Martinezena

Senez aldizkariaren 36. zenbakiak Xabier Montoiaren Irapuato. Makurkeria nonahi ipuin jatorrizkoa eta beste lau bertsio itzuli (poloniera, daniera, katalan eta alemanez) dakartzanez gero, aukera ederra eman dit euskarazko eta alemanezko testuak alderatu eta hainbat ondorio ateratzeko, euskaratik alemanera itzultzearen inguruan. Ez dezadala ahaztu esatea alemanera Gabi Schwab-ek itzuli duela.

Testuak aztertu ahala agertuko ditu hona neure ondorioak. Behin-behinekoak izango dira, beraz, beti eta etengabe errebisatzeko eta aldatzeko modukoak. Hona hemen.

Narrazioaren denbora. Euskaraz orainaldi bukatua da, ohi bezala. Alemanez lehenengo esaldiak Perfekt denbora darabil eta bat egiten du guztiz euskarazko denborarekin. Bigarren esalditik aurrera, berriz, Präteritum darabil eta apur bat urruntzen da denboraz euskarazko jatorrizkotik.

Aditz jokatu gabeko esaldi menpekoa -> aditz jokatuko esaldi konpletibo arrunta. Aldaketa hori lehenengo esaldian ikusten dugu:

Ahizpa bat ekartzeko eskatu diot amari. -> Sie sollen ein Schwesterchen für mich bekommen, habe ich Mama gebeten.

Atzizki txikigarriak. Nahiz eta jatorrizkoan "ahizpa" agertu, itzultzaileak atzizki txikigarria jarri dio eta "ahizpatxo" eman. Bitxikeria moduan esango dut alemanez berba bati -chen atzizki txikigarria eransten zaionean, berba horrek genero neutroa hartzen duela beti, jatorrizko berbaren generoa dena delakoa ere. Hemen, esaterako, "Schwester" daukagu ('ahizpa'), femeninoa, "eine" artikulu femeninoa beharko lukeena. Baina -chen erantsita, neutro bilakatu da eta horregatik darama "ein" artikulu neutroa.

Irakurri nire apunteen lehen, bigarren, hirugarren, laugarren, bosgarren, seigarren eta zazpigarren atalak.

Administrazioko idazkiak berritu eta estandarizatzeko teknikak - Aitor Gorostiza, Justizia saileko normalkuntza-teknikaria

Gure zeregina da idazkiak bateratu, arautu eta berritzea. Eta hizkera zaharkitua kendu.

Testuen estandarizazioa esan ohi zaio horri guztiari. Hona hemen estandarizazioaren helburuak:

• testuak soildu: beharrezkoari bakarrik eutsi eta lastoa kendu.
• batu
• komunikazio okerrik gabea lortu,: hizkera zehaztu eta argitu.

Eta hona hemen aholku sorta: berba laburrak eta ezagunak erabili; esaldiak ez puztu: betelanik ez; estilo nominalik ez; hizkera konkretua abstraktoaren ordez; pasiborik ez; ezezko esaldirik ez; esaldi laburrak; aposiziorik ez pilatu; informazio nagusia aurreera; erlatibozko kate luzegirik ez; erdal gerundio okerrak: kontuz!; lexiko zehatza: sinonimorik ez; puntuazioa eta tipografia egoki.

Korredakzioa: itzulpenaz haratago - Oskar Arana,  IZOko itzultzailea,
- Zelai Nikolas, Lehendakariordetzako legelaria

Korredakzkio proiektu honetan hizkuntzalari batek eta legelari batek batera jardun dute testuak gaztelaniatik itzuli eta hobetzeko. Zehatzago, Espainiako Konstituzio Epaitegiaren epaiak euskaratu dituzte.

Oso ekimen interesgarria eta baliagarria da hau, azken batean legearen begirunea eta hizkuntzaren begirunea, biak, gauzatu behar dira administrazio testuetan. Ezin da bata bestearen azpian jarri. Horregatik da hain emangarria hzkuntzalaria eta legelaria batera aritzea, bien orekari eusteko. Oso interesgarria.

