Martinezena

Beste sarreratxo bat eskainiko diot Amelia Barquínek idatzi eta Emakundek kaleratu duen liburuxka jakingarriari. Oharra egingo dut hortaz: hona bildutakoa ez da liburuak dioen guztia, niretzat eta bakarrik niretzat interesgarriena baizik.

Oharra eginda, segi dezadan zerrenda osatzen:

• Euskaltzaindiak gaztelaniatik mailegatutako presidente, filologo, filosofo, notario eta antropologo moduko berbak onatsi ditu hiztegi batuan. Aurrean ere Lourdes Oñederrari irakurria nion ez duela asmatu Euskaltzaindiak, sexismo kontuetan behintzat, horrelako onarpenekin, euskaldun guztiak gutxienez elebidun izanik, barne-ulermenean "o" hori maskulinotzat identifikatzen baitugu berehala, eta ez neutrotzat.
• Oso kontu handiz ibili behar dugu gutxiespenezko zentzua duten berba femeninoekin. Atso berbak, kasu, mespretxu ukitua du, agure-k ez bezala. Hiztegietan ere asimetria eta seismoa ote dagoen jaki nahi duenak, jo dezala "Euskal hiztegia"ra eta "bulartsu", "gizalege" edota "emalege" sarreretara.
• Andereño tratamendua betiko ahaztu behar dugu. Emakume guztiak dira andre, gizon guztiak jaun, eta ez jauntxo, diren bezala, berdin delarik ezkondurik dauden edo ez.

Beno, badirudi hirugarren sarrera baterako materiala dugula. Egin dezagun, beraz, hurrengo batean, hirugarrena. Gutxienez.

Aurreko sarreran esan bezala, gauza berri interesgarri ugari topatu dut Amelia Barquínen liburuxkan. Zerrendatu egingo ditut.

• Euskarak genero-morfemarik ez edukitzeak ez du esan nahi euskaraz ezin duenik sexismoa adierazi. Topiko nekagarria bada ere, milakako aldiz idatziko dut hizkuntzak ez direla sexistak, hizkuntza bidez adierazten diren edukiak, ideiak, baizik. Era berean futbol-baloi bat ez da sexista, ematen zaion erabilera baizik.
• Hitano osoa galtzeko zorian dagoela, galduena forma femeninoak dira. Etorkizuneko hizlariei, hau da, haurrei begira, esan daiteke hainbatek telebistako marrazki bizien bidez baino ez dutela hitanoaren berri eta, marrazki bizietan pertsonaia gehienak gizonezkoak izanik, forma femeninoak nekez entzuten direla. Telebistak hizkuntzan eta hizkuntzaren bilakabidean daukan eragina oso jakingarria da eta gutxi ikertu da, ordea.
• "Gizon" berba anbiguoa da, hainbatetan gizaki arrak bakarrik azaltzen baititu eta beste hainbatetan, berriz, arrak zein emeak. Horregatik gomendatzen du Barquínek "gizon" berba arrak adierazteko bakarrik erabiltzea eta "gizaki" edo "pertsona" emeak eta arrak azaltzeko.
• Neba-arrebak, seme-alabak, neska-mutilak... dira erabiltzekoak. Muruagak ("Sexista izango ez den euskararen erabilerarako gomendioak" in HABE, 223, 12-14 or.) azaltzen du elkarte horietan silaba gutxiago daukan hitza doala aurrean. Silaba kopuru berbera daukatenetan, berrizm beti dago maskulinoa femeninoaren aurrean.
• -sa atzizkia (aktoresa, alkatesa) baztertzekoa da. Oso oso beharrezkoa denean aktore bat emakumezkoa dela esatea, emakumezko aktorea esan dezakegu, zinema-sarietan bezala: Emakumezko aktore onenaren saria.

Nahikoa hori lehenengo sarrera baterako. Hurrengo batean edo batzuetan azalduko dut gainerakoa.

