Martinezena

Ikusi nire apunteen lehen, bigarren eta hirugarren atalak.

Nola ekin langileen azterketa komunikatiboari - Jose Mari Arakama, HPSko normalkuntza-teknikaria

Lehenengo eta behin jakin behar dugu langile bakoitzak euskaraz zer egiten duen edo zer egin behar duen. Hala eta guztiz, datu-bilketa hutsa baino zerbait gehiago egin behar dugu: langileekin banan banan hitz egin, alegia; lan-taldeka ere egin daitezke elkarrizketak, baina beti ere harreman zuzena bermatu behar da eta komunikazioa zaindi; estaerako, langileekin ez zaigu komeni "azterketa" berba erabiltzea, haientzako konnotazio negatiboa dakar-eta. Progresibitatea ere kontzeptu garrantzizkoa da: hartu-emanak jarraipena eduki behar du, ez behin bakarrik gauzatu.

Komeni da, halaber, helburu txikiak, xumeak, ezarri, epe laburrean betetzekoak, eta langileak ikus dezala betetzeko modukoak direla. Helburuekin batera, prestakuntza eta baliabideak zehaztu behar ditugu eta alde positiboak nabarmendu.

Jarrera negatiboak zergatik gertatzen dira?

1. Lan zama handiagatik. Goi mailako karguetan ohiz gertatzen da hori. Bi irtenbide dugu honelakoetan:
• Idazki ereduak sortu eta erabili, lana erraztearei begira.
• Txosten laburrak egitea, folio bat edo bikoak gehienez, askoz errazago eta gogo handiagoz irakurtzen dira-eta.
2. Erreta daudenengandik dator maiz jarrera negatiboa. Zer egin? Bada, erakutsi geure eskaintza munduko onena dela, hoberik ez dagoela, komeni zaiela onartzea.
3. Hobekuntzarik ikusten ez dutenek ere ohi daukate jarrera negatiboa. Horiei erakutsi behar diegu gaztelaniazko lana ere hobetuko dutela euskara erabilita.

Beti ere alderdi psikologikoak oso kontuan hartu behar ditugu.

Ikusi nire apunteen lehen eta bigarren atalak.

Legebiltzarreko erabilera-plana - Iñaki Friera, Legebiltzarreko normalkuntza-teknikari ohia

Nahiz eta gute planaren xedea legebiltzarreko langielak izan, interesgarri deritzot politikarien erabilerari buruzko hainbat datu eskaintzea. Hona hemen: bilkuretan % 20koa da euskararen erabilera; batzordeetan, % 25ekoa.

Harreman informaletan langieek euskara erabil zezaten, kartelen kanpaina antolatu zuten.

Hortxe ikusten dut normalkuntzaren gune gogorra: langileen ohiturak aldatzea eta ez bakarrik lan funtzioetan, baizik eta oso eremu pribatu batean: lan harreman informaletan, alegia. Gune itxi horretara sartzeko, kartelen kanpaina besterik ez zaigu momentuz bururatu.

Legebiltzarrak 26 urte beteta hasi gara aktak euskaraz idazten. Oraina rte gaztelaniaz idatzi eta itzuli egiten ziren.

Ikus ezazue nire apunteen lehen atala.

Garraio eta Herri Lan Saileko erabilera-plana - Pilar Bilbao, Garraio Saileko euskara-teknikaria

Gure Sailaren erabilera plana barrura begirakoa da, ez kanpora edo herritarrei begirakoa. Gure langileak ditu xede, beraz; 100 langiletik 41 ditugu planean sartuta.

Planaren lehenengo urratsa, ohi bezala, diagnosia izan zen, hala kuantitatiboa (datu bilketa) nola kualitatiboa. Diagnosi kualitatiboa egiteko, zazpi laguneko lan-taldea sortu genuen, planaren alde positiboak eta negatiboak ager zitezen.

Lan-taldeko langileak hautatzerakoan, kontuan hartu genituen zeintzuek zeukaten hartu-emana saileko beste atal batzuekin eta zeintzuk ziren lider informalak: harreman informalak oso inportanteak dira honelakoetan, bide informaletan transmititzen baita informazioa maiz. Nire harrigarrirako, nahiko iritzi positiboak agertu ziren lan-talde honetan, neureak berak baino askoz positiboagoak.

Geroago, azterketa komunikatiboa egin genuen: langileen hartu-emana norekin, nola, zein hizkuntzaz... Lan-agiriak ere aztertu genituen, erabilera erraztu nahian.