Irakurri nire apunteen lehen, bigarren, hirugarren, laugarren, bosgarren eta seigarren atalak.

Hernaniko Udala: Jokaleku berri baten bila  - Malores Etxeberria,  Hernaniko Udaleko euskara-teknikaria

Lehenengo eta behin, Hernaniko egoera soziolinguistikoa agertu beharrean nagoela, esango dut Hernaniko biztanleen % 60 dela elebidun, % 20 elebidun pasibo eta % 20 erdaldun elebakar.

Hala eta guztiz, Udalak erabaki du euskara hutsezkoak izango direla:

• Kultur etxeko hainbat ikastaro. Euskarazko ikastaroak antolatzerakoan, mezu garbia helarazten diegu herritarrei. Batetik, euskara oso ondo ez dakitenei, nahikoa dela ulertzea ikastaroan parte hartzeko eta oso ondo etorriko zaiela euskara ikasteko eta euskaltegitik kanpo praktikatu ahal izateko. Bestetik, euskaldunei, haien laguntza behar dugula besteei laguntzeko.
• Udal barruko espedienteak.
• Beste administrazio batzuekiko harremana.
• Zerbitzu-jasole euskaldunen erroldan agertzen direnekiko harremana. Errolda hori osatu ahal izateko, komunikazio bana bidali genien erabiltzaileei: "Nahi al duzu Udalarekiko harremana euskara hutsez eduki?"

Euskararen erabilera Herrizaingo Sailean - Iñaki Gurtubai, Herrizaingo Saileko Zerbitzu-zuzendaria

Herrizaingo Saileko langileetatik 8.000 bat dira ertzain eta 800 bat, berriz, funtzionario arrunt.

Funtzionarioak:

• Guztiei eskaini zaie ikastaroa, 3. eta 4. HE ateratzeko, nahiz eta lanpostuak HErik ez izan. 3. HEko ikastaroa administrariei eskaini zaie eta 4. HEkoa, berriz, teknikariei.
• Irizpideak finkatu ditugu ahozko eta idatzizko komunikazioa gauzatzeari buruz.
• Itzulpen-irizpideak ere finkatu ditugu. Horien arabera, lehentasunezko komunikazioak ez dira itzuliko, baldin eta langilea gai bada euskaraz egiteko. Txosten juridikoak duela gutxi hasi gara euskara hutsez egiten eta bidaltzen beste administrazioetara. Momentuz ez dugu horregatiko arazorik eduki.
• Kartelak euskara hutsean idazten ditugu, edukiak gaztelaniaren antza duenean. Esaterako, "tabakoa", "farmazia".
• Sarepoint euskarazko topaleku birtuala sortu dugu euskaldunentzat.

Ertzaintza:

• Ertzain gehienak Ezkerraldekoak dira eta erdaldun hutsak.
• Ertzaintzaren berezitasun bat da ez dagoela langileak barne-lanpostu batera mugitzerik. Eta bi zailtasun larri: batetik, ertzainak ezin direla ordezkatu: ez dago ertzain interinorik; bestetik, bizkartzain modura aritu beharra izan dute askok eta horrek euskalduntzeko plana guztiz geldiarazi du.
• Azkeneko deialdietan lanpostu batzuk erreserbatu dira euskaldunentzat (emakumeentzat erreserbatzen diren bezala), eta ez dira bete: gero eta euskaldun gutxiago sartzen da Ertzaintzan.
• Orain euskaldun edo zerbitzua euskaraz emateko gai da ertzainen % 40.

Irakurri nire apunteen lehen, bigarren, hirugarren, laugarren eta bosgarren atalak.

