Zure Bloga kudeatu

Sortu zure Bloga orain!

Martinezena

Kategoria: euskararen erabilera

05/10/2009 GMT 1

Kaleen izenak

martinez @ 06:58
 
 
 
Kale izendegiak: izenak hautatzeko irizpideak eta erabiltzeko arauak

Iturria: www.erabili.com

Nik laburtuta.

Euskaltzaindiaren Onomastika batzordeak antolatuta, "Toponimia gizarteratzea: aukerak eta egindako lana" izeneko ikastaroan (Durango, 2009-6-4) Mikel Gorrotxategik emandako hitzaldia irakur dezakezue jarraian.

Atarikoak

a) Izenen aukeraketa. Toponimoak pertsona izenak?

Izendegi bat osatzean lehenengo puntua izenen aukeraketa da. Euskal Herrian ez dago hori arautzen duen legerik, baina nazioartean badira lege batzuk nola edo hala alde hau ukitzen dutenak.

  • Gomendio nagusia tokian tokiko izenak (toponimoak) erabiltzea da. 2007an Izen Geografikoen Normalizazioari buruzko Nazio Batuen 9. Konferentziak ebazpenean toponimoak kultura-ondare ukiezinaren parte direla zehazten du.
  • Ondorioz pertsona izenen erabilera murriztu beharko litzateke, Nazio Batuen aholkua jarraiki. Aipatutako erakundeak bi proposamen ditu, bizi direnen izenak ez erabiltzea eta heriotzatik erabili arte epe bat jartzea.

Bigarren arau hori leku askotan dago indarrean. EE.BB-etan eta Kanadan, besteak beste, debekatuta dago legez bizirik dagoen inoren izena erabiltzea. Lehenengo kasuan hamar urte eman behar dira hiltzen denetik izena erabili arte, Kanadan berriz urte osoa nahikoa da espedienteari ekiteko. Suitzan eta Nicaraguan ere antzeko legediak daude. Lege hauen helburua jende ezagunaren, kirolarien, kantarien eta abarren heriotzak dakarren beroaldia baretzea da.

b) Estandarizazioa zertarako?

Nazio Batuek azpimarratu dute estandarizazioaren beharra, besteak beste, arrazoi praktikoengatik. Baina ez da bakarrik, eta hemen aipatutako gomendio horiek labur gelditzen dira, arautu behar, normalizatu ere egin behar da.

Kontzeptu bi horiek argi eduki behar dira.

Arautzea maila landuari dagokio, idazteari batik bat, eta izen horiek erabilera estandarra finkatzean datza: Bilbo edo Idiazabal.

Normalizatzea izenaren egoera soziolinguistikoari dagokio eta izen hori ongi erabiltzea litzateke. Lehen aipatutako kasuetan Idiazabal ongi normalizatuta dago. Hiztunek ezagutu eta erabiltzen dute, nahiz eta inguruan ahoz Izaal modukoak arruntak izan. Izena ofiziala ere bada. Bilbo, ere, nahiko normalizatuta dago, nahiz eta, harrigarria bada ere, ofiziala ez izan.

c) Proposamenak egiteko aukerak

Biderik eraginkorrena udalak Hirigintzara jotzea da. Bertan, kalea eraikitzeko espedientearen barruan edukitzen dituzte espropiatutako lurren dokumentazioa eta izenak agertzen dira. Bat baino gehiago ageriko balitz egokiena hautatu beharko litzateke. Izena aukeratze lan horren barruan idazkera egokia zein den ere aztertu beharko dugu.

Eredua izan zen garai batean Getxo. Bertako toponimoak erabiltzen zituzten kale berriak izendatzeko eta izenik ez zegoenean herrian bertan galdutakoak berreskuratzen zituzten, hala nola desagertutako baserriak. Hau aski ez zenean mendi izenak erabiltzen hasi ziren, izen hauek erabat neutro eta hizkuntza bietan erabilgarriak zirelako.

d) Hiritarren parte-hartzea

Aukera hau bereziki baliagarria dela izenak aldatzeko, ez berriak jartzeko.

1. Kale, plaza eta besteen izenak

Komeni da izen bakarra jartzea. Izen bikoitza bakar bakarrik onartuko dela desberdinak direnean, Donostia / San Sebastián edo Askatasuna / Libertad modukoetan bezala.

Izenak finkatzean erabilgarritasuna bilatzen saiatu behar da. Hori dela eta, izenak bortxatu gabe, hizkuntza bietan ahalik eta hurbilenekoak aukeratzen ahalegindu gara.

Arrazoi beragatik inoiz azaltzen diren izen luzeak eta erabilgaitzak, bereziki generikoa baduten izenekin, erraztera jo dugu. Generikoa dutenek arazo bi sortzen dituzte: batetik izenak bikoizten dira, generikoak desberdinak izateaz gain joskera dela-eta lekune bana hartzen dutelako (Calle del Doctor Begiristain / Begiristain Doktorearen kalea); bestetik generiko horiek gehienetan eguneroko jardueran desagertu egiten dira, jendeak izen berezia baino ez baitu erabiltzen. Hori dela-eta, nahiz eta proposamenean azaldu, izen ofiziala aldatzea erakunde honi ez, baizik udal agintariei baitagokie, izen generikoa kentzea proposatzen da, hortaz Begiristain kalea / Calle (de) Begiristain.