Helburu nagusiak ziren, batetik, prestakuntza, eta bestetik, kanpoko eskaera gehitzea; horretarako, euskara eskaini genien herritarrei, langileak motibatuago baitaude kanpoko eskaera benetakoa dela ikusita.

Dinamizazio neurri legez, mintza-taldeak antolatu genituen mintzamenean arazoak zeuzkatenentzat. Astean bi orduz ziharduten ahoz gai baten inguruan, aldez aurretik testu bat irakurrita.

Ikastaroak ere eskaini genizkien hizluntza eskakizunen (HE) azterketak prestatzeko; zehatzago, HEn talde bana antolatu genuen, gehienbat idazlanari begira. Nahiko emaitza ona eduki zuten 1. eta 2. HEn taldeek: den-denek aprobatu zuten. 3.ean, berriz, eskasa izan zen emaitza. Hortik hatera nuen ondorio legez, langileak HE gainditu gabe ere sartu behar direla planean; ez dagoela itxaron behar HE gainditu arte.

Trebakuntza den aldetik, taldea sortu genuen adminiztrazioko testu errazak euskaraz jartzeko, aholkularitza eta etengabeko prestakuntza eskainita, noski. Horiek horrela, talde horrek sortzen dituen testu guztiak aholkulari batek zuzentzen ditu eta gramatika- eta estilo-irakaspena ematen die langileei.

Protokoloa ezarri dugu etorri berriekin. Sartu bezain pronto jardun behar dute euskaraz.

Amaitzeko, hainbat kontu oso kontuan hartu beharrekoak:

• Langileak dira giltzarri. Edorengatik (soldata eskasa kobratzeagatik, kasu) pozik ez badaude, jai.
• Langileeak bere buruan daukan konfiantza landu behar dugu, handitu.
• Jendaurrean daudenak motibatuago daude besteak baino.
• Zuzendariek ere euskal testuak eskatu beharko lituzkete.
• Euskaraz lan egitea langile guztiei dagokiem ez bakarrik itzultzaileei.

Lehengo egunean azaldu nuen bezala, euskara teknikarientzako lan jardunaldiak antolatu zituen Eusko Jaurlaritzak Bilbon otsailaren 27an eta 28an.

Han ibili nintzen, zintzo-zintzo eta adi-adi esan zuten guztiari, eta apunteak ere hartu nituen, entzuten nuen interesgarrien edo berrien edo deigarrienari buruz.

Hona hemen, bada, nire apunteak.

Dena-den, baten batek gogokoago baldin badauka bertsio ofiziala, hots, agertutako pedeefeak zuzen-zuzen, hemen ditu denak.

Aurkezpen-ekitaldia - Patxi Baztarrika, Hizkuntza Politikarako sailburuordea.

EAEko udalerrien %55ek dute bere EBP onarturik edo behintzat bideraturik, 86/97 Dekretuak arautua.

Erabilera planak hiru zutoin nagusi eduki behar ditu:

• Arduradun politikoak.
• Langileak, haien inplikazioa baita neurri handi batean arrakastaren giltzarria.
• Euskara teknikaria.

Beste bien inplikaziorik gabe, euskara teknikariak ez du fitsik ere egingo.

Nire gomendioa da, oro har, errealitateari lotu-loturik jokatzea, jendea animatu, noski, helburu lorgarriak ezarri eta, jakina, tersnak eta moduak paratu.

Baina aipatzekoak dira halaber herritarrak, haiexek baitira Administrazioaren jabe, ez bezero. Herritarrek nahi izanez gero bakarrik lortuko dugu IV. plangintzaldiko helburua: hots, euskara Administrazioan lan hizkuntza ere izatea.

IRATIren aurkezpena - Joseba Lozano, Herri Administrazioetan Hizkuntza Normalizatzeko zuzendaria
Atal honetan, nire apunteak barik, hobe www.erabili.com guneak IRATIz dakarrena irakurtzen baduzue, nik baino askoz hobeto azaltzen du-eta.

Ikus lehen eta bigarren atalak.

Itzulpengintzaren mugak Administrazioan

Funtzio sozial jasoko testu batzuk ez dira kaltegarriak izango, ez eta maila horretako itzulpen-jarduera bat ere, baldin eta argi badaukagu gehienbat funtzio sinbolikoa betetzen dutela. Euskarak funtzio apalagoko testuetan hartzen du arnas, ez Administrazioaren aldizkari ofizialetako testuetan, ez arkitektura-tratatuetan, ez neurokirurgiakoetan. Unibertsitatean ere ez dute horrelako testu jasoen beharrik?