Administrazioa euskalduntzen Bizkaiko Meatzaldearen bihotzean: Abanto-Zierbenako erabilera-plana - Sonia Rodriguez, Abanto-Zierbenako euskara-teknikaria

Abanto-Zierbena udalerrian 22,4koa da euskaldunen ehunekoa. Erabiltzaileak, berriz, % 2 dira.

Erabilera-plana (EB), aurren-aurrenekoa udalerrian historia osoan, 2008ko abenduan onartu da. 2007ko uztailean onetsi zen EBPN eta 2005ean onartu ziren euskararen ordenantzak. Udal langileen % 26,7k egiaztatu du hizkuntza eskakizunen (HE) bat.

Barne antolamenduari begira, itzulpen zerbitzua erabiltzeko jarraibideak (mugak, azken batean) ezarri ditugu, langileek, ahal duten neurrian, beren testuak egin ditzaten. Horiek horrela, 2. HEdunek hainbat testu sortu dute.

Horretaz gain, euskara erabiltzeko irizpideak eta euskara ikasteko baldintzak ere ezarri ditu EBk.

Euskararen erabilera Gipuzkoako Foru Aldundian - Josean Amundarain, Gipuzkoako Foru Aldundiko normalizazio programetako atalburua

Irakurri nire apunteen lehen, bigarren, hirugarren eta laugarren atalak.

Administrazioko norbanakoen hizkuntza-prestakuntza eta trebakuntza - Juan Isasi Urdangarin, IVAPeko euskarako zuzendariordea
Hona hemen, besteak beste, IVAPek zer eskaintzen dien erabilera-planei:

• Birziklatzeko ikastaroak, 2. eta 3. hizkuntza eskakizunetakoak, denboraz gaitasuna galdu duten langileei begira.
• Administrazio hizkerari buruzko on-line ikastaroak eta presentzialak ere bai, hala esukaraz nola gaztelaniaz.
• Ahozko gaitasuna hobetzeko ikastaroa.
• ELET web ataria, euskaraz lan egiteko tresnak dakartzana. Momentuz Eusko Jaurlaritzan baino ez dago erabilgarri, baina asmoa da beste erakunde batzuei ere eskaintzea.

Bizkaiko Garraio Partzuergoko erabilera-plana  - Imanol Bilbao Eizagirre, Bizkaiko Garraio Partzuergoko idazkari nagusia
Itzulpenak enpresa batek egiten dizkio Partzuergoari. Itzulpenak ez ezik, ordea, euskaraz idatzitakoa zuzentzen du enpresa horrek, eta estilo-, hizkuntza- eta terminologia irizpideak finkatu ere bai.

Kontratistak eta erakundeak, idatzizko harremanean, gurekin behintzat, gaztelania hutsez aritu ohi dira beti. Horri buelta emateko, hizkuntza betebeharrak ezartzeko asmoa dugu lehiaketetan.

Barne-erabileraz aitortu behar dugu geurean euskaldunek ahoz gaztelaniaz egin ohi dutela. Motibagarriak bilatu behar ditugu egoerari buelta emateko.

Lantaldea osatuko da testuak estandarizatu eta estilo-liburua prestatzeko.

Administrazioan euskarak ezin du militantzia kontu hutsa izan behar.

Sariak, pizgarri ekonomikoak egon beharko liratekeela euskararen alde; lanpostu zerrendan nolabait baloratu beharko litzateke bi hizkuntzaz jardun ahal izatea.

Administrazioan lanean hasten diren langile guztien hizkuntza-ezagutza bermatu beharra dago; horretarako, euskarazko eta gaztelaniazko azterketak, bi, gainditu beharko lituzkete hautagaiek.