Pasa den asteburuan irakurri dut, goxo-goxo, Emakundek hizkera sexistaz atera berri dituen bi liburuxkak.

Aurretik gaztelaniazkoa, bietan potoloena, irakurri dut. Eulalia Lledó andreak idatzi du, hezkuntza arloko testu batzuetatik abiatuta. Betidanik mirestu izan dut Lledó andrea; genero eta feminismo kontuetan teoriagile aparta deritzot. Praktikara jaitsita, ordea, ez dut hain bikain ikusi, agian (benetan galdetzen diot neure buruari, ez dakit-eta) hizkuntzalaria ez delako, agian oso unibertso mugatuan (hezkuntza arloko testu apur batzuetan, esan bezala) ikertu duelako.

Dena delarik ere, kontua da Lledó andreak ez duela ezer berririk ekarri gaztelaniaren hizkera eta sexismoaren eremura eta horri beste kritika bat gaineratu behar diot: ez zen batere beharrezkoa gaztelaniari buruz dioena euskaratzea; nahikoa zen liburuxka bat, gaztelaniari buruzkoa, gaztelaniaz ateratzea eta beste bat, euskarari buruzkoa, euskaraz ateratzea. Zergatik ez, bestela, euskarari buruzkoa gaztelaniaratu? Hiperzuzentasun politikoan gabiltza edo horrelako susmoa daukat behintzat.

Bigarren liburuxka, euskarari buruzkoa, euskarazkoa, Amelia Barquín-ek idatzi du eta askoz interesgarriago, osoago eta berriago iruditu zait. Zer eztabaidatu, zer pentsa eta zer ikertu dakarkio eremuari eta horregatik eskainiko diot post oso bat hurrengo batean.

www.erabili.com gunetik hartuta.

"Leturiaren egunkari ezkutua" eleberriaren ekarpena XX. mendeko euskal narratibaren testuinguruan izeneko liburua aurkeztu du Euskaltzaindiak. Liburua Euskera Euskaltzaindiaren agerkari ofizialaren etapa berriaren lehen zenbakia da.

Argitalpen honen bitartez, Leturiaren egunkari ezkutua eleberria argitaratu zeneko 50. urteurrenaren karietara, Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi omendu nahi izan du Akademiak. Maiatzaren 23an honako hauek egin zuten aurkezpena, Donostian: Andres Urrutia euskaltzainburuak, Jean Haritschelhar Literatura Ikerketa batzordeburuak eta Txillardegik berak.

2007an, Euskaltzaindiaren Literatura Ikerketa batzordeak Leturiaren egunkari ezkutua eleberriari buruzko hitzaldi-sorta prestatu zuen. Hitzaldi horien emankizuna Euskal Herriko Unibertsitatearen 2007ko Udako Ikastaroen barnean txertatu zen, biltzar moduan. Bertan, Euskaltzaindiaren Literatura Ikerketa batzordeak euskal eleberrigintzaren bilakaeran Leturiaren egunkari ezkutua idazlanak ekarri zuen berriztapena eta gizartean eragin zuen oihartzuna hartu zituen hausnarketa kritikoa egiteko helburutzat, haren zenbait alderdi jakin aztertzearekin batera. Biltzarraren zuzendaria Lourdes Otaegi Imaz Euskaltzaindiaren Literatura Ikerketa batzordearen idazkaria izan zen.

Txillardegiren Leturiaren egunkari ezkutua nobelaren bitartez, "euskal narratibak beste aurpegi bat erakusten du Europatik datozen pentsaerez hornitua". Hala adierazi zuen Jean Haritschelharrek joan den ostiraleko bere mintzaldian. Izan ere, euskal narratibaren historiagile, kritiko eta aztertzaile guztien arabera, Leturiaren egunkari ezkutua eleberria euskal narratiba modernoaren hasiera izan zen, nobela horrekin euskal literatura modernitate literarioaren bidean jarri zuen Txillardegik.