1.1. Izen bereziekin

Egitura orokorra honako hau da: [ Izen berezia + kalea ]. Adibidez: Aizkorri kalea, Ibaeta plaza, Castelao kalea, etab. eta ez *Aizkorriren kalea, *Ibaetako kalea edo *Castelaoren kalea. Beraz ez da gaztelaniaz maiz agertzen den de preposizioa itzuliko: Calle de Cervantes / Cervantes kalea, Xabier Lizardi kalea, etab.

Gaztelaniazko kale-izenetan lehenbiziko osagaian bertan batzuetan de preposizioa agertzen da izena eta deitura lotuz, (Telesforo de Aranzadi, Juan de Antxieta...). Horrelakoetan, preposizioa kendu egin dugu gehienetan, beregainki tradizio luzerik ez dutenetan: Telesforo Arantzadi, Juan Antxieta, e.a. Erdal deituretan, ordea, de hori gorde egin dugu: Antonio de Sucre kalea, Diego de Rojas kalea. Besterik da, jakina, deitura konposatuetan agertu ohi diren de hori: Torcuato Luca de Tena, esaterako. Hauetan preposizioari eutsi egin zaio, deituraren parte delakoan.

1.2. Izen arruntekin

  • 1.2.1. Izen elkartu gisa

    Konstituzio plaza, Foru pasealekua, Dendari kale, Merkatari plaza, etab. Eta ez Konstituzioaren plaza, Foruen pasealekua edo Dendarien kalea gramatikalki egokiak badira ere.

  • 1.2.2. Genitibo markarekin

Hala ere, zenbaitetan, ez zaigu iruditu bidezko artikulua ezabatzea. Izan ere, batzuetan, sintaxiak hala eskaturik, genitiboaren hondarkia nahitaezko gertatzen da: Probostuen plaza / Plaza de los Probostes, Agirre Lehendakariaren kalea / Calle del Lehendakari Agirre, esaterako, Arbos Musikariaren pasealekua,  Areiltza Doktorearen kalea, e.a.

Hala ere, gorago esan bezala, erabilerak generikoa desagertarazi duenean hobe da izen berezia soilik ematea: Jose Elosegi kalea, Areiltza kalea, etab. Ez da horrelakorik proposatzen generikoa kentzea nahasgarria izan daitekeenean, izen berezia errepikatzen den kasuetan esaterako. Horren adibidea Jauregi kalea eta Jauregi Jeneralaren kalea lirateke. Gogoratu bestalde, egungo erabilera ofiziala ez dela bat ere sistematikoa eta era askotan ager daiteke: deitura soila (Elhuyar), deitura bi (Agirre Miramon), deitura eta generikoa (Arbos Musikaria), izen deitura (Arturo Campion) eta izen deitura eta generikoa (Doctor Klaudio Delgado).

Genitibo marka ezin ezabatua gertatzen da, orobat, artikulua nahitaezkoa dugunean: Abuztuaren Hogeita Hamaikako kalea(6), Alfontso VIII.aren kalea, Ternuako Arrantzaleen kalea.

  • 1.2.3. Leku-genitiboarekin

    Batzuetan, -kasu gutxitan, egia esan- deizioak leku bati erreferentzia egiten dionez gero, -en genitiboaren ordez, -ko leku-genitiboa izango dugu. Ategorrietako galtzada zaharra, Areatzako zubia, Amaragañeko kalea, etab. Nongo kasua erabiliko da bestalde zubi edo tunel izendatzean, hori baita erabilera jatorra.

    Baina betiere, sintagma mugatua dugun neurrian, hondarkia (-en nahiz -ko) agerian izango da: *Gurutze Zuria kalea ez, Gurutze Zuriko kalea; *Doktore Begiristain kalea ez, Begiristain doktorearen kalea, baizik.

1.3. Kale izena toponimo zahar bat denean

Horrelakoetan izena bere horretan errespetatzen da, forma ihartutzat emanez. Horrek esan nahi du batzuetan artikuluarekin agertuko dela eta beste batzuetan artikulurik gabe. Nolanahi ere, kasu batean eta bestean hitza oso-osorik gordeko da, izen berezia balitz bezala. Horrela, Errotaetxea kalea edo Urartea kalea, alde batetik, eta Illunbe kalea bestetik.

1.4. Bide osagaia duten kaleak

Hauetan, bide osagaiak aski informazio ematen duenez, kale hitza ez idaztea gomendatzen da. Batzuetan artikuluarekin emango da: Amezketabidea, Agitibidea, etab., eta beste batzuetan artikulurik gabe: Aldapabide, adibidez. Horren arazoia berezko erabilera da, bide-dun toponimoak horrela ibiltzen direlako. Oro har, toponimoa berria denean artikuluarekin emango da.

Bide osagaia aurreko hitzari itsatsia idatzi behar da, Altxuenebidea, Errotazarbidea, Murgilbidea, salbu ezkerreko elementu hori bi hitzez edo gehiagoz osatua egon edo gaztelaniazkoa denean. Adibidez: Elbira Zipitria Andereñoaren bidea edo Aingeru Zaindariaren bidea.

Bideak nondik norakoa aipatzen duenean, berriz, ohikoa izan da Arkaia-Otazu bidea moduko egitura erabiltzea.