Estraineko aldiz entzun dut nik jendaurrean horrelako proposamena, eremu pribatuan behin baino gehiagotan entzunda ere. Hots, Administrazioak diru gehiegi ez galtzearren langileen euskalduntzean, ez luke langile berririk hartu beharko, hizkuntza ofizial biak dakizkitela bermatu gabe. Ni guztiz ados nago proposamen horrekin. Euskararen aldetik ez dut uste arazorik sortuko zuenik praktikara eramateak. Gaztelaniaren aldetik, berriz, Konstituzioak esaten duena esanda (espainiar guztiek gaztelania jakin behar dutela, alegia), agian Konstituzio kontrakoa izango litzateke gaztelaniaren ezagutza frogatu beharra, legez, espainiarra izanik, jakintzat ematen baita gaztelaniaz badakiela.

Ikusi nire apunteen lehen, bigarren eta hirugarren atalak.

Nola ekin langileen azterketa komunikatiboari - Jose Mari Arakama, HPSko normalkuntza-teknikaria

Lehenengo eta behin jakin behar dugu langile bakoitzak euskaraz zer egiten duen edo zer egin behar duen. Hala eta guztiz, datu-bilketa hutsa baino zerbait gehiago egin behar dugu: langileekin banan banan hitz egin, alegia; lan-taldeka ere egin daitezke elkarrizketak, baina beti ere harreman zuzena bermatu behar da eta komunikazioa zaindi; estaerako, langileekin ez zaigu komeni "azterketa" berba erabiltzea, haientzako konnotazio negatiboa dakar-eta. Progresibitatea ere kontzeptu garrantzizkoa da: hartu-emanak jarraipena eduki behar du, ez behin bakarrik gauzatu.

Komeni da, halaber, helburu txikiak, xumeak, ezarri, epe laburrean betetzekoak, eta langileak ikus dezala betetzeko modukoak direla. Helburuekin batera, prestakuntza eta baliabideak zehaztu behar ditugu eta alde positiboak nabarmendu.

Jarrera negatiboak zergatik gertatzen dira?

1. Lan zama handiagatik. Goi mailako karguetan ohiz gertatzen da hori. Bi irtenbide dugu honelakoetan:
• Idazki ereduak sortu eta erabili, lana erraztearei begira.
• Txosten laburrak egitea, folio bat edo bikoak gehienez, askoz errazago eta gogo handiagoz irakurtzen dira-eta.
2. Erreta daudenengandik dator maiz jarrera negatiboa. Zer egin? Bada, erakutsi geure eskaintza munduko onena dela, hoberik ez dagoela, komeni zaiela onartzea.
3. Hobekuntzarik ikusten ez dutenek ere ohi daukate jarrera negatiboa. Horiei erakutsi behar diegu gaztelaniazko lana ere hobetuko dutela euskara erabilita.

Beti ere alderdi psikologikoak oso kontuan hartu behar ditugu.

Ikusi nire apunteen lehen eta bigarren atalak.

Legebiltzarreko erabilera-plana - Iñaki Friera, Legebiltzarreko normalkuntza-teknikari ohia

Nahiz eta gute planaren xedea legebiltzarreko langielak izan, interesgarri deritzot politikarien erabilerari buruzko hainbat datu eskaintzea. Hona hemen: bilkuretan % 20koa da euskararen erabilera; batzordeetan, % 25ekoa.

Harreman informaletan langieek euskara erabil zezaten, kartelen kanpaina antolatu zuten.

Hortxe ikusten dut normalkuntzaren gune gogorra: langileen ohiturak aldatzea eta ez bakarrik lan funtzioetan, baizik eta oso eremu pribatu batean: lan harreman informaletan, alegia. Gune itxi horretara sartzeko, kartelen kanpaina besterik ez zaigu momentuz bururatu.

Legebiltzarrak 26 urte beteta hasi gara aktak euskaraz idazten. Oraina rte gaztelaniaz idatzi eta itzuli egiten ziren.

Telebistan bezala, tartetxoa egingo diot neure apunteen sailari zertarako eta autopublizitaterako, Txerrak, Garaigoikoa blog gomendagarriaren jaun eta jabeak, Dardo saria eman didalako.

Nik bihotzez eskertzen diot eta, sariaren arauak bete nahian, hona kopiatzen diot Txerrari sariak zer esan eta zer saritu nahi duen.