Honetaz guztiaz mintzatu zen Donostian egin zen biltzarrean, eta hori guztia jasotzen da orain aurkeztu den liburuan. Txillardegiren nobelaren garrantzia eta traszendentzia ondo finkatze aldera, biltzarrak hiru lerro nagusi izan zituen eta hala ditu ere liburuak: Leturiaren egunkari ezkutuaren aurreko euskal eleberrigintza, testuinguru eta eraginak, eta liburuaren zenbait alderdi ukitu gabeko. Hauen lanak irakur daitezke:

• Jean Haritschelhar: Aitzin solasa
• Ana Toledo Lezeta: Leturiak berrogei eta hamar urte bete dituela eta
• Ur Apalategi Idirin: Antton eta Leturia (edo literaturtasunarekin kuku-gordeka denbora historikoaren oihanean)
• Jon Kortazar: Ekaitzpean, Jose Izagirre (1881-1949)
• Javier Rojo Cobos: Yon Etxaideren eleberri historikoak: Alos-Torrea (1950) eta Joanak joan (1955)
• Javi Cillero Goiriastuena: Amabost egun Urgain’en (1955) eta eleberrigintza poiziakoaren hastapenak
• Jon Casenave: Leturiaren egunkari ezkutua (1957), haustura bat euskal narratiban?
• Iñaki Aldekoa Beitia: Txillardegi: Leturiaren egunkari ezkutua
• Patri Urkizu: Leturiaren egunkari ezkutua. Liburuaren harrera garaikideen artean
• Iratxe Retolaza: Leturiaren egunkari ezkutua: gizon eta emakume irudiak
• Sebastian Gartzia Trujillo: Txillardegi eta (kristau?) erlijioa
• Karlos Otegi: Leturiaren uda ezkutua. "Uda" atalari buruzko iruzkinak

Horien guztien lanak, Txillardegiren esanetan, "oso-oso onak dira, benetan lan bikaina egin dute. Lan honekin -gaineratu du- Euskaltzaindiak asmatu du, betirako geratuko da. Benetan diot bertan, liburu honetan, oso iturri fidagarri eta oparoak daudela".

Bestalde, Henrike Knörr-en, Pilartxo Etxeberriaren eta André Breton-en testu bana ere bildu dira liburuan. Hirurak, 2005ean Euskaltzaindiak argitaratu zuen Nerekin yaio nun: Txillardegiri omenaldia liburua aurkeztu zenekoak dira.

Aurkezpenean Andres Urrutiak azaldu zuen bezala, Euskera Euskaltzaindiaren agerkari ofizialak aro berri bati ekin dio eta, hain zuzen ere, etapa berri honen lehenengo zenbakia ostiralean aurkeztu zen Leturiaren egunkari ezkutua eleberriaren ekarpena XX. Mendeko euskal narratibaren testuingurua dugu.

Hemendik aurrera, Euskera Euskaltzaindiaren agerkari ofizialaren hiru zenbaki argitaratuko dira urtero. Horietatik bik -lehenak eta hirugarrenak- Akademiaren lana eta bizitza akademikoa bilduko dituzte, eta bigarrenak, aldiz, ikerketa-lanak eta liburu aipamenak jasoko ditu beren beregi. Euskaltzaindiak bere agerkari ofiziala berriztatu du eta egokitu, eduki berriak eskaintzeko asmoz. Horiek horrela, euskaltzainek eta Euskaltzaindiak antolaturiko ekitaldietan parte hartzen dutenek ez ezik, euskalgintzaren munduan dihardutenek ere Euskeran argitaratu ahal izango dituzte euren lanak.

Joan den ostiralean aurkeztutako liburuak, berrikuntzaren lehen emaitza izanik, Patxi Salaberri Muñoaren ikerketa-artikulu bat jaso du (Materreren 1623ko Dotrina Christiana); eta hiru liburu-aipamen: Sprachpolitik und gesellschaftliche alphabetisierung, Jakin-iturri eta bide-erakusle (Mikel Zalbide); Recuperación del euskera en Navarra: euskararen berreskuratze itxaropentsua Nafarroan (Andres Iñigo) eta Euskararen berreskuratzea Nafarroan (Patxi Juaristi).

www.erabili.com gunetik hartuta.

