian etorkinek oro har beren lan kualifikazioaren azpiko lanpostuetan ohi dihardutela.

Ikerketaren arabera etorkinen ikas-maila, hartzen dituen gizartearen bataz bestekoaren gainetik ohi dago, herrialde aberatsetan biztanleen % 20 eta langile atzerritarren % 25 baitira unibertsitateko lizentziadunak. Hala eta guztiz, ELGAk ziurtatu du etorkinek zailtasun handiagoak dituztela beren gaitasunarekin bat datorren lanpostua lortzeko. Grezian, dena den, Espainian baino okerrago daude etorkinak ikas- eta lan-maila desberdinei dagokienez.

Espainian 4,5 milioi atzerritar daude erroldaturik. Horrek esan nahi du hamar biztanleetatik bat datorrela beste herrialde batetik. Espainiako Estatistika Institutuak badio, hala eta guztiz, gero eta etorkin gutxiago doazela Espainian: 2005ean ia 700.000 erregistratu ziren; 2006an, 413.000 eta 2007an, berriz, 375.000. Ez da, beraz, egia gero eta gehiago datozenik.

Begi-bistan dugu gizarte aldatzen ari dela. 1996tik 2006ra bitartean Euskadin 104.000 familia sortu ziren, aurreko hamar urteetan baino % 15 gehiago, Eustaten arabera.

Familia motei erreparatzen badiegu, bi mota handitu dira gehienbat: gizaki bakarrak eta seme-alabarik gabeko bikoteak, alegia. Horiek biok batuta, gehiago daude tradiziozko familiak (ama edota aita eta seme-alabak) baino.

Hala da, bai. Bakarrik bizi direnen kopuruak % 61 egin du gora; seme-alabarik gabeko bikoteenak, berriz, % 51. Izugarrizko igoera kasu bietan.

Familia guztiak kontuan hartuta, bakarrik bizi direnak % 22 dira; seme-lalabarik gabeko bikoteak ere, % 22; tradiziozkoak, % 40,8; orain hamar urte, % 50 ziren: 30.000 bat familia gutxiago ditugu mota horretakoak.

Zeintzuk dira aldaketa horien kausak? Funtsean bi. Batetik, nagusiak gehiago bizi dira: seme-alabek alde egiten dute etxetik eta gurasoak lehen baino urte gehiagotan gelditzen dira bakarrik. Lehen, berriz, gurasoetako bat bakarrik gelditzen zenean, bestea hilda, seme-alaben etxera joan ohi zen. Hori ez da gaur gertatzen. Nagusia ondo eta indartsu sentitzen denean, bere etxean gelditu nahiago izaten du. Bigarren kausa, behin-betiko ezkongabeak izango lirateke.

Gazteek, bestalde, gero eta seme-alaba gutxiago daukate. Tradiziozko familiak orain dela hogei urte 4,3 lagun zeukan; gaur, berriz, 3,7 baino ez dauka. Gazteek oso berandu uzten dute gurasoen etxea. Bikoteak berandu eratzen dira eta seme-alabak beranduago eta urriago datoz.

Guraso bakarreko familiak ere gutxiago dira. 2001etik 2006ra bitartean aita eta seme-alaben talden kopuruak % 30,4 egin zuen behera eta ama eta seme-alabenak, aldiz, bakarrik % 15,4.

Gizon alargun gehiago ditugu: lehen % 48 eta orain % 68. Emakume alargunen kopurua, ordea, ia berdin gelditu da: % 58tik % 60ra. Emakume banandu eta dibortziatuek, bestetik gora egin dute: % 21etik % 26ra. Azalpen modura dio Eustatek 2001eko guraso bakarreko familia asko 2006an gizaki bakarreko familia bilakatu dira, seme-alabek etxea utzi dutelako.