1.5. Letra moldeen erabilera

Euskaraz, frantsesez eta gaztelaniaz ez bezala, generikoa atzean doa eta hitz hasieran ez doanez letra xehez idatzi behar da, izen berezia ez bada Kale Txikia edo Plaza Barria kasuetan bezala. Izenaren gainerako osagai guztiak espezifikotzat jo behar dira eta letra larriz idatzi, barnean generikoa badago ere. Hortaz Alamedako Markesaren plaza edo Arteta Margolariaren kalea eta ez *Arteta margolariaren kalea edo *Arteta Margolariaren Kalea.

2. Pertsona izen-deituren grafia

Dudarik ez dago arlo hau dela korapilatsuena eta zailena ebazteko. Bidezkoena hizkuntza bakoitzari berea ematea denez deiturak jatorrizko hizkuntzaren idazkeran emango dira, inguruko auzo hizkuntzetan egiten den bezala, Nebrixa>Nebrija.

Hala ere Espainia edo eta Ameriketan euskal deitura dutenak ugariak izanik gogorra litzateke haiei ere aldatzea, Bolivar askatzailea, esaterako, eta horrelakoetan bere horretan uztea proposatzen da. Gauza bera gertatzen da garaikideak izan eta deitura euskalduntzeko aukera edukirik ere euskaldundu ez dutenekin (Gabriel Celaya edo Pío Baroja modukoak).

Ponte izenen kasuan berriz jabeek erabili zuten moduan jartzea erabaki zen, izen bikoitza, hala erabili zutenentzat gordez. Hala ere Euskal Herriko zenbait pertsonaia historikoren kasuan bidezkoa da euskaraz ematea, Bernat Etxepare, konparaziorako. Ez da gomendatzen mende honen hasierako idazkera. Beraz, Uriarte’tar Joseba Andoni-ren ordainez, Jose Antonio Uriarte emanen da.

2.1. Erdal izenak

Oro har, erdal izen-deiturak, dauden-daudenean utzi behar dira: Calle Ignacio Mercader / Ignacio Mercader kalea, Calle Ramon y Cajal / Ramon y Cajal kalea, Calle Arturo Campion / Arturo Campion kalea.

Dena dela, azentuari dagozkion seinu diakritikoak, hots tilde ikurrak ezaba daitezke.

2.2. Euskal izen-deiturak

Gorago esan bezala euskal deiturak euskal ortografiarekin eman dira, soil soilik. Ponte izenak, berriz, bere horretan utzi dira, idazkera bikoitza pertsonaia historikoa izan edo hala erabili zutenentzat utziz. Beraz: Calle Isidro Antsorena / Isidro Antsorena kalea, Calle Javier Barkaiztegi / Javier Barkaiztegi kalea, baina Calle Bernat Etxepare / Bernat Etxepare kalea, Calle Juana de Albret / Joana Albret kalea, etab.

3. Leku izenen idazkera

3.1. Euskal leku izenen idazkera

Euskal toponimo batez osatutako izenak, euskal grafiara egokitu dira, izen bakarra emanez: Zarautz, Zuhatzu, Munaitz, etab.

Aurreko irizpidearen salbuespena hizkuntza bietan tradizio desberdinak daudenean gauzatu da eta honelakoetan biak eman dira. Beraz, Nafarroa Beherea kalea / Calle Baja Navarra, etab.

3.2. Hitz arrunten itzulpena

Erdal izen arruntak (Ferrerias, Marina, Astilleros etab.) euskarara itzulita eman dira: Oleta kalea (ez Olaeta), Itsas kalea, Ontzitegi kalea, etab.

Badira, ordea, beste deitura berriagoak, erakunderen bati dagozkionak (Ur Zaleak, etab.), hauek izen berezitzat har daitezke eta, horrenbestez, tradiziorik ez den bitartean, ez dugu ukitu beharrik ikusi.

4. Santu izena duten kaleak

Gure tradizioan, bai literaturan, bai onomastikan eta bereziki hagiotoponimian horrela agertzen diren santu izen zaharrekin, aposizio honetaz horniturik azaltzen direnekin(7), Done, Dona erabiltzea gomendatzen da, San, Santa adjektiboak gainontzekoentzat utziz. Hortaz, Done Bikendi kalea, Done Eztebe kalea, Done Joan kalea, baina San Frantzisko kalea. Kristoren ama izendatzeko Andre Maria hobesten da, baina Andra erabiltzen den inguruan azken hau ere erabil daiteke arauan zehazten den bezala.

5. Kale edo plaza hitza aipatu gabe aritu behar denean nola joka?

Errotulaziotik aparte, "kale" hitza eman gabe hitz egin nahi denean, toponimoak, izen sintagma normaltzat deklinatu beharko lirateke: baldin artikulua badute, artikuluarekin (Harrian, Harriko, Harritik, etab.) eta ez badute, gabe, izen propio gisa: Gaztelubiden, Gaztelubidetik, etab.

Pertsona izena duten kaleetan ere, izen hori osorik hartuko da: Antonio Gaztañetan, Nemesio Otañotik, etab.

Baina izen elkartu modura eratutako izenetan (Konstituzio plaza, Foru pasealekua, Bake plaza, etab.) arazoa sortzen da. Izan ere, kasu batzuetan pluralean eman beharko litzateke: Foruetan; beste batzuetan berriz singularrean Konstituzioan. Beste zenbaitetan, azkenik zentzugabekeria litzateke generikoa kentzea: Bakean, Geltokian edo Eskolan esaterako. Hortaz, izen elkartu gisa emandako kale izenetan ezin da generikoa (kale, plaza, etab.) kendu: Posta kalea, Foru plaza, Iturri kalea, etab.