Euskara-gaitasun tituluen baliokidetzarako Dekretua indarrean sartu delarik, guztira 9.747 (iaz baino 2.000 gehiago) euskara ikasle ari dira parte hartzen HABEren 2008ko lehenengo deialdiko azterketetan, 1., 2. , 3. eta 4. mailak lortzeko asmoz. Horietatik 7.132 ikasle 1. eta 2. maila erdiesteko aurkeztu ziren aurreko asteburuan. Azken larunbat honetan (2008-5-24), berriz, 2.616 ikasle aurkeztu ziren 3. maila lortzeko azterketara. Orain arte, HABEk emandako euskara gaitasun egiaztagiriek ez zuten administrazio publikoetan lan egiteko balio. Ostera, aipatutako dekretua dela bide, euskaltegietako ikasketen harian HABEk emandako lau mailetako egiaztagiriek balio ofizial osoa izango dute. Bazen garaia. Dekretua 2008ko apirilaren 18tik dago indarrean eta atzeraeragina du. Guztiz moskeagarria da atzeraeraginaren kontu hori, inork ez baitu garbi azaldu (edo nik behintzat azalpen egokirik ez dut ez irakurri ez entzun) zer-nolako ondoriak edukiko dituen. Dekretuak Europako Kontseiluak onartutako Hizkuntzen Europako Erreferentzia Markoaren B-1, B-2, C-1 eta C-2 mailekin parekatzen ditu IVAP-ek, HABEk, Osakidetzak, Ertzaintzak eta Hezkuntza Sailak emandako agiriak, bakoitzaren baliokidetzak ezarriz. Hauek dira Dekretuak ontzat eman dituen baliokidetzak: Europako Erreferentzia Markoa IVAP HABE OSAKIDETZA ERTZAINTZA HEZKUNTZA SAILA B1 1. HE 1. maila 1. HE     B2 2. HE 2. maila 2. HE 1. HE   C1 3. HE 3. maila 3. HE 2. HE EGA C2 4. HE 4. maila 4. HE

Hizkuntza Eskola Ofizialeko zutabea noiz gehituko zain gaude asko.

Euskararen Berripaperak dakar Interneten daudela eskuragarri Elhuyar hiztegien plugin eguneratuak eta XUXEN kode irekiaren bertsio berritua.

http://www.euskara.euskadi.net/r59-bpeduki/eu/contenidos/noticia/albis7_61_tresna_08_05/eu_tresna/albis7_61_tresna_08_05.html

Ondo erabili!

"Euskara Berripapera"tik hartuta.

Euskal Herriko eta Ameriketako hainbat idazle eta literatur aditu bilduko dira Renoko Unibertsitatean egingo den topaketan.

Center for Basque Studies-ek (Renoko Unibertsitateko Euskal Ikasketen Zentroa) antolatuta, "Writers in between Languages: Minority Languages in the Global Scene" topaketa egingo da maiatzaren 15etik 17ra Renoko Unibertsitatean (AEB). Bertan hizkuntza gutxituen literaturei buruz eta hizkuntza horiek mundu globalizatuan betetzen duten lekuari buruz hitz egingo dute AEBtako unibertsitateetako eta Euskal Herriko zenbait idazlek eta literatur adituk. Han izango dira, besteak beste, Bernardo Atxaga, Mariasun Landa, Rikardo Arregi, Iban Zaldua, Miren Agur Meabe eta Aurelia Arkotxa idazleak eta L. Fernández Cifuentes, J.R. Resina, M. Santana, T. Vilaros, E. Delgado, A. Martín, A. Sosa Velasco, X. Pla, M. Ugarte eta N. Arruti adituak. Lehenengo egunean, besteak beste, Mario Santanak "On Visible and Invisible Languages: Bernardo Atxaga's Soinujolearen semea in Translation" (Ageriko Hizkuntzak eta Hizkuntza Ikustezinak: Bernardo Atxagaren Soinujolearen semea itzulpenean) hitzaldia eskainiko du. Hurrengo egunean izango diren hizlarien artean, Mariasun Landak "Identity, Language, Creation (An Autobiographical Approach)" (Identitatea. Hizkuntza. Sorkuntza. (Ikuspegi autobiografikoa)) eta Miren Agur Meabek "Five Reasons to Write in the Language of the Negihborhood" (Auzoko hizkuntzan idazteko bost arrazoi) hitzaldia emango du.