Azkenik, "nukleo anitzeko familiak" ditugu. Hala esaten da, behintzat, familia bat baino gehiago etxe bakarrean bizi denean, etxebizitza erostea eta alokatzea garestia izanik. 2001ean nukleo anitzeko 12.000 familia bizi ziren Euskadin; egun, berriz, 28.000 ditugu. Horrelako familia gehienak etorkinenak dira. Eta etorkinek berez ekarri duten beste familia mota bat ere badugu: hots, ahaidetasunaz edo ahaidetasunik gabe, baina familia nukleorik gabe (hau da, ezkondurik egon gabe eta neba-arreba izan gabe) elkarrekin bizi direnena. 21.300 familia dira horrelakoak Euskadin.

Espainiako Estatistika Institutuak etorkinei buruzko aurreneko inkestaren emaitzak plazaratuko ditu 2008ko apirilean. Horren arabera, etorkinen gizarteratzea Espainia "heldutasun" aldian sartu da, ezkontza misto eta elkarbizitzarako beste hainbat formulari esker.

Inkesta horretan 15.500 atzerritarrek hartu dute parte lau urtetan. Haren asmo nagusia da aurreneko ikuspegi orokorra eskaintzea Espainian urtebetea baino gehiago eman duten etorkinei buruz.

Horren arabera, aurrera egin omen dugu hainbat aldetan eta horietako bat giza harremanak dira. Hortaz badiote espainiarren eta atzerritarren arteko elkarbizitza uste baino handiagoa dela eta gizarteratzeko bide nagusia, ezkontza edota elkarbizitza. Espainiarren eta atzerritarren arteko elkarbizitza eta harremanak konplexuak dira eta gaur egun Espainian denbora luzea emandakoek nazioko egiteko joera erakusten dute. Horietako batzuk, gainera, espainol egin dira bertoko batekin ezkondu delako edo seme-alabak eduki dituelako.

Bestetik, datozen etorkin gehienak ordenaz datoz eta atzerritarrei buruzko legeak betetzen dituztelarik. Cayuco edo patera-z datozenak, beraz, oso gutxi dira.

Zergatik erabakitzen du batek emigratzea? Zergatiak estereotipoa baino konplexuagoak dira beti. Ez dira bakarrik diru arazoak, baizik eta herri aberatsetatik ere badoaz Espainiara bizitzera, behin erretiroa hartuta. Ikasle eta helduek ere, lan egiteko adina eta ikas maila altua dutela, Espainiara jotzen dute negozio bati ekitera.

Etorkin gehienez, aurreneko aldi batean behintzat, herrira itzultzeko asmoa dute, emigrazioa aldibaterako zerbait da haientzat, dirua egin eta itzuli nahi izaten dutelako. Hala eta guztiz, hainbatetan, ezkondu egiten badira eta seme-alabak edukitzen badituzte, askoz litekeenagoa da ez iztultzea.

Epe luzean migrazio-politikek ez dute eragin handirik, munduan indar global ekonomikoak dabiltzalako eta indar horiek dakarte berenez orokorreko dinamika eta joera mugikortasun eta malgutasunerantz.

Atzerritarrak Espainian: Maroko (582.000), Errumania (527.000), Ekuador (427.000), Erresuma Batua (314.000), Kolonbia (261.000), Bolivia (200.000), Alemania (164.000), Argentina (141.000), Italia (135.000), Txina (106.000), Peru (103.000), Portugal (100.600), Frantzia (100.400), Brasik (90.000), Ukrania (69.000), Dominikar Errepublika (65.000), Polonia (61.000), Venezuela (51.000), Paraguay (46.2000), Uruguay (46.000).

2006. urtean Euskadin ia 80.000 kontratu izenpetu zuten etorkinek. % 9,5 baino ez ziren mugagabe izan. Hala dio behintzat Langile Komisioak sindikatuak.

Kontratu gehienak (& 61,8) zerbitzuen sektorean izenpetu ziren, batez ere emakumeenak (% 91) ostalaritzan eta etxeko zerbitzuan. Eraikuntzan, ordea, % 23 baino gutziago dira atzerritarrak eta are gutxiago dira industrian eta nekazaritzan.