Bestalde, eta hau inportantea da, sarritan helbideak jartzerakoan, ez da "kale" hitza agertzen. Orduan, absolutiboan emango da kalea: Done Bladi, 4; Joan XXIII.a, 3; etab. Baina Konstituzio plaza, 5; Foru pasealekua, 12, etab.

6. Azken oharrak. Xaflen diseinua bideratzeko irizpideak

Euskara eta gaztelania, hitz ordenari begira, aski desberdinak direnez, biderik egokiena hizkuntza bakoitzari bere xafla eskaintzea da. Leku askotan plaka bakar batean eta sarritan elkarren hurren eman dira kale izenak Avenida de Algortako etorbidea, esaterako, erabilera okerrak (batez ere gaztelaniaz) sortuz: "vivo en la calle Algortako". Beraz egokiena holakoetan xafla bitan ematea da.

Bestalde, euskaraz artikulua eta kasu marka hondarkian bat eginik azaltzen baitira, ezin daitezke bi osagaiak berezirik idatzi, gaztelaniazko de preposizioarekin gertatzen denaren kontra. Hori dela-eta Antso Jakituna-ren kalea moduko idazkerak okertzat aitortuko ditugu. Holakoetan bereiz liteke Antso Jakitunaren kalea moduko idazkerak erabiliz, baina sistema honek ez luke balioko pluralerako, pluralean artikulua eta genitibo marka bat eginda agertzen baitira. Nafarroako Errege-erreginen kalea-ren kasuan, adibidez. Aurrekoa ikusita bereizketarik ez egitea proposatzen da.

MIKEL GORROTXATEGI NIETO Euskaltzaindiaren Onomastika batzordeko idazkaria da

  • Estreinekoz Plazaberri agerkari digitalean argitaratua (2009-6-22)

Oin-oharrak

  • (6) Abuztuaren Hamaika kalea ere egokia bada ere, gaur egun usadio zabalduena denbora marka erabiltzea denez horrela proposatzen da.
  • (7) Dona: Alodia, Grazia / Garazi, Julia, Maria, Mariana, Pia. Done: Agustin, Bikendi/Bizente, Blas/Bladi, Emiliano/Millan, Erroman, Eztebe, Felix, Fruktuoso/Murtuts, Jakue (Donejakue bidea Compostelara zihoan bidea izendatzeko), Joane (Donibane), Julio, Jurgi, Kosme, Kristobal / Kristobare, Laurendi, Leon, Martie / Martin, Martzelo, Meteri, Mikel, Paulo, Pelaio, Petri, Salbatore, Saturdi, Sebastian, Tomas eta Zipriano.

08/07/2009 GMT 1

Euskara zine aretoetan

martinez @ 07:51

Iturria: www.erabili.org

Eusko Jaurlaritzaren Kultura Sailak abian jarritako Zinema euskaraz egitasmoak urrats berria eman du. Joan den asteburutik, EAEko sei zinema-areto komertzialetan euskarazko bost film ikusteko aukera izango da, tartean Aupa Etxebeste! eta Obaba. Egitasmoaren helburua da, urtean gutxienez bost film euskaraz bikoiztea.

Zinema euskaraz programak euskaraz egindako edota bikoiztutako pelikulak zirkuitu komertzialean pantailaratzen eta banatzen laguntzen du. Lana erraztearren, zine-programatzaileek, kultura-sustatzaileek eta ikusleek euskaraz zer sortu den eta euskarara zer bikoiztu den jakin ahal izateko datu-basea sortu zuen Kultura Sailak.

Programak beste pauso bat eman du orain; izan ere Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako sei zinema-areto komertzialetan filmak euskaraz ikusteko aukera dago, joan den asteburutik.

Zirkuitua ehun filmez osatua dago, eta urte amaiera bitartean zinemaz zinema aldatzen joango dira. Egitasmoan Bilboko Multicines eta Reinor, Basauriko Bilbondo, Donostiako Antiguo Berri, Errenteriako Niessen eta Gasteizko Florida zinema-aretoek hartzen dute parte. Eskainiko diren filmak, berriz, honakoak dira: Perez sagutxoa 2, Aupa Etxebeste!, Winx erreinu galduaren sekretua, Harri magikoaren bila eta Obaba.

Hala ere, proiektua haratago eraman nahi dute, eta ostiraletako gaztelaniazko estreinaldiekin batera, euskarazko bertsioa estreinatu nahi dute.

13/03/2009 GMT 1

Mintzakide programa Bilbon

martinez @ 09:15

Iturria: Qué! Nervión

Bilboko Udalaren Euskara Sailak eta Ulibarri euskaltegiak jarri dute abian, euskararen erabilera areagotzeko.

Batetik, euskara ohiko hizkuntza eduki eta erabilera esparru gehiagotara zabaldu nahi dutenek, eta bestetik, euskara maila eta jarioa hobetu nahi dutenek bikoteak osatuko dituzte, binaka euskaraz aritzeko. Ordubetez elkartuko dira noizbehinka hamar astetan.

Bikoteak osatzerakoan, kideen lan- edo ikas-ordutegia, zaletasunak eta helburuak hartuko dira kontuan.