Argentinan atera ditu hamar agindu horiek PAR (Periodistas de Argentina en Red - Argentinako Kazetariak Sarean) elkarteak.

Hauexek dira hamar aginduok laburturik:

1.- Emakumeen kontrako indarkeria, genero indarkeria eta indarkeria matxista: hiru izendapenok dira zuzen eta egoki.

2.- Genero indarkeria delitua da (aurrezaindu eta zigortu egin behar da, beraz), gizarte arazoa, emakumeen bizitzaren, integritate fisiko eta psikikoaren kontrako atentatua eta giza eskubideen inguruko kontua ere bai.

3.- Krimen pasional gehiagorik ez.

4.- Biktimaren identitatea babestu behar da, ez erasotzailearena. Komeni da aipatzea zein-nolako jarrerak ekar dezakeen indarkeriazko harremana berez. Horrela, lagundu egingo diegu emakumeei euren egoeraz jabetzen.

5.- Hainbat informaziok kalte egin diezaiekete biktimari eta haren ingurukoei. Iraingarria da, gainera, biktima ezizena, hipokoristikoa eta antzerakoak erabiliz aipatzea.

6.- Sekula ez dugu ez justifikazio ez kausarik bilatuko: alkohola, droga, eztabaida, jelosia, banaketa, infidelitatea... Kausa bakarra da gizonezkoek emakumeen gainean darabilten kontrola eta jabetza. Besterik ez.

7.- Informazio-iturriak egiaztatu; batez ere, ofizialak ez direnak.

8.- Mota guztietako indarkeria salatzea: psikologikoa, ekonomikoa, emozionala... emakumeak hil arte itxaron beharrik gabe.

9.- Kontu handiz ibili argazkiekin. Biktimak eta familiak errespetatu. Albora utzi sexismoa, sentsazionalismoa eta obszenitatea. Musika erabiliz gero, kontuz ibili letrekin: ez aipatu "maitasun gaixo" ez eta jelosiarik ere.

10.- Beti ere aipatu biktimei laguntzeko telefono doakoa eta beste edozein argibide baliagarri.

Gotzon Egia, Mikel Iturbe eta Arkaitz Zubiaga Euskal Wikipediaren komunitateko lankideak dira. Artikulua argitaratu berri dute www.erabili.com gunean, euskarazko wikipediak 25.000 artikuluen muga gainditu duela jakinarazteko. Zorionak haiei eta euskaldun guztioi!

Aukeraz baliatuta, wikipedia zer den eta zertan datzan ere azaldu digute. Hona hemen horren laburpen bat.

Entziklopedia tradizionaletan ez bezala, Wikipediak bere komunitatearen ahaleginean uzten du artikuluak sortu, gainbegiratu eta zuzentzea.

 Wikipedian ez dago agintzen duen inor, erabakiak wikilari guztien arteko bozketa bidez ematen baitira.

Ez dugu inolako dirurik edo ondasunik jasotzen eginiko lanagatik.

Jakintza askean sinisten dugu.

Zuk ere egin dezakezu jakintza aske eta euskaldunaren alde, edonork hartu baitezake parte proiektu honetan: ez da inolako gaitasun berezirik behar, ekarpen guztiak ongietorriak bezain beharrezkoak dira.

Benetan lan txalogarria.