Atzean talde-hizkera bat ez daukan itzultzaile trebeak, maisu lana eginez, gai jakin baten gaineko idiolekto bat sortuko du, ez espezialitateko hizkera bat, eta ez die espezialistei balioko. Espezialistek sortu behar dute beren espezialitate hizkera, dagokien arloan arituz. Linguisten laguntza ere jaso dezakete (nahitaez jaso beharko luketela esango nuke nik) hizkera horren corpusa apur bat moldatzeko, baina haiena izan behar da ekimena.  

Administrazio Orokorraren bigarren plangintzaldia ebaluatzeko txostenean arrazoi nagusi hauek ematen zituzten normalizazio-prozesuaren hutsak azaltzeko:

• Giza baliabide eskasak.
• Baliabide ekonomikoen falta.
• Agintarien inplikazio eskasa.
• Zenbait derrigortasun-data txarto ezarrita, beraz, hutsak lehentasunak zehazterakoan.

Nik, gutxienez, beste akats pare bat ikusten dut: bata, langileen interesa eta inplikazioa; bestea, gehiegizko helburuak. Hizkuntza-politikako organoek beti baldintza bi ezinbestekotzat jo izan dituzte unitate administratibo batean euskararen erabilera normalizatzeko: langileek hizkuntzaren ezagutza-maila egokia edukitzea eta maila hori daukatenak dentsitate egokian egotea. Ez nator bat, baldintza soziala falta delako. Horrela, beste baldintza bat, gutxienez, bete behar da: euakararen erabilerak nahiko dentsitatea izatea administrazioko jardunari sostengua ematen dioten sare sozialetan.

Tokian-tokian erabaki beharko da Administrazioa euskaldundu behar den, noraino egin behar den eta noraino utzi behar den erabilera sinboliko batean. Horren arabera erabakiko da itzulpenak izan behar duen tokia. Okerra iruditzen zait euskararen erabilera normalizatzeko ezintasuna itzulpenaren bidez estali nahi izatea.

---Akabantza---

Ikus lehen atala.

Itzulpen-politika baten lerro nagusiak

Itzulpenak berebiziko tokia du euskararen erabilera suspertzeko lanean, baina normalizazioaren premiei erantzuteko moduan erabiliz gero. Bestela, sendagarri paregabea pozoi hilgarri bihurtzen da.

Itzulpenaren zeregin hauek azpimarratuko ditut:

• Herritarren hizkuntza-eskubideak bermatzea, zerbitzu-hizkuntza idatzi gisa, Administrazioak funtzionamendu arruntaren bidez bermatzeko ezintasuna daukan bitartean.
• Euskaraz eta erdaraz lan egin behar duten unitateen funtzionamendua ahalbidetzea, normalizazioak langileen lana bikoiztu ez dezan.
• Administrazioaren identitate-euskarrietan (besteak beste, errotuluak, iragarkiak, oharrak, intraneta, web gunea, aldizkariak eta liburuak, erakundearen ekitaldi publikoak...) euskararen agerpena ziurtatzea.

Agian onar liteke langileek testu mota batzuk euskaraz eta erdaraz lantzea. Testu labur eta errepikakorrei buruz ari naziz, ereduen araberakoak, oso estandarizaturik, Aitzitik, testu luzeak, aldakorrak sortze-lana estatzen dutenak itzultzailearengana joan beharko dira. Oso ondo deritzot. Lana banatzeko oso modu egoki zentzuzkoa.

Aldizkari eta web gune edo intranetei dagokienez, urrezko araua zait euskararen erabilera kualitatiboari elehentasuna ematea eta ez kuantitatiboari. Kontua ez da elebitasun mimetikoa (hainbat politikariren obsesioa) lortzea, baizik eta euskarak euskaraz irakurtzen duenari zerbait gehiago eskaintzea, pizgarri bat, aberaste moduko bat. Hizkuntza gehiago dakienak gehiago eskuratu behar du; gutxiago dakienak zerbait galdu.

Bereziki ebitatuko nuke euskarazko artikuluak euskarari edo euskal kulturari buruzkoak izatea. Esukara ez da euskarari buruz hitz egiteko espezialitate-hizkuntza. Guztiz ados. Endogamiarik ez. Garbi eduki euskarak den-denari buruz hitz egiteko balio duela.

Web guneari begira, irizpide hauek proposatuko nituzke:

• Euskaraz ere nabegatzeko diseinatuta egon behar da.
• Interes orokorreko berri, ohar, eta informazio guztiak euskaraz eta erdaraz agertu behar dira. Itzuli behar, beraz.
• Artikulu espezializatuak, zientifikoak, jatorrizko hizkuntzan agertu eta euskaraz ere bai.
• Web gunea kudeatzen duten langileek, Administraziokoak nahiz kanpoko enpresa batekoak izan, euskara ondo erbaili behar dute. Oso oso oso garrantzizkoa hau. Haien artean itzultzailea egongo da edo harreman estua edukiko dute itzultzailearekin.