Albiste horrekin batera, hainbat datu plazaratu dute Bilboko euskaldunei buruz. Horren arabera, 15-24 urte bitarteko bilbotarren % 55 dira elebidun. Eta euskaldun hartzaileak, berriz, % 82 dira adin tarte horretan.

25/02/2009 GMT 1

Erabilera-planak herri administrazioetan. Nire apunteak (eta VIII)

martinez @ 08:06

Irakurri nire apunteen lehen, bigarren, hirugarren, laugarren, bosgarren, seigarren eta zazpigarren atalak.

Administrazioko idazkiak berritu eta estandarizatzeko teknikak - Aitor Gorostiza, Justizia saileko normalkuntza-teknikaria

Gure zeregina da idazkiak bateratu, arautu eta berritzea. Eta hizkera zaharkitua kendu.

Testuen estandarizazioa esan ohi zaio horri guztiari. Hona hemen estandarizazioaren helburuak:

  • testuak soildu: beharrezkoari bakarrik eutsi eta lastoa kendu.
  • batu
  • komunikazio okerrik gabea lortu,: hizkera zehaztu eta argitu.

Eta hona hemen aholku sorta: berba laburrak eta ezagunak erabili; esaldiak ez puztu: betelanik ez; estilo nominalik ez; hizkera konkretua abstraktoaren ordez; pasiborik ez; ezezko esaldirik ez; esaldi laburrak; aposiziorik ez pilatu; informazio nagusia aurreera; erlatibozko kate luzegirik ez; erdal gerundio okerrak: kontuz!; lexiko zehatza: sinonimorik ez; puntuazioa eta tipografia egoki.


Korredakzioa: itzulpenaz haratago - Oskar Arana,  IZOko itzultzailea,
- Zelai Nikolas, Lehendakariordetzako legelaria

Korredakzkio proiektu honetan hizkuntzalari batek eta legelari batek batera jardun dute testuak gaztelaniatik itzuli eta hobetzeko. Zehatzago, Espainiako Konstituzio Epaitegiaren epaiak euskaratu dituzte.

Oso ekimen interesgarria eta baliagarria da hau, azken batean legearen begirunea eta hizkuntzaren begirunea, biak, gauzatu behar dira administrazio testuetan. Ezin da bata bestearen azpian jarri. Horregatik da hain emangarria hzkuntzalaria eta legelaria batera aritzea, bien orekari eusteko. Oso interesgarria.

23/02/2009 GMT 1

Erabilera-planak herri administrazioetan. Nire apunteak (VII)

martinez @ 07:58

Irakurri nire apunteen lehen, bigarren, hirugarren, laugarren, bosgarren eta seigarren atalak.

Hernaniko Udala: Jokaleku berri baten bila  - Malores Etxeberria,  Hernaniko Udaleko euskara-teknikaria

Lehenengo eta behin, Hernaniko egoera soziolinguistikoa agertu beharrean nagoela, esango dut Hernaniko biztanleen % 60 dela elebidun, % 20 elebidun pasibo eta % 20 erdaldun elebakar.

Hala eta guztiz, Udalak erabaki du euskara hutsezkoak izango direla:

  • Kultur etxeko hainbat ikastaro. Euskarazko ikastaroak antolatzerakoan, mezu garbia helarazten diegu herritarrei. Batetik, euskara oso ondo ez dakitenei, nahikoa dela ulertzea ikastaroan parte hartzeko eta oso ondo etorriko zaiela euskara ikasteko eta euskaltegitik kanpo praktikatu ahal izateko. Bestetik, euskaldunei, haien laguntza behar dugula besteei laguntzeko.
  • Udal barruko espedienteak.
  • Beste administrazio batzuekiko harremana.
  • Zerbitzu-jasole euskaldunen erroldan agertzen direnekiko harremana. Errolda hori osatu ahal izateko, komunikazio bana bidali genien erabiltzaileei: "Nahi al duzu Udalarekiko harremana euskara hutsez eduki?"

Euskararen erabilera Herrizaingo Sailean - Iñaki Gurtubai, Herrizaingo Saileko Zerbitzu-zuzendaria

Herrizaingo Saileko langileetatik 8.000 bat dira ertzain eta 800 bat, berriz, funtzionario arrunt.

Funtzionarioak:

  • Guztiei eskaini zaie ikastaroa, 3. eta 4. HE ateratzeko, nahiz eta lanpostuak HErik ez izan. 3. HEko ikastaroa administrariei eskaini zaie eta 4. HEkoa, berriz, teknikariei.
  • Irizpideak finkatu ditugu ahozko eta idatzizko komunikazioa gauzatzeari buruz.
  • Itzulpen-irizpideak ere finkatu ditugu. Horien arabera, lehentasunezko komunikazioak ez dira itzuliko, baldin eta langilea gai bada euskaraz egiteko. Txosten juridikoak duela gutxi hasi gara euskara hutsez egiten eta bidaltzen beste administrazioetara. Momentuz ez dugu horregatiko arazorik eduki.
  • Kartelak euskara hutsean idazten ditugu, edukiak gaztelaniaren antza duenean. Esaterako, "tabakoa", "farmazia".
  • Sarepoint euskarazko topaleku birtuala sortu dugu euskaldunentzat.