Dardo sariarekin blogariak transmititzen dituen balore kultural, etiko, literario, pertsonalak-eta saritzen dira. Sormenaren erakusgarri dira balore hauek, haren letretan eta hitzetan dabilen pentsamendu biziaren fruitu. Sariok blogarien arteko adiskidetasuna sustatzeko asmoarekin sortu ziren, adiskidetasun hori eta webari balioa eransten dion lana aitortzearren.

Oso polita. Eskerrik asko berriro.

Ikus ezazue nire apunteen lehen atala.

Garraio eta Herri Lan Saileko erabilera-plana - Pilar Bilbao, Garraio Saileko euskara-teknikaria

Gure Sailaren erabilera plana barrura begirakoa da, ez kanpora edo herritarrei begirakoa. Gure langileak ditu xede, beraz; 100 langiletik 41 ditugu planean sartuta.

Planaren lehenengo urratsa, ohi bezala, diagnosia izan zen, hala kuantitatiboa (datu bilketa) nola kualitatiboa. Diagnosi kualitatiboa egiteko, zazpi laguneko lan-taldea sortu genuen, planaren alde positiboak eta negatiboak ager zitezen.

Lan-taldeko langileak hautatzerakoan, kontuan hartu genituen zeintzuek zeukaten hartu-emana saileko beste atal batzuekin eta zeintzuk ziren lider informalak: harreman informalak oso inportanteak dira honelakoetan, bide informaletan transmititzen baita informazioa maiz. Nire harrigarrirako, nahiko iritzi positiboak agertu ziren lan-talde honetan, neureak berak baino askoz positiboagoak.

Geroago, azterketa komunikatiboa egin genuen: langileen hartu-emana norekin, nola, zein hizkuntzaz... Lan-agiriak ere aztertu genituen, erabilera erraztu nahian.

Helburu nagusiak ziren, batetik, prestakuntza, eta bestetik, kanpoko eskaera gehitzea; horretarako, euskara eskaini genien herritarrei, langileak motibatuago baitaude kanpoko eskaera benetakoa dela ikusita.

Dinamizazio neurri legez, mintza-taldeak antolatu genituen mintzamenean arazoak zeuzkatenentzat. Astean bi orduz ziharduten ahoz gai baten inguruan, aldez aurretik testu bat irakurrita.

Ikastaroak ere eskaini genizkien hizluntza eskakizunen (HE) azterketak prestatzeko; zehatzago, HEn talde bana antolatu genuen, gehienbat idazlanari begira. Nahiko emaitza ona eduki zuten 1. eta 2. HEn taldeek: den-denek aprobatu zuten. 3.ean, berriz, eskasa izan zen emaitza. Hortik hatera nuen ondorio legez, langileak HE gainditu gabe ere sartu behar direla planean; ez dagoela itxaron behar HE gainditu arte.

Trebakuntza den aldetik, taldea sortu genuen adminiztrazioko testu errazak euskaraz jartzeko, aholkularitza eta etengabeko prestakuntza eskainita, noski. Horiek horrela, talde horrek sortzen dituen testu guztiak aholkulari batek zuzentzen ditu eta gramatika- eta estilo-irakaspena ematen die langileei.

Protokoloa ezarri dugu etorri berriekin. Sartu bezain pronto jardun behar dute euskaraz.

Amaitzeko, hainbat kontu oso kontuan hartu beharrekoak:

• Langileak dira giltzarri. Edorengatik (soldata eskasa kobratzeagatik, kasu) pozik ez badaude, jai.
• Langileeak bere buruan daukan konfiantza landu behar dugu, handitu.
• Jendaurrean daudenak motibatuago daude besteak baino.
• Zuzendariek ere euskal testuak eskatu beharko lituzkete.
• Euskaraz lan egitea langile guztiei dagokiem ez bakarrik itzultzaileei.