Izan ere, herri administrazio jakin bateko arduradunek euskararen normalizazioaren aurrean benetan nolako jarrera daukaten jakin nhai badugu, errepara diezaiogun web guneez eta intranetez arduratzen direnak zein irizpiderekin aukeratu edo kontratatu dituzten. Eskara kontuan hartu ez badute, atera kontuak.

Argitalpenekin zentzuz jokatzea gomendatuko nuke, zentzudun izatea, maila sinbolitkotik maila errealera jaistea. Eremu espezializatu askotan ez dago euskal jarduerarik ez irakurlerik ere. Horrelako liburuak itzuli egiten dira eta alferrik argitaratuko, onurak ez baitu esfortzua berdinduko. Apaltasunez jokatzea gomendatuko nuke. Baieztapen arriskutsu bezain zirikagarria. Ez daukat nik iritzi garbirik horretaz. Gogoeta luzeagoa egin beharko nuke eta bestelako iritziak entzun. Ez dut uste mundu guztiaren aurrean esukera dela-eta dirua alferrik gastatzeak mesederik egiten dienik euskaldunei, ez eta itzulpena dela kausa gaztelaniazko testuaren argitarapena luzatzen eta oztopatzen ibiltzeak ere. Are txarrago, ohikoa denez, gainera, euskal testua kalitate txikikoa edo ulergaitza bada. Beti ez da horrela gertatzen: hainbatetan euskal testu itzulia askoz hobea da, hizkuntzaren ikuspuntua hartuta, originala baino. Zergatik? Hizkuntzalari batek idatzi duelako eta originala, ordea, ez.

Horretaz ari da Roberto Manjón-ek Senez aldizkarian argitaratu berri duen artikulua: Itzulpen-politika euskal administraziozn euskararen erabilera normalizatzeko planetan. Edukiaz berria, balentriatssa eta zorrotza iruditu zaidanez gero, laburpena eskainiko dizuet eta agian neure komentarioak ere bai.

Senez aldizkaria, itzulpen aldizkaria izanez, EIZIEren web gunean topa ohi daiteke normalean; momentuz, ordea, iazko alea baino ez dute weberatu. Baina nire artikulutxo hau irakurtzen duzunerako, irakurle maitea, baliteke ageri-agerian edukitzea.

Administrazio publikoek badute itzulpen politikarik?

Osakidetzaren Euskera Plana diseinatu dugunok gogoan eduki dugu itzulpen-politika hizkuntza-normalizazioaren giltzarrietatik bat dela, erakundeko buruen aitzindaritzarekin eta giza baliabideen hornikuntzarekin batera.

Herri erakundeetako normalizazio-planen emaitza urriei erreparatzea baino ez dago susmatzen hasteko itzulpen-politika gehienek ez dutela lortzen literaturaren mundutik ateratzea, alegia, erakundeek ez dutela itzulpen-politika seriorik, edo itzulpen politika batere.

Euskera Plana erakundeetako agintari eta erdiko mailako arduradunek jasan beharreko zerbait da, ideologiak ordainarazten dien kostua, bidesari ideologikoa, eta horrek normalizazio-prozesuaren epidermisa, azala, gehien ikusten dena zaintzeko eskatzen du. Horretarako nahikoa izango da nominan teknikariren bat edukitzea eta itzultzaile taldetxo bat.

Horien kostua, ordea, ez da makala. Horregatik, aldi berean itzultzaile eta normalizazioko teknikari den langilea edukitzea da onena.

Normalizaizo prozesuaren osasunak baditu adierazle garrantzitsu bi: giza baliabide nahikoak egotea eta baliabide horietan itzulpengintza eta normalizazio teknikaritza behar bezain espezializatuta eta bereizita egotea.

Itzulpengintza aitzakia eta ihesbide erraza bihurtzen da euskera normalizatzeko ahaleginetan azalean gertatu nahi dutenentzat.

Arazoaren beste agerpen bat izaten da langileen euskera-erabilera itzulpenez ordezkatzea. Gehiegitan teorian euskeraz jarduteko gaitasuna dutenak ez du horrela jokatzen, eta itzulpenak estaltzen du gabezia.

Arazoa izaten da hainbat lantegitan: noraino doa itzultzailearen lana?, noraino langile elebidunena? Langile guztiak ele bietan ondotxo moldatzen badira, zertarako itzultzailea? Erantzuna bigarren atalean.