Enpresa-buruek aitzakiztzat darabilte etorkinek gehienezko epe mugatua dutela gurean egoteko eta horregatik ez diete kontratu mugagaberik egiten. Baina horrek zerikusirik ez dauka egoteko baimenarekin; aitzakia baino ez da, esan bezala, ahul eta pobreenak zapaltzeko.

Emakume etorkinak bizi dira prekarietate egoera larrienean. Gehienek hamar ordu baino gehiago ematen dute lanean egunean. Bost ordu eskasetan hartzen dute etseden egunean, beti egon behar dira erabilgarri eta soldata eta oporrei babagozkie, legetik kanpo ohi dabiltza.

Urte horretan 211 kontratu bakarrik izenpetu ziren etxeko zerbitzuen sektorean. Behar-beharrezkoa da, beraz, sektorea behingoz arautzea.

Tristezia, beldurra, gizartetik baztertzeko joera, motibazio eza, haserrea... Horra hor inmigranteek pairatu ohi dituzten sintomak. Herria utzi eta egun batzuk, edo hilabete batzuk geroago, bizimodu normala egiten hasten direnean agertzen zaie umore iluna, herriminaz baino haratagokoa, are arriskutsuagoa.

Eztabaidan hasiko dira guztiekin, negarrez ere bai, eta familia eta laneko gatazkek txarrera egin dezakete. Hortaz jakin behar dute hori guztia erabat normala dela, dolua baino ez dela maite zuten zerbait galdu dutelako. Claudio Maruottoko argentindarrak azaldu digu. Berak badaki zertaz ari den, Argentinatik Bilbora etorri baitzen orain dela urte asko.

Jakin behar dute herria ez dutela galdu, urrundu baizik. Horrela pentsatuta, ez da hain traumatikoa izango. Baina alde txarra ere eduki dezake horrek: baliteke-eta arreta guztia urrundutako hartan jartzea eta orainaldiaz ez gozatzea. Gainera, inmigranteak gauza asko galtzen ditu: familia, adiskideak, kultura, hizkuntza, janaria, ingurukoekin har-emateko modua... Kolpe handia da hori guztia batera.

Dolu-aldia iragan behar da derrigor, apurka-apurka, presarik gabe, aldi guztiak bizi izanez: lehendabizi, ukazioa dator; inmigranteak berehala egokitu nahi izango du, galdu edo ahaztu egingo ditu bere herriko ezaugarriak. Gero frustrazioa etorriko da, herria idealizatu eta herria ez den guztia arbuiatu. Hirugarrenik, egoera berria onartu egingo du azkenik. Une horretantxe bukatuko da dolu-aldia eta hasiko da benetako egokitzea.

Gure esku ere badago hori guztia erraztea: eskuzabal, malgu jokatzen badugu etorkinekin, are zoriontsuago biziko dira gurean.

Halako titulua ("Las vidas de Zulma") dauka Alter Nativas elkarteak ekoiztu eta Blanca Oriak eta Juan Zapaterrek zuzendu duten film dokumentalak. Filmak hamar emakume etorkinen istorioa agertzen du, hamarrak Nafarroako hainbat herritan bizi direlarik. Asmoa da azaltzea nola bizi duten protagonistek inmigrazioa, gehienbat emozioei dagokienez.

Horretarako, emakumeen barnea saiatu dira erakusten, eta indarraz bizi izan dutela herria utzi beharra. Hainbat topiko hautsi ere nahi izan dute egileek: bakoitzaren istorioak zerikusirik ez dauka bestearenarekin; banakoak dira, paregabeak.

Emakumeak Brasil, Kolonbia, Txile, Nigeria, Ghana eta Txinakoak dira. "Zulma" arabierazko berba da; emakume indartsuaren irudia agertzen du, alai eta borrokalaria. Horrelakoxeak dira-eta emakume etorkinak.

Filma Nafarroako Museoan estrinatu dute eta hemendik gutzira iritsiko da Bilbora. Egiteko diru lagunzta eman zuten Iruñako Udalak eta Nafarroako Gobernuak.