Ertzaintza:

  • Ertzain gehienak Ezkerraldekoak dira eta erdaldun hutsak.
  • Ertzaintzaren berezitasun bat da ez dagoela langileak barne-lanpostu batera mugitzerik. Eta bi zailtasun larri: batetik, ertzainak ezin direla ordezkatu: ez dago ertzain interinorik; bestetik, bizkartzain modura aritu beharra izan dute askok eta horrek euskalduntzeko plana guztiz geldiarazi du.
  • Azkeneko deialdietan lanpostu batzuk erreserbatu dira euskaldunentzat (emakumeentzat erreserbatzen diren bezala), eta ez dira bete: gero eta euskaldun gutxiago sartzen da Ertzaintzan.
  • Orain euskaldun edo zerbitzua euskaraz emateko gai da ertzainen % 40.

20/02/2009 GMT 1

Elebiden % 25 igo dira intzidentziak 2008an

martinez @ 09:32

Iturria: www.erabili.com

310 izan ziren iaz, eta 2007an, aldiz, 248. Jasotako kexa guztien artean, % 87 esparru publikoan gertatu zen. Halaber, kexen % 77 konpondu egin dira.

Elebide Hizkuntza Eskubideak bermatzeko zerbitzuan jasotako intzidentziak 2008an % 25 igo ziren 2007rekiko. Jasotako kexa guztien artean % 87 esparru publikoan gertatu zen. Hizkuntz urraketekin lotutako kexak (% 97 euskaraz ez egiteagatik), EAEren administrazio publikoan % 66tik 2007an % 45ra jaitsi ziren 2008an. Halaber, kexen % 77 konpondu egin dira eta % 14 konponbidean daude. Konponezinik ez al dago? Bitxia da, gero.

Hala ondorioztatzen da atzo (2009-2-19) Donostian aurkezturiko Elebideren 2008ko jarduera-txostenean. Patxi Baztarrika, Hizkuntza Politikarako sailburuordeak, eta Joseba Lozano, Herri Administrazioetan Euskara Normalizatzeko zuzendariak, aurkeztu zuten txostena prentsaurrean.

Kexak nagusi

Elebidera bideratutako kexa edota iradokizun gehienak onartuak izan ziren; bost besterik ez ziren atzera bota zerbitzuan. 2008an erregistratu ziren intzidentzien artean kexak izan ziren nagusi (% 89), kontsulta edota iradokizunen aurretik. Aurkeztutako kexen artean, berriz, sektore publiko edo herri-administrazioaren zerbitzuekin lotutakoak dira nagusi 2008ko txostenean. Horien artean, hurrenez hurren, EAEko Administrazio orokorra, toki administrazioak, foru administrazioak eta Estatuko Administrazio orokorra daude.

Ia kasu guztietan (% 97an) hizkuntz eskubideen urraketak euskarari eragin dio, % 3 kasutan besterik ez gaztelaniari, eta kexa kopururik handiena (% 44) idatziko harremanen ondorioz etorri dira.

Euskaraz eta Internetez

Elebidera zuzendutako intzidentzia gehien-gehienak euskaraz aurkeztu ziren iaz (310etik 290, hain zuzen). Izapideak egiterakoan, berriz, Internet izan zen hautatutako bideen artean nagusia: zerbitzuaren webgunea baliatu zuten horretarako 163 erabiltzailek, eta e-posta 105ek.

Herritarren kontsultak, kexak eta iradokizunak jasotzea du helburu Elebidek, herritarrei babesa ematea eta hizkuntz eskubideak errespetatzeko arazoak dituzten entitateei laguntza espezializatua eskaintzea, euskal gizartean hizkuntz eskubideak errespetatuak izan daitezen.

Hona hemen, PDFan, 2008ko intzidentzien laburpena, kopurutan.

18/02/2009 GMT 1

Erabilera-planak herri administrazioetan. Nire apunteak (VI)

martinez @ 08:07

Irakurri nire apunteen lehen, bigarren, hirugarren, laugarren eta bosgarren atalak.

Administrazioa euskalduntzen Bizkaiko Meatzaldearen bihotzean: Abanto-Zierbenako erabilera-plana - Sonia Rodriguez, Abanto-Zierbenako euskara-teknikaria

Abanto-Zierbena udalerrian 22,4koa da euskaldunen ehunekoa. Erabiltzaileak, berriz, % 2 dira.

Erabilera-plana (EB), aurren-aurrenekoa udalerrian historia osoan, 2008ko abenduan onartu da. 2007ko uztailean onetsi zen EBPN eta 2005ean onartu ziren euskararen ordenantzak. Udal langileen % 26,7k egiaztatu du hizkuntza eskakizunen (HE) bat.

Barne antolamenduari begira, itzulpen zerbitzua erabiltzeko jarraibideak (mugak, azken batean) ezarri ditugu, langileek, ahal duten neurrian, beren testuak egin ditzaten. Horiek horrela, 2. HEdunek hainbat testu sortu dute.

Horretaz gain, euskara erabiltzeko irizpideak eta euskara ikasteko baldintzak ere ezarri ditu EBk.

Euskararen erabilera Gipuzkoako Foru Aldundian - Josean Amundarain, Gipuzkoako Foru Aldundiko normalizazio programetako atalburua

Gipuzkoako Aldundiko sail bakoitzak egin du bere erabilera-plana (EB).