Euskal Herriko medikuntza kontsultetan gero eta ume gehiago daude azal ilun, hori edo beltzekoak. Kontua da azal mota bakoitzak bere gaitzak dituela eta gure medikuek gaitz "berri" horien berri jakin behar dutela.

Almudena Hernández doktore madrildarrak ikastaroa eman zien duela gutxi Bilboko pediatrei azaleko gaitz orain arte ezezagun horiei buruz.

Azal iluneo haurrek esaterako, dermatitis atopikoa eta seborreikoa pairatu ohi dute, bitiligoa edota garautxoak, birus batek infektatu ostean. Horiek guztiak oso patologia ezagunak eta sarriak dira, azal zurikoek ere badituztelako. Beste gaitz batzuk, berriz, azal ilunari baino ez dagozkio: haurren akopustulosia, kasu, pustulak sorrarazi ohi dituena esku eta oinetan eta azkura handia ematen duena. Akropustulosia benetan gogaikarria da lehenengo urtean, baina batere larria ez da eta berez sendatu ohi da, kortikoide eta ahoko sendagai batzuk hartuta.

Azal ilunekoen beste gaitz "esklusibo" bat buruko ile-larruko ezkabia dugu, oso ohikoa. Animalien eta lurreko onddoek probokatzen dute, edo beste gaixo batek kutsatuta. Adituen iritziz, harreman zuzena du beltzek ilean jarri ohi duten parafina edo baselinarekin. Ileko produktu horiek ere badakarkiete akne mota berezi bat, kopetan, nerabeei.

Jaioberrien artean sarriagaoa da melanosis pustuloso iragankorra. Hala esaten zaie gorputz osoari eraso egiten dioten zorne-garauei. Izenak dioen bezala, beraz joan ohi da, baina orbanek hilabeteetan diraute.

Gaitzak ez ezik, onurak ere badauzkate azal ilunekoek, eta oso garrantzizkoak. Arrisku txikiagoa daukate, esaterako, psoriasia, orinak eta melanomak edukitzeko, ederki baitakite eguzkitik babesten.

Zer ikasi badugu oraindik, ez da?

Patxi taberna Portugaleten dago. Jabeak Aurel du izena eta errumaniarra da. Abenduaren 24an, gauean, azken orduko txikiteroek bat egin ohi dute Aurelen gonbidatuekin, hogeita hamar bat errumaniar elkartu ohi baitira. Zertara? Bada, denok bezala, ondo pasatzera, janari tipikoak dastatzera eta, afaldu ostean, abestera.

Erlijioari ere tartetxoa egingo diote. Errumaniarrak kristau ortodoxoak dira. Abenduaren 23an meza egingo dute, aitortu eta jaun-hartu ere bai, Derioko San Kristobal elizan, Bilboko Gotzaingoak lagata. Mezaren ostean, tradizioak aginduta, etxez etxe ibiliko dira kantari hala umeak nola helduak. Umeek jostailuak eta fruta jasotzen dituzte. Etxeetan Gabonetako arbola eta Jesus Haurra ezartzen dute, kandelaz inguraturik.

Hona hemen Patxi tabernako menua Eguberrirako: Errumaniako entsalada (urdaiazpiko egosia, artoa, gazta, esne-gaina eta piperbeltza), csarmale tradiziozkoa (aza-bilkariak, txerrikiaz beteak arroz eta barazkiekin), gerezi zopa eta intxaur erroskoa. Edateko, Errumaniako ardoa, tsuica eta champagne.

Gabon zaharrean, berriz, iñuzenteen eguna ospatuko dute: ikatza sartzen dute zapatetan, gezurrezko armiarmak... Mahatsik ez dute jaten. Gaueko hamabiak jo baino lehen, daukaten janari guztiak jartzen dituzte mahai gainean, hastear dagoen urtea oparoa izan dadin.

Aurelek dio izugarri gustatzen zaizkiola kaleko argiak eta jai-giroa tabernetan. Eguberri on izan dezatela. Eta zuek ere bai.