Beste baliabideak beste direla, "Nola" zerbitzua jarri dugu abian: langileek telefonoz egin ditzakete kontsultak eta berehalako erantzuna jaso. Benetan baliagarria deritzet horrelako zerbitzuei, oso inportantea baita erantzuna, ahal den neurrian, jakina, berehalakoa izatea. Posta elektronikoa bada halaber erabilgarri horretarako.

Etengabeko prestakuntza, tamalez, ez omen da sartu EBn, erdara hutsean eskaintzen baitzaie langileei.

Hona hemen aproba edo esperimentu polita Aldundiko egoitza batean egindakoa: ordenagailu guztiak aldatu beharra zegola aprobetxatuz, denak euskaraz konfiguratu zituzten, langileei oharra eginda, erdarazkoa nahi izanez gero, telefonoz deitzea eta hala eskatzea bazeukatela. Inork ez zuen deirik egin.

Jarrera proaktiboa da gomendagarria: eskaera areagotzeko, eskaintza areagotu behar dugu, eskaintzak eskaera sortzen eta areagotzen baitu. Soziolinguistika ikerketek garbi erakusten dute merkatuak alderantziz funtzionatzen duela hizkuntza gutxituen kasuan eta eskaintzak eskaera sortzen eta areagotzen duela.

Eta oso oso inportantea da honetan guztian 2.0 ikuspuntua hartzea:

  • Erabiltzaileen barne eta kanpo sareak aktibatu beharra.
  • Teknologia berriei erreparatu.
  • Ideien joan-etorria erraztu.
  • Interdisziplina, arlo asko batera jorratu.
  • Material guztiek Creative Commons lizentzia daramate.

Azkeneko ekarri hau benetan berria eta interesgarria da.

16/02/2009 GMT 1

Erabilera-planak herri administrazioetan. Nire apunteak (V)

martinez @ 08:03

Irakurri nire apunteen lehen, bigarren, hirugarren eta laugarren atalak.

Administrazioko norbanakoen hizkuntza-prestakuntza eta trebakuntza - Juan Isasi Urdangarin, IVAPeko euskarako zuzendariordea
Hona hemen, besteak beste, IVAPek zer eskaintzen dien erabilera-planei:

  • Birziklatzeko ikastaroak, 2. eta 3. hizkuntza eskakizunetakoak, denboraz gaitasuna galdu duten langileei begira.
  • Administrazio hizkerari buruzko on-line ikastaroak eta presentzialak ere bai, hala esukaraz nola gaztelaniaz.
  • Ahozko gaitasuna hobetzeko ikastaroa.
  • ELET web ataria, euskaraz lan egiteko tresnak dakartzana. Momentuz Eusko Jaurlaritzan baino ez dago erabilgarri, baina asmoa da beste erakunde batzuei ere eskaintzea.

Bizkaiko Garraio Partzuergoko erabilera-plana  - Imanol Bilbao Eizagirre, Bizkaiko Garraio Partzuergoko idazkari nagusia
Itzulpenak enpresa batek egiten dizkio Partzuergoari. Itzulpenak ez ezik, ordea, euskaraz idatzitakoa zuzentzen du enpresa horrek, eta estilo-, hizkuntza- eta terminologia irizpideak finkatu ere bai.

Kontratistak eta erakundeak, idatzizko harremanean, gurekin behintzat, gaztelania hutsez aritu ohi dira beti. Horri buelta emateko, hizkuntza betebeharrak ezartzeko asmoa dugu lehiaketetan.

Barne-erabileraz aitortu behar dugu geurean euskaldunek ahoz gaztelaniaz egin ohi dutela. Motibagarriak bilatu behar ditugu egoerari buelta emateko.

Lantaldea osatuko da testuak estandarizatu eta estilo-liburua prestatzeko.

Administrazioan euskarak ezin du militantzia kontu hutsa izan behar.

Sariak, pizgarri ekonomikoak egon beharko liratekeela euskararen alde; lanpostu zerrendan nolabait baloratu beharko litzateke bi hizkuntzaz jardun ahal izatea.

Administrazioan lanean hasten diren langile guztien hizkuntza-ezagutza bermatu beharra dago; horretarako, euskarazko eta gaztelaniazko azterketak, bi, gainditu beharko lituzkete hautagaiek.

Estraineko aldiz entzun dut nik jendaurrean horrelako proposamena, eremu pribatuan behin baino gehiagotan entzunda ere. Hots, Administrazioak diru gehiegi ez galtzearren langileen euskalduntzean, ez luke langile berririk hartu beharko, hizkuntza ofizial biak dakizkitela bermatu gabe. Ni guztiz ados nago proposamen horrekin. Euskararen aldetik ez dut uste arazorik sortuko zuenik praktikara eramateak. Gaztelaniaren aldetik, berriz, Konstituzioak esaten duena esanda (espainiar guztiek gaztelania jakin behar dutela, alegia), agian Konstituzio kontrakoa izango litzateke gaztelaniaren ezagutza frogatu beharra, legez, espainiarra izanik, jakintzat ematen baita gaztelaniaz badakiela.

13/02/2009 GMT 1

85 obra berri ikusmen urritasuna duten euskaldunen eskura

martinez @ 14:16
Iturria: www.erabili.com

Eusko Jaurlaritzaren Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak (HPS) eta Espainiako Itsuen Elkarte Nazionalak (ONCE) bi erakundeak lotzen dituen lankidetza hitzarmenaren orain arteko emaitzen berri eman dute. Hitzarmenaren asmoa da ikusmen urritasuna duten euskaldunek aukera edukitzea euskaraz kaleratzen den literatura irakurtzeko, bai euskal literatura bai unibertsala. Gaur egun 300 dira egokituta dauden obrak.

Patxi Baztarrika sailburuordearen hitzetan, "ikusmen urriko euskaldunen kopurua ez da handia, baina ikusmen urritasuna duten pertsonek, asko edo gutxi izanda ere, gainontzeko herritarrek bezalaxe beren hizkuntza eskubideak dituzte. Are gehiago, ikusmen urritasuna duten euskaldunek, hizkuntza eskubideak ez ezik, euskaraz argitaratu den literatura gozatzeko eskubidea ere badute. Horregatik lantzen ari gara, hain zuzen ere, HPS eta ONCEren arteko lankidetza".

ONCE elkarteak ikusmen urritasuna duten pertsonen alde egiten duen lanaren baitan, euskal hiztunen eskubideak bermatzen joateko "ahalegin berezian" diharduela era nabarmendu zuen Baztarrikak. "Horrela, aldi berean, euskararen normalizazioari ekarpen handia egiten dio. Testuinguru honetan, eta beste zenbait ekimenen artean, hiru urte badira ONCE eta HPS elkarlanean euskarazko literatura braillez eta Daisy sisteman eskaintzen ari garela", esan du sailburuordeak.

Egun guztira 300 bat obra dira aipatu sistemetara egokitu eta ikusmen urritasuna duten euskaldunen esku jarri direnak. Joan berri den 2008 urtean beste 85 obra gehitu dira bildumara; besteak beste, eta batzuk aipatzearren: Mariasun Landaren Festa aldameneko gelan, Iban Zalduaren Traizioak, Joxe Austin Arrietaren Terra sigillata, edo Anjel Lertxundiren Ihes betea. "Euskarazko testuak erabiltzeko baimena eta erraztasun guztiak eskaini dizkiguten euskal idazle eta argitaletxeak" gogora ekarri eta eskertu zituen Patxi Baztarrikak balantzearen aurkezpenean.

IKTak ere bai

Ardatz nagusia euskarazko edo euskarara ekarritako literatura izan bada ere, badago besterik: adibidez, ikusmen urritasuna duten euskaldunentzako baliabide informatiko berria sortu dute: Elhuyar hiztegi elektronikoa.

HPSren arduradunak nabarmendu zuenez, "euskal hiztunentzat aukera berriak eskaintzeko ahalegin honetan, garrantzi handikoak dira Informazioaren eta Komunikazioaren Teknologiak, euskarazko IKTak, hain zuzen. Eta are garrantzitsuagoak izango dira etorkizunean. Bide horretan, beraz, bidelagun izango gaitu ONCEk, bide horretan bidelagun izango gaituzte ikusmen urritasuna duten euskaldunek. Ondoan izango gaituzte aukera berdintasunerako printzipio nagusia hizkuntzaren esparruan gauzatzeko bide berriak urratzen".

11/02/2009 GMT 1

Erabilera-planak herri administrazioetan. Nire apunteak (IV)

martinez @ 13:10

Ikusi nire apunteen lehen, bigarren eta hirugarren atalak.

Nola ekin langileen azterketa komunikatiboari - Jose Mari Arakama, HPSko normalkuntza-teknikaria

Lehenengo eta behin jakin behar dugu langile bakoitzak euskaraz zer egiten duen edo zer egin behar duen. Hala eta guztiz, datu-bilketa hutsa baino zerbait gehiago egin behar dugu: langileekin banan banan hitz egin, alegia; lan-taldeka ere egin daitezke elkarrizketak, baina beti ere harreman zuzena bermatu behar da eta komunikazioa zaindi; estaerako, langileekin ez zaigu komeni "azterketa" berba erabiltzea, haientzako konnotazio negatiboa dakar-eta. Progresibitatea ere kontzeptu garrantzizkoa da: hartu-emanak jarraipena eduki behar du, ez behin bakarrik gauzatu.

Komeni da, halaber, helburu txikiak, xumeak, ezarri, epe laburrean betetzekoak, eta langileak ikus dezala betetzeko modukoak direla. Helburuekin batera, prestakuntza eta baliabideak zehaztu behar ditugu eta alde positiboak nabarmendu.

Jarrera negatiboak zergatik gertatzen dira?

  1. Lan zama handiagatik. Goi mailako karguetan ohiz gertatzen da hori. Bi irtenbide dugu honelakoetan:
    • Idazki ereduak sortu eta erabili, lana erraztearei begira.
    • Txosten laburrak egitea, folio bat edo bikoak gehienez, askoz errazago eta gogo handiagoz irakurtzen dira-eta.
  2. Erreta daudenengandik dator maiz jarrera negatiboa. Zer egin? Bada, erakutsi geure eskaintza munduko onena dela, hoberik ez dagoela, komeni zaiela onartzea.
  3. Hobekuntzarik ikusten ez dutenek ere ohi daukate jarrera negatiboa. Horiei erakutsi behar diegu gaztelaniazko lana ere hobetuko dutela euskara erabilita.

Beti ere alderdi psikologikoak oso kontuan hartu behar ditugu.

Artxiboa | Sortu zure Bloga orain!